ALBA RECONDO

Alba Recondo naceu en Ourense e é unha atriz recoñecida a nivel nacional. Introduciuse no mundo da interpretación cando dende pequena se inscribiu no Teatro Municipal e aquí é onde recoñeceu que ese era o mundo ao que quería dedicarse. Dixo "Mi sueño es la interpretación".

A partir de entón, asistiu á Escola de Teatro Mar Navarro en Madrid e depois á Real Escola Superior de Arte Dramático. Así mesmo formou parte da Compañía Nacional de Teatro Clásico. 

Taller de verso con Vicente Fuentes

Taller de voz con Verónica Ronda

Taller de formación de la Joven Compañía Nacional de Teatro Clásico con José Padilla, Alfredo Sanzol, Eduardo Vasco, Iñaki Rikarte

Interpretación Textual. Real Escuela Superior de Arte Dramático

Escuela de teatro Mar Navarro y Andrés Hérnandez

La composition du role dans le temps et lespace con Hassan Hammouche

Formación de verso con Chelo García, RESAD

Formación de lucha escénica en sable y florete con Tomás Repila RESAD

Creación teatral con Andrés Lima Juneda InCursió, Lleida.

Entrenamiento actoral con Lidia Otón La Ventana, Madrid.

Técnica de las transformaciones con Juanfran Dorado La Ventana, Madrid.

Ciclo formativo para jóvenes actores con Ernesto Arias Lidia Otón Daniel Moreno Rosa Manteiga y Victor Velasco Espacio Brújula, Madrid.

Curso de investigación teatral con Alfredo Sanzol Juneda InCursió, Lleida.

Laboratorio de mimo corporal dramático con Olivier Decriaud Barcelona.

Fórmulas cómicas con Jango Edwards Festiclown, Vigo.

Clown con Leo Bassi Festiclown, Vigo

Interpretación Textual con Esther Movilla Casa da Xuventude, Ourense.

Interpretación con Victor Duplá María Vázquez Ismeni Espejel y Oscar Velado

Escuela de Teatro Municipal de Ourense

Escuela de Interpretación Loly Buján

Estudios de percusión en la Escuela municipal de Música de Ourense

Interveu en numerosas obras de teatro:

OS ACTOS E AS PROFECÍAS. Protagonista. Dir. Tamara Canosa. CDG

MAÑANAS DE ABRIL Y MAYO. Dir. Laila Ripoll.

LA SUERTE. Dir. Julia Barceló. CNTC

ARTE NUEVO DIR.Mariano Estudillo. CNTC

SUEÑO DE UNA NOCHE DE VERANO Dir. Bárbara Lluch CNTC

EN OTRO REINO EXTRAÑO. Dir. David Boceta. Festival Internacional de Almagro 2020

LA SEÑORA Y LA CRIADA Dir.Miguel del Arco CNTC

LA VIDA ES SUEÑO Dir.Helena Pimenta.CNTC

ECOS DEL PRADO Dir.Pepa Pedroche

EL DESDÉN CON EL DESDÉN Dir.ñaki Rikarte CNTC

PRÉSTAME TUS PALABRAS Dir.Álex Ruíz Pastor

CARTA DE AJUSTE Dir. Xus de la Cruz

NOCTURNOS Dir.Antonio Urbano.

YO SOY PEPE POSTIGO Dir. Jorge Navarro de Lemus

KVETCH Dir. Alvaro Manzano

EL PÁNICO Dir.Esther Movilla

WISH YOU WHERE HERE Dir. Tamara guitierrez

8 MUJERES Dir. Paul Alcaide

SOFÍA Dir. ignacio García May

LA BODA ENTRE DOS MARIDOS Dir. Antonio Urbano

TAL VEZ SOÑAR Dir. Alvaro Manzano

DON GIL DE CALZAS VERDES Dir. Nuria Cánovas

MALA ESPINA Dir. Fernando Romo

PERO NON QUEREMOS Dir. Esther Movilla

HISTORIA DE UNA ESCALERA Dir. Esther Movilla

EL PLACER DE LAS PEQUEÑAS COSAS Dir.Victor Duplá-M Vázquez

LAS BRUJAS DE SALEM Dir. loly Buján

Pero, ademais do teatro, comezou a traballar en series de Televisión como "Entre Tierras" ou "Amar es para siempre" nas que interpretou os seus personaxes con entrega e profesionalidade. e tamén en cine nas películas "Petra de San José" e "Las brujas de Elente".

Alba está traballando e profesionalizándose cada día máis e en diante seguirá demostrándonos as súas facetas interpretativas. Ser actriz é un mundo duro e difícil que esixe moita profesionalización e reciclaxe constante, pero estamos seguras que a grande vocación de Alba superará todos os atrancos.

Vid: Tangra Art Management; https://barnafotopress.com/2023/09/25/alba-recondo-mi-sueno-es-la-interpretacion/

MATILDE VÁZQUEZ IGLESIAS

Moitas mulleres do blog caracterízanse pola súa discreción ata que nos decatamos do seu amplo currículo e dos logros meritorios que acadaron. E é que a muller, en xeral, non fai alarde dos pasos que vai dando para avanzar e progresar, talvez, debido a esa humildade innata e a esa dedicación plena cara os demais e pola vida dos que a rodean.

O caso que hoxe se presenta no blog é un exemplo de muller avanzada da súa época, ávida de aprender, preocupada por mellorar o mundo no que vivimos ofrecendo o que ela ten de sobra e que veñen sendo a vitalidade, a acción, o compromiso, a fortaleza e, sobre todo, a cultura.

Matilde Vázquez é das mulleres que apostaron pola cultura para mellorar á humanidade. A través da súa expresividade e enerxía, pero, fundamentalmente, a través do seu bo facer como directora de teatro, modela historias que entrañan unha lección. Ela é defensora das ideas xustas, da igualdade, defensora das mulleres, dos humildes e tamén, da natureza, pois como Bióloga, sabe dos riscos que a nosa contora sofre. Seguro que ese afán por coñecer a natureza, da que sabe moito, permitiulle ver a natureza tamén humana, de aí o seu humanismo. En efecto, Matilde é desas mulleres que estarían na corrente do humanismo pois ese é permanentemente a súa  perspectiva de vida.

Naceu en Ourense o 16 de marzo de 1951. Seu pai era José Luis Vázquez Álvarez, que era natural de Melias e que exerceu a medicina en Ourense toda a súa vida sendo Xefe do Pavillón de Infecciosos no Hospital Provincial. Súa nai chamábase Matilde Iglesias Blanco, natural de Envilarchao. Estudou maxisterio e exerceu de mestra pero deixou esta profesión e converteuse en enfermeira traballando co seu home. Matilde é a menor de tres irmáns. O seu irmán maior, José Jaime, é arquitecto e o seu outro irmán, José Luis “Manito”, que tristemente faleceu en 2010, foi médico no Juan Canalejo de A Coruña.

O entorno familiar era dunha grande cultura proba diso é que Matilde sempre tivo un interese vocacional por aprender constantemente. Licenciouse en Bioloxía no ano 1974 na Universidade de Santiago de Compostela. Fixo os cursos do C.A.P. Na Universidade de Santiago no ano 1975 pois quería dedicarse á docencia, outra das súas grandes vocacións xunto coa artes escénicas.

Despois acadou o título de Catedrática de Ciencias Naturais nas Oposicións de 1979 en Zaragoza. Comezou a exercer como profesora de Secundaria pero, ao mesmo tempo, Matilde esixíase máis e foi perfeccionándose e especializándose na docencia pois quería levar ás aulas unha didáctica innovadora e creativa, algo que a caracterizaría, xa que, en efecto, para ela o alumnado era axente activo e facía que pensara e reflexionara e que fose crítico, por tal motivo, todos os alumnos e alumnas adoraban a Matilde.

Desde 1975, tras rematar a carreira, non parou de facer cursos tanto en Ourense, como no resto de Galicia e fóra da nosa Comunidade como Córdoba, Alcalá, Xixón, Barcelona. Todo en aras de innovar a escola e a didáctica. Eran anos da transición e había que transformar a ensinanza e Matilde comprometeuse ata límite para ofrecer o mellor de si mesma nas súas clases. É interesante reseñar os cursos que realizou, tanto como asistente como ponente:

CURSO DE PROGRAMACION 1ª parte- Do I.T.E (Instituto de Técnicas Educativas)-( XII-1975)
CURSO EN TORQUAY SCHOOL OF ENGLISH ( I - IX -1975)
CURSO DE PROGRAMACION Do I.T.E , 2ª parte: ( V- 1976 Universidade Laboral de Ourense)
CURSO DE AVALIACIÓN Do I.T.E. ( VII- 1976 Universidade laboral de Gijón)
CURSO DE METODOLOXÍA NA INVESTIGACIÓN CIENTÍFICA , Do I.T.E. (XII-1979- Alcala)
II SIMPOSIO NACIONAL SOBRE LA ENSEÑANZA DE LA GEOLOGÍA (IX-1982- Gijón)
CURSO DA XUNTA DE GALICIA DE FORMACIÓN EN LINGUA GALEGA (IV-VI-1985-Ourense)
I CONGRESO NACIONAL DE ENSEÑANZA DE LA BIOLOGÍA (II-1986 - Cordoba)
CURSO DE INFORMÁTICA Do I.C.E. (instituto de Ciencias da Educacion - IV-986 Uni.Santiago)
CURSO DA XUNTA DE GALICIA DE PERFECCIONAMENTO DA LINGUA GALEGA (I-1989- Ou)
PROFESORA-PONENTE Do CURSO DA XUNTA DE GALICIA: “A INNOVACIÓN CURRICULAR NO ENSINO” (X-1991 a III-1992 , celebrado en Viana do Bolo)
PROFESORA-PONENTE Do CURSO DA XUNTA DE GALICIA: “O XOGO COMO FIN E COMO ESTRATEXÍA DIDÁCTICA NA EDUCACIÓN” (do 2 ao 30 -XI- 1993 - Pontevedra
CURSO do CEFOCOP: “AS ACTIVIDADES DA NATUREZA NO CURRICULO DA EDUCACION FÍSICA” (!5 de V a 12 VI - 1995 - Ourense)
CURSO do CEFOCOP: “AREA DE USO E ELABORACIÓN DIDÁCTICO AUDIOVISUAIS” (do X ao XII-1996 - Ourense)
CURSO do CEFOCOP: SEMINARIO `PERMANENTE “TALLER DE CREATIVIDADE” (do X -98 a VI do 99 - Ourense)
CURSO DA XUNTA DE GALICIA. “UTILIZACIÓN DO DEQUIPAMENTO DE BIOLOXÍA E XEOLOXÍA DO BACHARELATO” (IX-2001- Ourense)
CURSO DA XUNTA DE GALICIA. “MANEXO DO CAPTURADORA DE DATOS E PROCESAMENTO DOS MESMOS” (XII-2001-Ourense)
CURSO DA XUNTA DE GALICIA. “ELABORACIÓN DE MATERIAIS EDUCATIVOS COMPLEXOS CO PROCESADOR DE TEXTO” ( III-IV- 2002 - Ourense)
CURSO DA XUNTA DE GALICIA. “EQUIPAMENTO INFORMÁTICO DE BIOLOXÍA” (XI-XII-2002-Ourense). 

Matilde exerceu no IES. Universidade Laboral. Era a Xefa do Departamento de Ciencias, cargo que ocupou desde 1975 ata 2016. Impartía nos cursos de Secundaria e Bacharelao e as súas clases desenvolvíanse no Laboratorio de Bioloxía pois para ela este era o lugar idóneo para que o alumnado experimentase. As súas clases eran abertas, dinámicas, cheas de contidos interesantes, debates, intervencións, xuízos críticos…o alumnado non só ía aprender Bioloxía, tamén ía aprender a ser máis tolerante, máis respectuoso, máis “persoa” xa que a súa palabra contaba como a da profesora. Ademais, Matilde foi das primeiras en instalar un horto escolar no Instituto onde lles ensinaba aos nenos e nenas como era o desenvolvemento das prantas e froitos.  Programou para o seu alumnado moitas e moi interesantes excursións por toda a xeografía española con fins culturais, didáctico e científico. Unhas experiencias que nunca esquecería o seu alumnado pois eran intensas vivencias de aprendizaxe.

Pero Matilde levaba dentro de sí a súa paixón pola creatividade, polas artes, música, pintura, escultura pero, principalmente, o teatro. O teatro significaba para ela unha realidade idónea para ver a vida desde outra perspectiva. E, sen dubidalo, comezou a formarse. En 1990 foi a Barcelona e alí formouse na Escola de Expresión do Concello de Barcelona como Técnica Superior de Expresión Globalizada. Tras desta titulación viñeron outras.

En 1991 foi profesora-ponente no Curso da Xunta de Galicia “A Educación Artística”, celebrado en Verín. Alí acudiu ata marzo de 1992 para dar charlas sobre como educar en arte. En 1993 realizou o Curso de Preparación Actoral con Alber Boadella que se levou a cabo en Ourense. En 1995 volveu a Cataluña e estivo en Sitges para realizar o Curso de Dirección Actoral con Eugenio Barba.

Entre 1994 e 1995 fixo cursos co Centro Dramático Galego, un de Dramatización e outro de Creación de textos con Miguel Narros.

En 1997 e 1998, de novo en Barcelona, formouse na Escola de Expresión de Barcelona en Escenografía e luces; e na Escola de Expresión de Barcelona estudou Comedia del Arte Italiano.

Así mesmo preparouse con Bárbara Colio no curso Laboratorio de Dramaturxia.

Deste xeito, Matilde entraba a formar parte da historia do noso teatro ourensán. 

Dende 1990 ata 2001 formou parte como ACTRIZ E AXUDANTE DE DIRECCIÓN do grupo profesional “SARABELA”. E dende 2000 ata 2002 foi a DIRECTORA DO GRUPO TEATRAL “MUXICAS” DA O.N.C.E. DE OURENSE , representando na sede da ONCE de Madrid a obra Círculo Vicioso de Antonio Martínez Ballesteros. 

Todo este periplo, tan inmenso, compaxinábao coa súa docencia no Instituto no que ademáis acabou impartindo a materia optativa de Iniciación á Arte Dramática desde 2002 ata 2016 na que se inscribía un gran número de menos e nenas pois sabían que a experiencia merecía a pena. Con eles representou numerosas obras de teatro que foron premiadas en moitos certames. A continuación aparece a referencia de obras e os premios acadados co seu alumnado:

 

No 2013 crea o GRUPO TEATRAL “SOLO” formado por exalumno/as de IAD e Fernando Gabelo, estreando, por medio da ASOCIACION DO CANCRO DE OURENSE , no Teatro Principal de Ourense a obra que leva o mesmo nome: SOLO que foi levada as catro capitais galegas e varios municipio da provincia.

Esta obra foi de tal impacto pola súa posta en escena que estivo en activo ata o 2017 chegando a ser representada no Centro Ourensano de Newark, Nova Jersey.

En 2016 dirixíu Obradoiro de teatro na Universidad de Vigo no último curso de EDUCACIÓNE TRABALLO SOCIAL. En  2017-18 dirixíu o OBRADOIRO DE TEATRO DO ESPAZO XOVE (Xunta de Galicia) de Ourense.

Estamos ante unha muller cuxa enerxía é inesgotable e que está facendo un labor encomiable no Concello de Coles, dinamizando ao pobo e animándoo a participar en actividades. Tal que así, desde 2016 animouse a crear e dirixir O GRUPO DE TEATRO AFECCIONADO COLES, formado por 31 personas con idades entre 9 e 83 anos. Para eles Matilde escribiu  dez das trece obras estreadas que foron epresentadas en diversos municipios de Galicia.

Matilde é directora de teatro, é escritora de pezas teatrais premiadas, é propulsora de arte en todas a súas facetas. Por iso no 2017 tamén se matriculou na Escola de Música de Coles na sección de percusión e , en 2021, ingresa na Banda de Música de Santádega coa que gañou a Medalla de Prata no 136 Certame Internacional de Bandas da Cidade de Valencia.

É admirable todo este currículo, pero aínda é máis cando estamos a referirnos a unha muller humilde que non pretende sobresaír, senón que o que desexa é ofrecer toda a súa creatividade, todo o mellor de si, todo do que é capaz. Mulleres como ela cambian o mundo e fannos ver que hai humanidade ten futuro.

(Nota: Para min é unha honra poñer a Matilde Vázquez neste blog pois a miña admiración hacia ela é moi grande e porque ten un corazón enorme. Grazas, estimada Matilde)

REBECA LÓPEZ DE TURISO DE PLATERO

Rebeca López tamén foi unha muller que se adiantou ao seu tempo. Como apaixoada polo teatro, formou parte de agrupacións teatrais xunto con Guadalupe Espinar e outras. Desde moi nova xa interpretou papeis interesantes como na comedia "Trono para Cristy" que se levou a cabo no Teatro Principal o 5 de decembro de 1960. Formou parte de xurados nos concursos de teatros leídos que se convocaban na cidade. Acompañándoa estaba a recoñecida inspectora de primeira ensinanza, María Cid.

Formou parte do Teatro Forum Myriam, un grupo xa consagrado na cidade que xurdiu en 1959 e que en palabras de Franciso Ogando Vázquez, esta agrupación estaba a realizar un grande labor cultural en Ourense. O Teatro Forum organizaba con asiduidade lecturas de interesantes obras de teatro. Rebeca participou na lectura da obra de Graham Greene "León Dormindo". Xunto a Rebeca estaría Chonina Vilanova e Concepción Espinar. Rebeca, amante da cultura e do teatro, tamén participou na lectura da obra "El Pan vivo" de Francoise Mauriac. A agrupación teatral expuña ante o pública unhas obras selectas do teatro europeo que invitaban a reflexionar desde un punto de vista filosófico. Non en van, antes ou despois da lectura procedíase á interpretación da obra.

Despois formaría parte do grupo de Teatro de Cámara de Ourense no que seguía lendo obras de teatro como "Las sillas" de Ionesco, pero tamén representando, que era o que a ela verdadeiramente lle gustaba. Para ela unha atriz de teatro debía ter vocación, instinto teatral, voz, vocalización e xesto.

(Fonte: Galiciana. La Región, 4 de xuño de 1960, p. 3)

David Simón indicoume que Rebeca era profesora no Colexio Franco Español que estaba situado na Praza do Ferro. O colexio estaba especializado nos idiomas, en especial o francés e inglés, e nel empregábanse métodos innovadores. Así mesmo, na prensa indícase que Rebeca era a directora do Colexio e era moi frecuente que o seu alumnado participase en enventos culturais facendo lecturas teatrais e tamén se presentase aos concursos pedagóxico-culturais que se organizaban para os colexios.

(Fonte. Galiciana. La Región, 3 de setembro de 1963.)

Pero Rebeca adquiriu o compromiso coas mulleres e non dubidou en formar parte do Movemento Democrático de Mulleres creado en Ourense en 1975. Compuñan esta agrupación mulleres ourensás simpatizantes co comunismo. Eran vinte mulleres que se reunían na Torre e desde aí planificaban as súas actuacións que consistían en charlas, publicación de boletíns La Mujer y la Lucha, reunións con diferentes sectores...Ademais ofrecían resistencia ao réxime con pequenos cortes de tráfico, reparto de panfletos, proclamas públicas...Manifestábanse moi preocupadas pola situación social e, en concreto, as de Ourense comezan a facer reivindicacións feministas no eixo da sexualidade, o divorcio, a planificación familiar e presionan para que os partidos leven nos seus programas asuntos que atinxen ás mulleres...  Polo que é verdadeiramente interesante esta agrupación xa que amosa o empaque das mulleres.

Rebeca, formou parte deste elenco ourensás que buscaban un espazo propio e tempos novos para as mulleres.

Comentoume David Simón que Rebeca faleceu moi nova hai xa moitos anos.

Elaboración propia a partir de diferentes fontes. Vid:  El Pueblo gallego, 4 de decembro de 1960, p. 15; El pueblo gallego, 15 de abril de 1967, p. 15; La Región, 2 de marzo de 1960, p. 3; La Región, 13 de abril de 1960, p. 2; La Región, 6 de febreiro de 1963, p. 6; La Región, 28 de abril de 1967, p. 4; "La enseñanza de idiomas", La Región, 7 de marzo de 1964, p. 17; Francisco Arriero Sansz, El movimiento democrático de mujeres. (2018). La Catarata, España, 2016; ÁLVAREZ GÓMEZ, MARÍA CONCEPCIÓN, "La movilización femenina en el Ourense de la transición política a la democracia. El Movimiento Democrático de Mujeres"; Universidade de Vigo, UNED, Nuevos horizontes del pasado: culturas políticas, identidades y formas de representación [Cdrom] / coord. por Ángeles Barrio Alonso, Jorge de Hoyos Puente , Rebeca Saavedra Arias,  2011, páx. 37. Quero expresar o meu agradecemento a David Simón por poñerse en contacto comigo e indicarme algo máis de Rebeca López de Turiso a quen coñeceu.

GUADALUPE ESPINAR

A Guadalupe Espinar gustáballe o periodismo pero sentía polo teatro unha grande vocación: "Si tiene más base. Creo que nació conmigo" dicía ela sobre o teatro. 

Formou parte do Teatro de Cámara de Ourense xunto con Chonina Vilanova. Dita agrupación xurdiu en 1961 e levou a cabo representacións de obras reflexivas e de gran contido filosófico de autores franceses e xaponeses. 

Tivo brillantes interpretacións como foi na obra "La mujer del abanico" de Yukio Mishina, unha obra poética na que fixo o papel de Hanako. Aquí destacou pola súa elegante posta en escena e a brillante erudición do papel, a mímica do personaxe que demostrou que se "meteu" no papel. A súa capacidade interpretativa deu lugar a que recibira o diploma no Galardón de Duero, en Zamora.

(Fonte: "Ante un acontecimiento artístico" , La Región, 21 de xuño de 1961, p. 3. Guadalupe Espinar xunto con Maryli Vázquez na representación da obra "La mujer del abanico")

Despois do Teatro de Cámara e Ensaio de Ourense pasou ao Teatro Nacional Universitario, que estaba dirixido por Alberto Castilla, cando se trasaladou a Madrid para cursar estudos de Filosofía e Letras. Neste caso destacou no papel de Laurencia de Fuenteovejuna pero tamén interpretou papeis na obra "El círculo de tiza caucasiano" de Bertolt Brecht representada no teatro María Guerrero de Madrid. Nesta época recibiu o Primeiro Premio de interpretación no festival internacional de teatro Universitario en Nancy.

(Fonte: "Guadalupe Espinar. Ayer primera atriz de nuestro Teatro de Cámara, hoy del Teatro Nacional Universitario" La Región, 2 de setembro de 1965, p. 5)

Outra das paixóns de Guadalupe era o periodismo. Colaborou con La Región realizando interesantes entrevistas, sobre todo de mulleres da súa época que destacaban por algún motivo pois Guadalupe, xa daquelas, pretendía darlles a importancia como mulleres pioneiras. Realizou unha entrevista moi interesante, publicada en La Región o 7 de xullo de 1961, a Ana María Quiroga, estudante de Filosofía e Letras en Madrid e destacada deportista de baloncesto. Tamén a Teresa Quiroga, a irmá xemelga de Ana María, muller policafética, artista pintora, profesora de danza e tamén deportista de baloncesto. 

De tal xeito, que Guadalupe acabou ocupando ese espazo na prensa dedicado ao deporte feminino que comezaba a despuntar nos anos sesenta.

Guadalupe casou con Alberto Castilla e os dous marcharon a Colombia en 1967 pois a Alberto ofrecéronlle o cargo de profesor e director do Teatro Estudio de la Universidad Nacional de Colombia. Alí rendeulle unha homenaxe a Valle Inclán e levou á escena "Los cuernos de Don Friolera", representación na que Guadalupe fixo o papel de Loreta.

(Elaboración propia a partir de diversas fontes: "Teatro de Cámara y Ensayo y tres de Liceo d Arte", La Región,  16 de xuño de 1961, p. 3; Ana María Quiroga", La Región, 7 de xullo de 1961, p. 4; "El partido femenino", La Región, 11 de xullo de 1961, p. 4; La Región, 9 de novembro de 1957, p. 4; "Yukio Mishima en Orense", La Región, 28 de novembro de 1970, p. 12.

CHONINA VILANOVA

Chonina Vilanova era telefonista pero a súa paixón era o teatro e a interpretación. Formou parte da agrupación Miryam pero logo entrou na compañía Teatro de Cámara de Ourense que se creou en febreiro de 1961 e dicía que: "el teatro es una necesidad. Hoy no podría vivir sin trabajar en él". A entrada no Teatro de Cámara supuxo para ela ampliar os horizontes artísticos. 

A iniciativa de crear na cidade unha agrupación teatral contaba co respaldo de importantes promotores como Varela Feijóo, López Morais, Román Ferreiro, Pato Movilla, Lezcano, Alvarado, Raimúndez Porto, Martínez Risco, López Cid, Gómez del Valle, Alonso García e outros. O entusiasmo levou a que comezasen a iniciar inmediatamente as actividades. A intención principal era levar á escena un teatro selecto de autores clásicos e modernos. En efecto, atrevéronse con obras de autores franceses e xaponeses de grande profundidade temática.

(La Región, 21 de febreiro de 1961, p. 3)

Chonina interveu en numerosos eventos culturais que se celebraban en Ourense nos anos cincuenta e sesenta e, por suposto, realizou lecturas líricas como así fixo na homenaxe ao poeta Alfonso Alcaraz. Representou  interesantes papeis teatrais como: "El Pan vivo" de Francois Mauriac, "La voz humana" de Jean Cocteau, "La mujer del abanico" de Yukhio Mishima...A obra de Cocteau tratábase dun monólogo intimista que foi interpretado maxistralmente por Chonina, demostrando as súas facetas de actriz, no Museo Arqueolóxico Provincial o 19 de xuño de 1961. Outra das súas compañeiras de teatro foi a destacada Guadalupe Espinar.

De novo unha mostra máis de que Ourense foi cidade de cultura e as súas mulleres as principais protagonistas.

(Elaboración propia a partir de diversas fontes. Vid: "Presentación del teatro de Cámara en Orense", La Región, 15 de xuño de 1961, p. 3; "La presentación del Teatro de Cámara en el Museo Arqueológico Provincial", 18 de xuño de 1961, p. 2; "Hacia la constitución del Teatro de Cámara y Ensayo", La Región, 15 de febreiro de 1961, p. 3; "Hoy se constituirá el Teatro de Camára y Ensayo de Ourense", la Región, 16 de febreiro de 1961, p. 3; "Teatro de Cámara y Ensayo", La Región, 18 de xuño de 1961, p. 3).

CAYETANA CABEZAS ARROYO

Naceu en Madrid o 2 de xullo de 1972 pero criouse en Ourense. É filla de Manuel Cabezas, que foi alcalde de Ourense. Os estudos de primaria fíxoos no Colexio Guillelme Brown. Logo do bacharelato trasladouse a Madrid para estudar arquitectura no ETSAM, na Escola Técnica Superior de Arquitectura. Finalizados os estudios e coa titulación de arquitecta abriu o seu propio estudo pero en 2009 pechouno pois outra vocación a reclamaba, o teatro.

A paixón polo teatro veu, segundo conta Cateyana, de cando estivo interna en Inglaterra.

A los 11 años estuve interna en un colegio en Inglaterra. Un lugar ajeno en el que yo no hablaba la lengua y pasaba mucho tiempo en soledad. Teníamos cuatro horas semanales obligatorias de clases de teatro... A raíz de aquello, el teatro y yo siempre mantuvimos relación, pero éramos más bien amantes… ¡Casarse con el teatro eran palabras mayores!

Para especializarse na interpretación acudiu ao Estudo Juan Carlos Corazza. A continuación foi unha das fundadoras da Asociación Teatral La Misenplas.

Tras más de una década haciendo teatro con grupos no profesionales, a los 28 decidí estudiar en el Estudio Coraza para el Actor. Los cursos me los pagaba yo con el dinero que ganaba como arquitecto (otra cosa que agradecer a esa profesión). Es la inversión que más satisfacciones me ha dado. En la escuela, además de aprender técnica, he desarrollado una nueva manera de leer a los grandes autores, de entender los textos, de conocer un poco las personalidades humanas… Para mí, Juan Carlos Coraza ha sido y es estímulo creativo. Siempre hay más hondura por explorar, más belleza en las palabras del autor, más capas en los movimientos internos y externos de los personajes…

Despois da súa preparación comezou de seguida a ter papeis en películas, series de TV e teatro. En TV interveu en Aída, El secreto del Puente Viejo, Servir y Proteger...Tamén en serie das plataformas como Movistar e Netflix, por exemplo, Mira lo que has hecho o Machos Alfa.

No cine interveu en Diana, La Montaña Rusa e Por la Sombra. Participou en máis dunha decena de curtametraxes e, por suposto, no Teatro nas obras Dos más dos; La voz dormida; Kafka enamorado; La cantante calva...etc.

Pero outra das facetas que a embargan é a literatura por iso deixouse levar e escribiu a súa primeira novela que non será a última e que se titula Una persona para el fin del mundo.

Cayetana é unha muller de amplos horizontes pero sinte a súa terra, séntese de Ourense: 

Sin duda. Ourense (Galicia) es mi familia, mi raíz… su música, la sonoridad del acento, el olor de la tierra, la comida, la relación con lo mágico… A mí Ourense me mueve los pies del suelo, me activa los sentimientos más primarios; de pertenencia, de seguridad, de hogar. A mí me gusta estar en casa con los míos, me gusta el fuego del hogar, reunirme en torno al vino, a un buen cocido, al baile. Y además es una tierra inspiradora, de belleza sutil, de carácter misterioso… es un lugar apasionante que redescubro siempre que empiezo a escribir algo nuevo y del que, me doy cuenta, guardo una huella más honda incluso de lo que creía cuando salí de allí.

(Elaboración propia a partir de diversas fontes: Vid:  https://thecitizen.es/literatura/cayetana-cabezas-hable-de-lo-que-hable-siempre-termino-hablando-de-amor; https://www.laregion.es/articulo/la-revista/cayetana-cabezas-contadora-historias/20190531152840874964.html. Foto entrada: https://www.diarioabierto.es/619201/orgullosa-resaca/cayetana-cabezas)

RAQUEL RODRIGO LÓPEZ

Raquel Rodrigo naceu na Habana o 11 de marzo de 1915. Seus pais, Abdón Rodríguez e María López eran de Ourense. Rematou o Bacharelato e matriculouse en Mediciña pero o seu era a interpretación. Polos anos trinta triunfaba cantando, dando recitais e como actriz. Tivo numerosas actuacións en España e América. O seu estilo era  moi depurado e de exquisita sensibilidade. Un dos lugares onde conseguiu moitos éxitos e actuou varias veces foi no Ateneo de Madrid.  Preparouse no Conservatorio en canto e logo foi acaparada pola casa Paramount. Tivo numersoso éxitos en París e coincidiu e traballou con grandes artistas como Imperio Argentina, Charito Leonis, Celia Escudero, Lola Benavente...Recoñeceuse sempre ourensá.

(Diario de la Marina : periódico oficial del apostadero de La Habana: Año CIEN Número 349 - 1932 Diciembre 15)

(Fonte: la Región, 16 de xaneiro de 1938, p. 2.)

(Fonte. Prensa Histórica Virtual. La Libertad: La Libertad, 18 de febreiro de 1932 febrero, p. 9)

A súa popularidade sempre foi a máis.  Así dicía dela Luís Villardefranco dela: 

"¡Tierras orensanas, benditas tierras tan pródigas en valores! ¡Noble solar de Curros, de Rey Soto, de Castro Gil, de tanto sembrado de espiritualidades raciales! ¡Tierras de Orense divinamente paganas que alimentan generosas ese mar de vides que las cubren, que son alegría y riqueza; que guardan en sus entrañas el fuego sagrado que sus burgas acusan! Queridas y añoradas tierras echad al vuelo las campanas vocingleras de nuestro espíritu, que de ese cielo tan azul, tan puro, tan garimoso que os cubre, cayó una estrella: ¡Raquel Rodrigo!. Se hizo luz en el conservatorio sonó por unas horas la visión encantadora de su belleza y los destellos de su arte definitivo a los celtas que el éxodo agrupa en Lar Gallego, y como época es esta que las estrellas solo pueden tenerlas el cielo o el cine, la captó la casa Paramount y París ns la lleva para prodigar su encanto y su arte universalmente en la pantalla (...) Del cielo orensano cayó una estrella, ésta añorando como todo celta la "meiga" tierra, quizás con el transcurso del tiempo impóngala como escenario de su acción. Hacerlo será difundir por el mundo la Galicia ignorada, el encanto de un rincón de aquél tan poco conocido; el de los paisajes evocadores y el de las mujeres que solo popularizan su belleza cuando a ella se suma e arte y la cultura "(1).

(Fonte: La Región, 10 de xuño de 1938, p. 4.)

(Fonte: Galicia en Madrid, Mayo de 1932, nº 17; páxina 14.)

(1) Luís Villadefrancos CALÉ, "Del cielo cayó una estrella. Raquel Rodrigo López", Galicia, 22 de xaneiro de 1932, p.1.

RAQUEL MENOR RODRÍGUEZ

Naceu en Ourense en 1969 e é unha muller polifacética pois é guionista, directora, produtora...o dito, enrolada no mundo da interpretación e escenografía.

Especializouse en Comercio Internacional e desenvolveu a maior parte da carreira profesional dedicada ás súas empresas. Comezou a súa carreira como produtora audiovisual en 2017 coa longametraxe documental My Kingdom Come (2019), unha coprodución entre España, México e Ecuador.

Produciu tamén proxectos como o curto Rain Machine (2018), o piloto da serie de comedia Canape Club (2019), un par de vídeos musicais, Brillar e Aprendiz (2019). Foi a longametraxe, Finlandia (2021), o que me empuxou a amar a produción case tanto como a actuación. A raíz disto naceu LaConda Producións, e a Curtametraxe Nocturna foi o seu primeiro proxecto e tras deste seguiron outros.

Fixo os estudos na Escola de Teatro de Viesqueswood e na Escola de Radiodifusores de Asturias e formouse en técnicas audiovisuais. Debutou na curtametraxe Berenice as Rosas (dirixida por Ángel Ordóñez Prendes), seleccionada no Festival Internacional de Curtametraxes Cinesan 2018. A partir de aquí  sucedéronse moitas e interesantes interpretacións.

Sen dúbida, unha muller que leva percorrido un longo e interesante camiño nun mundo que esixe moito.

Vid: Raquel Menor

BELÉN CONSTENLA

Belén Martínez Constenla naceu en Madrid no ano 1961 pero desde moi noviña veuse coa familia a Ourense aquí medrou e estudou. Ela séntese ourensá.

É unha recoñecida actriz galega que traballa tanto en teatro, como en series de televisión ou cine.

Actuou coas compañías Teatro Caritel, Centro Dramático Galego, Teatro do Noroeste, Espello Cóncavo, Ur, Teatro, Ollomoltranvía, Teatro do Aquí, Teatro do Morcego, Teatro do Atlántico e Lagarta, lagarta.

Na TVG colaborou en programas como Magacine Crocante, Luar, Supermartes, Telequexou, e como actriz secundaria en Pratos Combinados. Foi protagonista en Rías Baixas e A Vida por diante. Pero continúa con proxectos televisivos ata o momento.
Na TVE colabora en El caso Waninkhof, Guante Blanco. Tamén participou en varias películas e colaborou con papeis episódicos nas series El Comisario, Hospital Central...e filmes como a Bella Otero, Tres días de Abril, Salazón, etc.

Leva no mundo da interpretación desde 1986 e ten sido recoñecida en numerosos premios entre os cales citamos:

• Premio á mellor actriz secundaria nos premios María Casares 1998, pola obra de Suso de Toro “Unha rosa é unha rosa”, dirixida por Eduardo Alonso en Teatro do Noroeste.
• Premio á mellor actriz secundaria nos premios María Casares 2000 por “Criaturas” de Roberto Vidal Bolaño.
• Premio á mellor actriz no I Festival de Curtas Galegas de Sada (2008) por “A Rosa dos ventos”.
• Nos Premios Mestre Mateo 2008 da Academia Galega do Audiovisual (entregados en 2009) recibiu o galardón de mellor interpretación feminina de reparto por “Os mortos van ás présas”.

Vid: Belén Constenla

http://aaag.gal/catalogo/belen-constenla?locale=es_ES

SABELA GAGO

Sabela naceu en Ourense no ano 1961. Licenciouse en Pedagoxía e Diplomouse en Maxisterio. Reside en Ourense e compaxina a súa profesión de actriz coa de docente na compañía teatral Sarabela. Traballou en varios centros como dinamizadora de lectura.

Formouse desde 1975 ata a actualidade con Vicente Fuentes, Garrido Guzmán, Els Comediants; Angel Facio, Isabel Úbeda, Fabio Magolini, Ernesto Caballero e Helena Pimenta.

Foi co-fundadora da agrupación teatral Sarabela onde desenvolveu numerosos labores de xestión, administración, produción...

Actualmente exerce a docencia no Campus Universitario de Ourense.

Interpretou numerosas obras coa agrupación Sarabela e tamén obtivo importantes premios.

Grazas a Celina Ramos Álvarez incorporamos a esta gran muller no blog.

Vid: Sarabela teatro
Asociación de autores

MARÍA JOSÉ LAGE GONZÁLEZ (JOSI LAGE)

Naceu en O Carballiño en 1971 e desde moi nena xa amosou unha forte vocación pola interpretación e tiña moi claro que quería ser actriz. Despois de rematar os estudos no Instituto foi a Xixón, á Escola de Arte Dramático e cando rematou voltou a Carballiño coa ansia de fundar unha escola de Teatro. Foi o nacemento de Nove-Dous. De aí viñeron máis e máis interpretacións e performances como a levada a cabo en Barcelona e que trataba sobre a situación das mulleres baseada no Guernica.

O currículo de Josi é amplo:

-Actriz de Teatro, Cine y Televisión

-Directora del FETEGA (Festival de Teatro Galego).

-Premio Fetega Mejor Actriz 2012.

-Docente teatral con 25 años de experiencia. (voz, expresión corporal, interpretación, método Stanislawsky, método William Layton, juegos enfocados al teatro, técnica de Labán. -Dirección de espectáculos.

-Producción de espectáculos.

-Distribuidora de espectáculos.

Vid: Josi Lage
La Voz de Galicia

                                           

MARI CRUZ

Mari Cruz foi una actriz que naceu en Ourense, concretamente no pobo de Moreiras. Traballou na película dos anos corenta titulada "Campeones" que se proxectou no cine Xesteira da nosa cidade. Tamén actuaría na película " Intriga" de Tony Román, por certo, director ourensán. Segundo os críticos do momento, Mari Cruz tería un brillante porvir no cine.

Vid: El Pueblo Gallego, 10 de febreiro de 1943.

AIDA BLANCO

Aida naceu en Orense no seo dunha familia amantes da música, os seus pais forman parte da agrupación Ourenlú Quartet. Desde moi pequena xa comezou a formarse en diversos instrumentos.
Pero Aida é polifacética xa que domina tanto a música como a interpretación.
No eido musical participou en varios programas de Talent e foi gañadora polas súas composicións en "Xuventude Crea 2017". Recibiu a beca internacional musical chamada Buzzmeetsbiz para Berlin, Ghana e Madrid e participou en diversos festivais de recoñecido prestixio.

Animada pola súa irmá, que é actriz, tamén quixo formarse neste campo e rematou os estudos na Real Escola Superior de Arte Dramático. Desde entón conta no seu haber con moi boas interpretacións tanto en Teatros Musicais como series de Televisión.
Un estupendo currículo da nosa ourensá.

SARITA MOURE

Dona Sara Moure era filla de Maruja Queimadelos e neta de Dona Manuela Álvarez, viúva de Queimadelos. Sarita Moure, tal como era coñecida, dedicouse ao mundo da interpretación nos anos corenta do sećulo pasado. Participou en numerosos eventos da capital recitando e interpretando poesías de poetas ourensás como así fixo no Festival de Poetas ourensás no que recitou o poema "O mínimo do ceo" de Saco e Arce; tamén representou a Prado Lameiro e obras escritas por Blanca Calvo Moraza; recitou ao poeta Eladio Rodríguez nunha homenaxe que se lle fixo ao poeta ourensán en maio de 1949 na biblioteca provincial. Tamén tivo un papel relevante na representación da obra "La casa de la Troya" de Linares Rivas o 23 de decembro de 1949,unha peza que non se representaba en Ourense desde 1923.

Vid: La Zarpa, maio de 1935; El pueblo gallego, novembro de 1943; El Pueblo, maio de 1945

IRIA PINHEIRO

Iria Pinheiro é unha muller polifacética pois, aínda que a súa principal actividade é a de ser atriz, tamén destaca noutras actividades como o baile, dobraxe, guionista, musica...
Destacou no seu papel de Concha Cocos no espectáculo cabaret Poeticlub que aborda en clave de humor a incidencia da economía na vida das persoas.
Pero ademais de todas as facetas que esta artista cultiva tamén se destacaría a de reivindicativa e forte na defensa da muller e en denuncia das agresións que sufre.
Vid:
https://www.lanuevacronica.com/iria-pinheiro-invita-a-la-gran-evasion

https://www.publico.es/sociedad/violencia-obstetrica-parto-iria-pinheiro.html

PATRICIA VICO

Patricia nace en Madrid en 1972 pero ten raíces ourensás da terra de Ribadavia, polo que é meritorio mencionala no noso blog.

Abandona a carreira de Publicidade para dedicarse ao mundo da interpretación. Así, comeza os seus estudos de interpretación na famosa escola de Cristina Rota. A súa carreira profesional comeza en 1992 no espazo La Noche de Hermida.

Logo de participar en varias películas e series con pequenos papeis, converteríase nun rostro habitual da pequena pantalla por mor de converterse nunha das protagonistas fixas da serie La casa de los líos.

Logo desta serie viría o serial Esencia de poder, a serie Paraíso. Posteriormente rodou películas como Pacto de Brujas de Javier Elorrieta ou El asombroso mundo de Borjamari. Pero o papel que a devolvería á actualidade é o que interpreta en Hospital Central. Gañou o premio Mostra lambda xunto coa súa compañeira de repartición, Fátima Baeza (Esther García Ruiz, na serie), pola súa gran interpretación e traballo na magnífica serie Hospital Central.

A súa parella é o director de cine Daniel Calparsoro. Gañou dúas veces o Premio Shangay pola súa interpretación de Maca en Hospital Central.

Na actualidade segue a traballar en interesantes series de TV.

Vid: Wikipedia

EVA FERNÁNDEZ

Eva Fernández naceu en Ourense en 1973 e é unha das actrices máis destacadas de Galicia e cunha interesante proxección nas series españolas e no cine español. Comezou a súa traxectoria interpretativa na serie de Pratos Combinados e de aí ao cine nas películas "Después de la tormenta"; "A lingua das bolboretas"; "Lena" e "Ilegal". Para televisión interveu nas series "El super", "Mareas Vivas"; "As leis de Celavella"; "Padre Casares"; "Luci" e "Fariña".
Recibiu os premios de Mellor actriz revelación pola interpretación na película "Después de la tormenta" e tamén recibiu o Premio de mellor interpretación feminina protagonista pola serie "As leis de Celavella".
Como muller polifacética que é tamén está facendo as súas incursións no deseño de moda co nome LaMagall.
Vid: La Región
La Voz de Galicia
Galipedia

REBECA MONTERO

Rebeca Montero Martínez, nada en Ourense ou 10 de abril de 1967, é unha actriz galega de teatro e televisión, malia que fixo pequenas incursións non mundo do cinema.

Comezou non teatro aficcionado non ano 1985 coa obra Ollo ao piollo King Kong do grupo Caritel. Posteriormente trasladouse a Madrid onde cursou estudos na Real Academia de Arte Dramática. Colaborou nalgúns episodios dá primeira tempada de Mareas vivas, así coma, de forma máis continuada, n' A vida por diante (non papel de Lourdes) e en Matalobos (como Lola).

En cinema destaca a súa participación en películas coma Branca Madison, Ipso facto ou León e Esquecemento.

Ou 25 de marzo de 2009 recibiu ou premio María Casares á actriz secundaria pola obra A boa persoa de Shezuan. Premio que recibiría non 2010 polo seu papel na obra Ou segredo dúas Hoffman.

Vid: Wikipedia

MARINA BAURA

Marina Baura (Santa María de Vilameá de Ramirás, Ramirás, provincia de Ourense, Galicia, 1 de novembro de 1941) o seu nome era Julia Pérez. É unha actriz venezolana que se dedicou ao xénero das telenovelas.

Tendo 15 anos de idade a súa familia mudouse a Venezuela. Comezou a súa carreira artística a principio dos anos 60 como modelo e estudou arte dramática con Paul Antillano.

O seu primeiro traballo como actriz foi na serie Casos e cousas de casa, máis adiante traballou no programa A quinta de Simón. O seu primeiro papel destacado foi na telenovela Nais solteiras (1965) e o seu primeiro protagonista en Lucecita (1967), ambas as producidas pola cadea Venevisión.

Logo pasou a traballar para a cadea RCTV, onde protagonizou durante os anos 70 e principio dos 80 diversas telenovelas como Cristina (1970), A usurpadora (1971), A Indomable (1974), Dona Bárbara (1975), Chao, Cristina (1983), entre outras.

Mariña retirouse da actuación no ano 1983 cando rescindiu o seu contrato con RCTV. Posteriormente regresa en 1990 coa telenovela Emperatriz, escrita polo dramaturgo José Ignacio Cabrujas e realizada pola produtora independente Marte Televisión.

No ano 2003 traballou na exitosa telenovela Cosita rica pola cadea Venevisión.

Tras unha década retirada da televisión, regresa á pantalla venezolana da man do escritor Martín Hahn nunha miniserie de terror, misterio e suspenso de 13 episodios producida por IMAGE Producións para o 2016.

Vid: Wikipedia

MARUXA VILLANUEVA

María Isaura Vázquez, de nome artístico Maruxa Villanueva, naceu en A Barrela, o pobo fronteirizo entre a provincia de Ourense e Lugo, o 6 de marzo de 1906. Dedicouse ao canto e á interpretación pero sobre todo destacou pola súa admiración a Rosalía de Castro e polo amor á terra.

Seu pai era comerciante e a súa nai era mestra e tiveron cinco fillos. A nai proporcionou a Maruxa unha educación refinada na que incluíu nocións de canto, de onde lle viría a Maruxa a súa vocación de cantante. As ensinanzas recibidas permitiron que aos catorce anos Maruxa fora exercer de mestra a unha escoliña con sete alumnos no pobo de Forraqueira, no concello de Nogueira de Ramuín e que se atopaba a uns vinte e cinco quilómetros de A Barrela. Maruxa era unha nena e botou en falta á nai, por iso permaneceu tan só un ano.

Cando tiña dezaseis anos viu como dous dos seus irmáns emigraron a Arxentina. A emigración ofrecía unha saída aos mozos dos pobos que non vían claro o seu porvir. Entón, cando Maruxa tiña vinte anos tamén sente a gana de marchar ás Américas. Embarca en 1926 coa intención de volver pasados dous anos, o tempo suficiente para gañar algo de cartos, pero logo queda prendada da Arxentina pois, como ela dicía, era: “a cidade galega máis grande do mundo”[1].

Comezou traballando de dependenta nunha tenda pero a ela gustáballe cantar e era habitual que Maruxa cantara aos amigos cando facían unha festa ou tiñan as súas reunións. Foi nun deses encontro cando Juan Gueresta se fixou nela e nas brillantes facultades da súa voz e invitouna a cantar no Centro Asturiano. A partir de entón, Maruxa acudiu ás radios a cantar e pouco a pouco comezou a ter un grande éxito. Se ata entón levaba o nome de Isaura, a súa irmá decidiu que cambiara o nome por Maruxa Villanueva. Comeza a ser contratada para actuar en diferentes escenarios e comezan a recoñecela como “a raíña do alalá”[2].

E da música ao teatro. Coñeceu a Luís Iglesias Sánchez, o Tacholas, que era un actor ourensán e a Manuel Daniel Varela Buxán, un recoñecido autor de pezas de teatro. Crean a compañía de Teatro Compañía Galega Aires da Terra. Representaron interesantes obras teatrais Pola nosa culpa; O brazo partido; Taberna sen dono escritas por Buxán. Pero como eran tempos difíciles para o teatro Buxán compaxinaba a súa faceta de autor dramático co de condutor de autobús en Bos Aires[3]. Maruxa e Manuel casaron e seguiron interpretando as obras que Buxán escribía e actuando ela como primeira actriz. Eran obras que trataban temas costumistas de Galicia e de bonita escenografía[4] para un público de emigrantes galegos que agradecían ese achegamento á terra. Logo Manuel Varela Buxán, o marido de Maruxa, cambiou o nome da compañía teatral pasando a denominarse Teatro Galego Maruxa Villanueva xa que ela desempeñara un papel primordial como actriz principal.

O matrimonio ía gañando uns cartos e cando en España estalou a guerra civil Maruxa enviaba gran parte do que gañaba para apoiar ao bando republicano. O matrimonio comezou a ter os seus problemas e, en 1946, Maruxa e Daniel deciden separarse un tempo.

Volveu a Galicia no ano 1949 coa idea de seguir cantando e ofrecendo obras de teatro pero non tivo sorte xa que naquela postguerra dura e gris a arte e cultura estaban esmorecidos e ademais non había un sentimento galego. Un representante da radio díxolle a Maruxa: “Si, señora, pero es que la música gallega aquí no gusta”[5]. Grazas á súa amizade con Otero Pedrayo puido cantar no Círculo das Artes de Lugo e de aí en outras cidades galegas (Santiago, Ourense, A Coruña...) e tamén actuou cunha pequena agrupación teatral chamada “Os Labregos”. Pero a actividade durou pouco pola censura franquista[6].
Maruxa regresou a Arxentina no ano 1958 e ese ano tamén se rompeu definitivamente o matrimonio. Pero en Arxentina tamén decaera a actividade cultural dos galegos. Nesta época Maruxa formou parte do trío vocal xunto con dúas das súas amigas cantantes chamado “Rosalía de Castro”. Pasados catro anos volve a Galicia e vive na Barrela e en Ribadavia pero depois trasládase a Santiago. Entra en contacto co Padroado Rosalía de Castro e propóñenlle facerse cargo da Casa Museo de Rosalía de Castro. Unha oferta tentadora para unha grande admiradora da poetisa que tantas veces cantara os seus poemas. En 1974 instálase definitivamente en Padrón, unha vila que a acollerá con grande agarimo. Así o recolleu a prensa:

“Regidora de la la Casa Museo Rosalía de Castros. Sus conocimientos, compenetración con el ambiente y dedicación total a la expansión de la cultura y costumbres de Galicia, hacen de ella la persona idónea para asesorar sobre tradición, vestuario, pureza del folclore, etc., de la región galaica”[7].

Fíxose unha experta na vida e obra de Rosalía e aproveitaba para participar nas romarías de Padrón para interpretar poemas cantados por ela ante un público que con admiración agardaba escoitar a voz de Maruxa : “La exquisita cantante que vive en amor a Rosalía que bien puidera estar acompañada en sus disquisiciones líricas por un pandero que repicaría en manos de otro devoto de la cantora como es Camilo Agrasar”[8] .

Será Maruxa unha embaixadora da poesía de Rosalía achegando a súa voz para melodiar os poemas da nosa ilustre escritora editando varios discos nos que deixa constancia da pureza e estilo de voz. Deste xeito facía chegar ao público as letras sentidas da poeta: “La obra de Rosalía “La hija del mar” a la que Maruxa Villanueva sabe dar con su voz una peculiar dulzura”[9]. Propiciou que a Televisión Galega fixera unha serie coa obra “La hija del Mar”.

Maruxa tivo numerosas distincións, todas merecidas polo seu sentir galego. Recibiu a Medalla Castelao; o premio María Casares de Teatro a título póstumo; homenaxeárona en Bos Aires, tamén no pobo onde naceu, A Barrela; foi nomeada en 1993 presidenta honoraria da Asociación polos Dereitos do Emigrante Galego de Bos Aires. Así mesmo, Padrón, que tanto apreciaban a Maruxa Villanueva creou un premio de Teatro que levou o seu nome.

Morreu o 24 de novembro de 1998 en Santiago de Compostela cando tiña 92 anos. Ela sempre cumpriu o que lle dixo a súa nai cando era pequena: ““¡Mira, filliña, a alma sempre limpa e transparente, e a fronte, sempre alta!”[10], e alta levouna con Galicia sempre presente.

Foi a encargada da casa museo de Padrón de Rosalía de Castro. Sen dúbida, unha das funcións das que se sentiría máis orgullosa. Ela que tanto cantou a Rosalía acabou vivindo nos mesmos espazos que a nosa ilustre poetisa. Respiraría os seus versos no escritorio mentres miraba pola ventá o seu xardín. Foi a que velou polos espazos envoltos da melancolía rosaliana.


REFERENCIAS BIBLIOGRÁFICAS.
Dourado Deira, Manuel, A Mestresa da Casa-Museo: unha Rosalía rediviva, A Coruña: Deputación Provincial, 2009.
Dourado Deira, Manuel, “En memoria de Maruxa Villanueva”, Encrucillada, 110, (1998): 510/70-511/71).
Pociña, Andrés. Conversas con Maruxa Villanueva na casa de Rosalía, La Coruña, Hércules de Ediciones, D.L, 1995


[1] Manuel Dourado Deira “En memoria de Maruxa Villanueva”, Encrucillada, 110, (1998:511/71)
[2] Idem.
[3] Idem; “Manuel Varela Buxán”, Anuario teatral : 1986
[4] “Conjunto de arte gallego” Galicia, 25 de novembro de 1944)
[5] Manuel Dourado Deira “En Memoria de Maruxa….”Op.cit., p. 511/71.
[6] Pilar Cagiao Vila, “Maruxa Villanueva”, http://culturagalega.gal/album/detalle.php?id=6 consultado o 21 de marzo de 2020.
[7] Jesús María Malvar y Mariño “María Villanueva”, El Pueblo gallego, 18 de febreiro de 1976.
[8] J Travieso Quelle, “Rúa de Villar. Santiaguiño do Monte” Hoja Oficial del Lunes, 30 de xuño de 1975.
[9] J Travieso Quelle “Rúa del Villar” Hoja Oficial del Lunes, 1 de marzo de 1976.
[10] Manuel Dourado Deira “En Memoria de Maruxa….”Op.cit., p. 511/71.