Etiquetas

17 octubre 2021

As obreiras de Ourense protestan contra as reformas de Canalejas


En xuño de 1910  trescentas obreiras ourensás  asinan un manifesto de protesta polas medidas reformadoras que quere aplicar o goberno de José Canalejas no referente á cuestión relixiosa. José Canalejas, un político que quería modernizar España, tiña como obxectivo "desclericalizar" o país, isto é, separar Estado-Igrexa. Malia ser un home de convicións relixiosas, consideraba que o problema radicaba na excesiva influencia que exercía o clero na sociedade e na política, polo que tomou a decisión de limitar o asentamento das órdenes relixisas en España. 

Esta medida provocaría unha reacción inmediata na sociedade española e sobre todo ourensá, de crenzas fortes e estreitas co catolicismo. Entre estas protestas cabe destacar na nosa provincia as levadas a cabo polas "obreiras ourensás"  moi vinculadas e militantes do catolicismo. 

As mulleres ourensás e, en xeral, a sociedade da nosa provincia  era moi tradicional, conservadora e católica, polo que as medidas reformistas eran bastante mal aceptadas. Cando José Canalejas quere levar a cabo a separación de Igrexa e Estado, pouco tardaron as ourensás en apoiar as protestas que desde o cabildo ourensá se manifestaron e así o recolleu a prensa do momento:

"Protesta de las obreras orensanas:

Excmo Sr. D. José Canalejas.- Las obreras de Orense que como tales no se remontan a elevadas filosofías, pero sí conocen bien las grandes necesidades morales y materiales del pueblo con el cual están siempre en contacto, han sabido, con sorpresa, que el Gobierno de Canalejas, para abaratar las subsistencias que se venden-como nadie mejor que nosotras sabe- a precio exorbitante, para que no sean engañadas y corrompidas tantas hermanas nuestras obreras y que precisamente para evitar esto tenemos establecido un Sindicato con nuestro centro para cerrar los centros donde se hace propaganda antipatriótica y antimilitarista como sucede en Orense, para matar ese periodismo y pornografía que toda joven obrera hornada y cristiana rechaza con asco; para remediar todos estos males que urgen pronta solución leemos en las homas que nos dan en nuestro centro que se han dado dos reales órdenes con el intento de cerrar, no las casas de prostitución sino los conventos, centros de oración y laboriosidad, y de poner rótulos en otros centros en vez de cerrar las escuelas como la que aquí tenemos.

Estos disparates son tan grandes que sino los leyéramos y oyéramos asegurar que son verdad á personas que nos merecen entero crédito por su ciencia y virtud, creeríamos que nos engañaban, porque no podemos creer estar soñando los que gobiernan á España.

Unen pues estas obreras honradas y cristianas esta protesta a todas las que de todos los puntos de España se dirigen al Sr. Canalejas.

En nombre de 300 obreras, Inés Lemos.

(La Región, 29 de xuño de 1910, p. 1)

_____________

Vid: Para afondar na sociedade e consideración da muller ourensá de comezos de século vid: Benso Calvo, Carmen e Cid Galante, Rosa María, Entre a tradicióne o cambio en Galicia, Deputación de Ourense, Ourense, 2011.

Ilustración La Región, 3 de novembro de 1910. É moi interesante como reflicte a viñeta as políticas de Canalejas, representando no home con chisteira e do ganchete con España. Lembremos que dez días despois desta publicación, José Canalejas sería asasinado por un anarquista, Manuel Pardiñas, que tamén remataría suicidándose, véndose acorralado pola policía.

10 octubre 2021

BLANCA DE LA ROSA

A escritora Blanca de la Rosa naceu na República Dominicana e reside actualmente en Virginia, Estados Unidos, pero como moi ben ela recoñece as súas raíces están no pobo de Nocedo do Val (Castrelo do Val), en Ourense. 

O avó de Blanca naceu en Nocedo e aos dezaseis anos  emigrou a Cuba e logo dun tampo trasladouse á República Dominicana onde rexentaría un negocio coa súa muller. Posteriormente, pola  situación política da República Dominicana, a familia emigrou a Nova York e residiu nun barrio moi humilde. 

Blanca medraría na gran cidade e, ao acceder ao mundo laboral, desempeñou cargos directivos na empresa ExxonMobil durante trinta e catro anos. Pero Blanca tiña vocación de escritora pois para ela "escribir é como respirar".

Blanca medrou coñecendo as historias dos seus antepasados. A súa nai transmitiulle a querenza polas súa orixe, pola vida dos seus avós a quen non chegou a coñecer persoalmente, pero foi suficiente para que sentise unha conexión con Ourense e quixera visitar o pobo de Nocedo para coñecer de cerca a historia familiar. Cando visitou o pobo transitou polas súas pequenas rúas sendo para ela unha experiencia moi gratificante e unha conexión intensa cos seus avós.

Esa historia familiar quixo plasmala na súa novela"En busca de un mañana mejor".  Nela traza a viaxe desde Ourense, a terra onde naceron os seus avós,  cara un mundo descoñecido para acadar un futuro mellor. 



05 octubre 2021

RITA CORRAL ALLER

Naceu en Ourense o 5 de maio de 1853 e era filla do médico e tamén poeta Dimas Corral Revellón e Clara Aller y Presas e neta do poeta e catedrático Luís Corral Rodríguez. O matrimonio tivo catro fillos: Dimas Corral que será médico no Hospital Militar; Consuelo e Clara, esta última destacada poetisa tamén incluída neste blog.

A familia trasládase a vivir a Santiago en 1868 e casa en 1875 con José García Castro y Calviño e tiveron unha filla chamada Herminia.

Rita escribiu e colaborou en diversos xornais e publicacións e, como a súa irmá, tiña grandes dotes para a poesía. En 1906 pasará a ser membro da Real Academia Galega a título póstumo. 

A súa poesía era intimista, cun certo grao de pesimismo representado nas bágoas que son mencionadas e personificadas en moitos dos seus poemas. A musicalidade vén dada por unha rima consonante sen caer nunha rima "cantarina" senón nunha sostida e con cadencia.

O seguinte poema foi publicado El Heraldo Gallego o 16 de abril de 1974 dedicado a Adela:


Adela
El sol se hundía, recuerdas?
La luna tranquila y pura
En misteriosa hermosura
Iba la tierra a envolver;
En torno, todo callaba
Y en dulce melancolía
Nuestra mente se finguía
Pasado y futuro ver.
Y tu mano que en mi mano
Cariñosa se apoyaba;
Adela, como temblaba
A impulso de una emoción,
 Que desconocido acaso
Era terrible y potente,
 Porque abrasaba tu mente
Y helaba tu corazón!
De la tarde el postrer rayo
Pensativo y moribundo,
Te hizo recordar el mundo
En que soñabas vivir;
Y al acercarse la noche
Entre el misterio y la calma
Yacia ansiosa tu alma
De creer y de sentir.
Y esos recuerdos queridos
Que en uno se transformaban
En un fuego abrasador;
Mas ¡ay! al tocar al alma
Tornábase el fuego frío
Al ver que era desvarío
Y escepticismo el amor!...
Y es que soñaba tan solo
Tu imaginación ardiente,
La breve, la sonriente,
La inverosimil verdad
Pero el alma desprendiéndose
De ese embriagador delirio,
Vió el espantoso martirio
Que dura una eternidad.
Poco á poco en tu mirada
Que cual cerebro ardía
Algo agitase veía
Que trastornaba mi ser...
Mi frente tocó tu frente;
Aún la impresión siento ahora,
Tu lágrima abrasadora
Vino en mi rostro a caer.
Tu lágrima, en la que iban
De tus primeros amores,
De tus últimos dolores
La alegría y el sufrir;
Escucha; en el breve tiempo
Que juntas hemos sentido,
Aprendí a llorar contigo
Y le he enseñado a reír!
Guardo en mi pecho esa lágrima,
Adela que tu me diste,
Y que dar á la fé un adios;
Mas no guardes la sonrisa
Que mi boca al mundo lanza,
Desesperada esperanza
Que le mandamos las dos!


O seguinte poema foi publicano no Diario de Santiago o 18 de xullo de 1874:

Eran blancas, lloraban y reían,
En su alegre y burlona carcajada
Parecióme advertir, ténue, dudoso
El ruído de las lágrimas...
En sus helados brazos me sentía
Lejos de aquí, muy lejos arrastrada...
Y al dejarme caer reían siempre:
Pero siempre lloraban!...
El fuego de sus ojos en mí ardía;
Mi cerebro en cenizas se tornaba...
Y las sombras que ayer allí vivieron
Huian espantadas.
Yo quedé sola como nunca estuve,
Tan sola como la última esperanza:
Miré, y en derredor todo era oscuro,
Oscuro cual la nada.
Y poco a poco iba cubriendo el mundo
El velo de las lágrimas...
Que no eran las primeras, ni las últimas
Eran las más amargas!

O seguinte poema dedicoullo Clara Corral á súa irmá publicado en Eco de Galicia o 5 de decembro de 1886.




Vid: El Diario de Santiago, 11 de xaneiro de 1875, p. 2.


03 octubre 2021

CARMEN SOMOZA PATO


Carmen Somoza Pato
 naceu en Ourense o 22 de decembro de 1914. Fixo estudos de Maxisterio e, unha vez rematados e realizados os Cursiños, en 1934 adxudicóuselle a praza de párvulos en Xinzo da Limia. Como moitos docentes,  a Carmen tamén se lle abriría un expediente de depuración sendo sancionada de emprego e soldo ata que no ano 1942 confírmaselle o seu cargo de mestra na Merca.

Sendo alumna da Normal colaborou no n. 123 (1934) da revista Nós na sección "Arquivo filolóxico e etnográfico de Galiza". Escribiu o conto "Venancio das Pitas"  no que conta que un preso de Celanova de alcume "As pitas" díxolle ao carcereiro que o deixara saír ás doce da noite que viría para o cárcere moi cedo. O carcereiro díxolle que no podía facer iso. Entón o preso aseguroulle que se o deixaba saír volvería ás catro da mañá con seis mil pesetas e daríalle dúas mil. O carcereiro preguntoulle a quen ía roubar ao que contestou o preso que ao cura de Mourillós. Entón deixouno saír e, efectivamente, voltou ás catro da mañá. Pero ao día seguinte o cura foi dar razón do roubo e insistiu que fora o Pitas esixindo que o levaran á celda onde estaba o Pitas. O preso denunciou ao cura e ao final resultou preso o cura e o Pitas saíu do cárcere. 

Carmen fai un comentario interesante ao pé de páxina completando a información sobre o Venancio o Pitas no que amosa un punto de vista un tanto amable do personaxe  que finalmente logrou reconducirse.
Hai que salientar que Carmen redacta o texto nun galego bastante preciso en forma e fondo.

A historia de Venancio aínda se recolle como conto tradicional de Celanova aínda que modificando algo  a versión xa que en vez de roubar ao cura Venancio rouba ao Alcalde do lugar. No seguinte enlace faise referencia á traxectoria de Venancio.





Nós, 15 de marzo de 1934, nº 123


______
Vid: El magisterio español, Número 9308, 26 de xuño de 1934, p 15; El magisterio español, Número 9309, 28 de xuño de 1934.

26 septiembre 2021

HAYDÉE SANTAMARÍA CUADRADO

Como vén sendo habitual, este blog inclúe ás nosas mulleres de alén dos mares pois as súas raíces familiares están afincadas no noso terruño. É o caso que nos ocupa con Haydée Santamaría Cuadrado a coñecida "Heroína de Moncada", de alcume "Yeyé".

Haydée naceu no Central Constancia, Encrucijada, Cuba, o 30 de decembro de 1923 e era a maior de cinco irmáns nacidos do matrimonio composto por Benigno Santamaría Pérez, natural de Ribadavia e que emigrara a Cuba a comezos do século XX, e de Joaquina Cuadrado Alonso, natural de Salamanca. 

Na escola de primaria o mestre ensinoulle a Yeyé o significado dos apelidos Céspedes, Agramonte, Maceo e, sobre todo, José Martí, todos eles figuras que defendían a liberdade de Cuba.

Rematados os estudos de primaria, Haydée quixo ingresar na Escola de Enfermería pero non chegou a facelo polo ambiente sociopolítico da illa. Entón trasládase a Habana onde se reúne co seu irmán Abel e comeza a sensibilizarse polos problemas sociais que a levan a militar nas Juventudes Ortodoxas, un partido fundado en 1947 por Eduardo Chibás. Era un partido primordial antes da Revolución cubana e que tiña como símbolo unha vasoira para "varrer" toda a corrupción da política e como principio esencial o de liberar a Cuba de todo imperialismo.

Cando foi o golpe de estado de Batista en 1952 Haydée e o seu irmán Abel xunto con outros compañeiros revolucionarios comezaron a editar periódicos clandestinos coa intención de axitar á sociedade contra o novo réxime. Logo coñeceu a Fidel Castro integrándose no movemento revolucionario Generación do Centenario formando parte do Movemento Femenino Cubano.

Haydée participou no asalto do Cuartel de Moncada e realizará labores de auxiliar de enfermería xunto a Melba Hernández para atender a todos os feridos. O asalto estaba organizado e dirixido por Fidel Castro pero, foi un fracaso e a orden do Ditador foi a de eliminar a dez revolucionarios por cada soldado do réxime morto en combate. Foron asasinados a maior parte dos asaltantes e os que sobreviviron acabaron sendo detidos e condeados a prisión.

Haydée caeu prisioneira e para sonsacarlle información dixéronlle que o seu irmán e o seu noivo Boris Luis foran torturados (incluso lle ensinaron un ollo de Abel e parte dos xenitais de Boris) pero non dixo absolutamente nada, simplemente pronunciou as seguintes palabras: "morir por la patria es vivir". Un feito que deu lugar a que o propio Fidel enxalzara a figura de Haydée indicando que nunca fora posto en tal alto heroísmo o nome dunha muller cubana.

Yeyé foi trasladada a un cárcere en Guanajay sendo considerada presa política polo que durante o seu encerro puido recibir visitas. Foi posta en liberdade o 20 de febreiro de 1954 e ao saír do cárcere estaban agardándo por ela os seus pais e irmáns. 

Pero Haydée non parou nas súas ansias revolucionarias e de alí a pouco comezou a editar un novo manifesto titulado "A Cuba que sufre" onde Fidel e os seus compañeiros plasmaban o espírito de derrocar a Batista. Haydée, Melba, a súa grande compañeira, e Lidia Castro organizaban e reconstruían as notas do espírito de Moncada que Fidel escribía con zume de limón e conseguía sacar do cárcere. Fidel pedíalles  que fixeran os maiores esforzos para imprimir La Historia me absolverá.

Haydée participaría activamente na revolución cubana e Fidel desígnaa delegada do movemento no exilio cuxa finalidade era aglutinar as forzas da revolución. Co triunfo revolucionario traballaría no Ministerio de Educación e posteriormente Fidel confíalle a fundación da Casa de las Américas. Tamén participaría en diversos organismos institucionais.

No ano 1956 casou cun compañeiro da revolución, Armando Hart, e tiveron dous fillos. O matrimonio comezou a administrar un orfanato e acollían a nenos desvalidos. Aos dez anos de matrimonio a parella separouse. 

Haydée viña padecendo unha forte depresión xa que fora perdendo moitas amizades no camiño e as marcas e durezas da revolución seguían presentes na súa vida. Esa pena levouna a buscar a morte suicidándose na Habana o 28 de xuño de 1980 cando tiña 57 anos. Tres anos despois da súa morte os seus fillos morreron nun accidente de tráfico. 

Fina é unha poetisa cubana que recibiu o premio Nacional de Literatura en 1990; o premio Iberoamericano de Poesía Pablo Neruda en 2007 e o Reina Sofía de Poesía Sudamericana no 2001. O seguinte poema dedicoullo a Haydée Santamaría:

"A una heroína de la Patria"

Pónganle a la suicida una hoja en la sien,

una siempreviva en el hueco del cuello.

Cúbranla con flores, como a Ofelia.

Los que la amaron se han quedado huérfanos.

Cúbranla con la ternura de las lágrimas.

Vuélvanse rocío que refresque su duelo.

Y si la piedad de las flores no bastase

díganle al oído que todo ha sido un sueño.

Ríndanle honores como a una valiente

que perdió sólo su última batalla.

No se quede en su hora inconsolable.

Sus hechos, no vayan al olvido de la yerba.

Que sean recogidos, uno a uno,

allí donde la luz no olvida a sus guerreros.

Ríndanle honores como a una valiente

que perdió sólo su última batalla.

Vid: Santamaría

Haydée Santamaría

Fina García Marruz

Asalto ao Cuartel de Moncada

La Noche, 5 de xaneiro de 1966.

19 septiembre 2021

JOSEFA RODRÍGUEZ PARADELA


Josefa Rodríguez Paradela,
 era mestra e exerceu na escola de Ribeiras do Miño. Ela tamén colaborou na revista nós achegando un conto titulado "Os que chouzan" no que fala da zona de Chouzán, un lugar no que había unha barca para pasar o río Miño. Era unha zona onde había figos que eran apañados e vendidos polas xentes do pobo. Cando lle preguntaban a un de onde era, contestaba dicindo que de Chouzán e pedían descambiar un peso pois xuntaban moita calderiña despois de vender os figos. Cando non había figos que recoller e vender a resposta dos lugareños de Chouzán era outra pois  pedían o peso para pan. Quere aclarar a autora no pé de páxina que este costume acontecía noutros pobos como o de Seixalbo de Ourense. 

De novo estamos ante un pequeno conto popular, apropiado para a Revista Nós que tiña entre as súas numerosas intencións, plasmar a cultura tradicional galega.

Josefa segundo consta sufriu o proceso de depuración como tantos outros docentes e en decembro de 1937 foi trasladada de escola e inhabilitada para desempeñar cargos directivos. A depuración estableceuse no decreto do 8 de novembro de 1936. Anteriormente á publicación do decreto, a purga foi levada a cabo polas autoridades académicas de cada distrito universitario (Inspección), seguindo as directrices da autoridade militar e civil de cada provincia, quen redactaban as primeiras listas de mestres sancionados, para despois facelas públicas en cada un dos B.O.P. Podemos definir esta primeira depuración como unha purga militar, non soamente por ser decidida polos estamentos militares provinciais, senón porque estaba suxeita á lexislación castrense de urxencia. Posteriormente, cando se constitúe o Ministerio de Educación Nacional, a depuración entra nunha segunda fase; a partir deste momento a depuración regúlase por un corpo de leis e normas establecidas como desenvolvemento do Decreto 108, e o control da depuración pasa das mans militares a converterse nunha competencia do Ministerio de Educación.
Moitos mestres e mestras, sen razóns de peso, se viron abocados a sufrir desterros a escolas remotas por parte dunhas autoridades que querían exercer un control férreo sobre ensino para salvagardar o réxime.
A continuación preséntase o conto publicado na Revista Nós no que se salienta a escrita nun galego moi coidado.


Nós, 15 de marzo de 1934, nº 123, p. 57.

Vid: El Correo gallego, 1 de decembro de 1937.

12 septiembre 2021

ISABEL PEÑA-REY LORENZO

Presentamos no blog a unha muller cun amplo periplo curricular e profesional de alta responsabilidade pero ademais muller de grande compromiso social. 
Naceu en Ourense e é filla de Manuel Peña-Rey Bouzas e de Marisa Lorenzo.
Isabel Peña Rey forma parte dunha familia de fonda tradición vocacional médica. O seu avó, Don Manuel Peña Rey, foi o primeiro médico que exerceu na cidade na especialidade de obstetricia ademais de ser unha persoa de forte compromiso social e político pola súa terra, sendo o presidente do Partido Galeguista de Ourense. A súa avoa, Celia Bouzas, sería tamén unha destacada defensora do galeguismo ao asinar o Manifesto Galeguista e ser a presidenta do Grupo Feminino do PG. Manifesto que tamén asinarían as súas tías Marina Peña Bouzas e Esther Peña Bouzas.

É filla de Manuel Peña-Rey Bouzas e, como o seu pai, unha comprometida na cuestión política. Presentou, xunto ao seu pai a revista "Nuestra Bandera" publicación do PCG. No ámbito político, Isabel Peña-Rey formou parte dalgunhas candidaturas de En Común Podemos pola provincia de Ourense, vinculadas a Esquerda Unida.

Isabel Peña-Rey é especialista en Medicina Familiar e Comunidade, graduado na especialidade en Saúde Pública e Xénero, máster en Saúde Pública e doutor en Medicina e Cirurxía. na Escola Nacional de Saúde, en ministerios de saúde e en diferentes universidades e dirixiu teses de doutoramento e traballo de fin de máster sobre temas de saúde e xénero.

Foi xefa de área na Axencia de Calidade Sanitaria para coordinar as Estratexias Sanitarias do Sistema Nacional de Saúde para enfermidades crónicas (2009-2014) e xefa de sección de vixilancia epidemiolóxica no Centro Nacional de Epidemioloxía, participando en Redes europeas de vixilancia. 

Tamén ten unha ampla experiencia profesional e de xestión: foi coordinadora da Xefatura de Servizo de Programas Poboacionais de Screening do Departamento de Saúde de Galicia. Antes diso, participou como experta nacional na Dirección Xeral de Saúde Pública da Comisión Europea (2014-2018).

O Ministerio de Consumo propúxoa como nova directora da Axencia Española de Seguridade e Nutrición Alimentaria (Aesan) á doutora ourensá Isabel Peña-Rey, actualmente asesora técnica da Dirección Xeral de Saúde Pública do Ministerio de Sanidade.

É autora de moitos artigos en revistas rexistradas no Journal Citation Report (JCR) e foi investigadora do Center for Biomedical Research in the Epidemiology and Public Health Network (Ciberesp). Entre as súas publicacións destacamos:

Epidemiología de la varicela en España en los períodos pre y post vacunación

Coste-efectividad de la vacunación contra la varicela en adolescentes en España

Carga de enfermedad atribuible a las afecciones inmunoprevenibles en la población infantojuvenil española.

______

Vid: La Voz de Galicia, 11 de Abril de 2019; 16 de febreiro de 2021; El Correo Gallego, 18 de Febreiro de 2021; La Región, 14 de abril de 2019.

05 septiembre 2021

ESTHER PEÑA BOUZAS

Parte deste relato contoumo o  irmán de Esther, Manuel Peña. Esther naceu en Viascón en 1912 e era filla de Celia Bouzas e Manuel Peña Rey. Cando veu a Ourense coa súa nai no ano 1918 tiña case seis anos. 

Tanto Manuel como Celia inculcaron aos seus fillos a necesidade de colaborar coa sociedade, eles xa eran un exemplo a seguir. As fillas maiores, Esther e Marina, ían interiorizando estas ideas xa nunha idade adolescente e comezan a adquirir un compromiso social participando en eventos de carácter benéfico, como por exemplo, a Homenaxe á Vellez que era unha exaltación e un recoñecemento ao traballo e exemplo dos maiores que se desenvolvía na rúa Paz Novoa e no que se daban discursos, recitais e interpretacións teatrais; tamén acudían á cantinas escolares  a ofrecer roupa e enseres para os nenos pobres da cidade. Estas ocupacións non lle restaban tempo a Esther para levar con éxito os seus estudos no Instituto Provincial.

En setembro de 1933 fórmase o Grupo Feminino de Ourense do Partido Galeguista que vai estar encabezado por Celia Bouzas Barreiro, e a súa filla Esther, e tamén Marina,  entraría a formar parte do grupo e asinaría o manifesto "Chamamento ás mulleres" que foi lido na homenaxe que o grupo lle fixo a Filomena Dato o 25 de xullo de 1933, o día de Galicia.


A fotografía amosa a comida dos membros do partido celebrada en 1933 á que asistíu Esther que está sentada no quinto lugar comezando pola esquerda e no sétimo lugar está seu pai, don Manuel Peña Rey.

Esther casou o 19 de agosto de 1939 na capela de Ervedelo con Eduardo Rodríguez Cantero que veu a Ourense en 1934 como empregado do Banco Simeón e tiveron dous fillos. Esther faleceu sendo aínda moi nova, con 50 anos, dunha longa doenza o 28 de agosto de 1964, e está enterrada no Cemiterio de San Francisco de Ourense no panteón familiar.

Foi na súa xuventude unha muller máis no compromiso por Galicia.

____________

Vid:La Región, 28 de setembro de 1929; 1 de outubro de 1929; 6 de xaneiro de 1932; 20 de agosto de 1939; El Pueblo Gallego, 19 de agosto de 1948.

29 agosto 2021

CONCEPCIÓN DOCAMPO SALINAS

Concepción Docampo Salinas foi mestra en Ourense e axudou a moitos veciños a aprender a ler e a escribir. Tamén doou terreos para a construción da igrexa e cemiterio parroquial en Vilar de Astres.´

Concepción naceu en Lobeira o 21 de outubro de 1910 e era filla de Don Eliseo Docampo Illán, un suboficial de Carabineiros da Comandancia de Ourense que estivera destinado no pobo de Lobeira. Cando tiña dezaseis anos matriculouse por libre no Instituto Provincial de Ourense acadando unhas altas cualificacións[1]. Concepción tiña vocación de mestra e tramitou un certificado para a Escola Normal de Ourense onde acadou tamén unhas brillantes cualificacións no último curso, con dous sobresalientes, cinco notables e un aprobado, e titulando en xuño de 1931[2]. A partir de entón anotouse nas listas para desempeñar interinidades de maxisterio.

Pero Concepción quería unha estabilidade profesional e por iso comezou a preparar  as oposicións de maxisterio. Por aqueles anos a Academia Xesta tiña grande sona na cidade pois preparaba aos estudantes para ingresar no Instituto provincial e tamén para as oposicións de maxisterio, unha carreira moi demandada na provincia, sobre todo polas mulleres, xa que era unha profesión considerada idónea para ser desempeñada por elas. Así que, Concepción preparouse nesta academia que estaba dirixida por Juan Fernández Pérez, licenciado en Filosofía e Letras e  xefe da Biblioteca Provincial. No ano 1930 superou as oposicións de maxisterio obtendo unhas brillantes cualificacións[3]. Un dos seus primeiros destinos sería o pobo de Gendive, na comarca de Boborás.

        Pero cando se produciu o alzamento militar en 1936 moitos mestres e mestras foron expedientados e represaliados. Concepción sería unha das moitas mestras ourensás que foi destituída sufrindo a suspensión de emprego e soldo en agosto de 1936[4]. Non obstante, esta foi unha medida provisional ou temporal xa que o novo réxime permitía a reincorporación dos docentes tras acreditar unha boa conduta moral en base a informes das autoridades. Pero durante a guerra Concepción viu o sufrimento da xente e quixo axudala da mellor forma posible e dedicouse a asistir  a aqueles que o estaban pasando moi mal.

Reincorporarase como mestra en 1937 e destínana como interina á escola de Riomás na Veiga e ese ano casa e ten un fillo. No agosto dese mesmo ano envía ao Rector de Santiago unha solicitude de traslado á escola de Seijadas no concello de Cartelle. En 1951 trasladouse á escola de Vilamarín e logo á de Vilar de Astrés onde permanecería ata xubilarse. Era unha muller de fortes convicións de axuda e doou uns terreos para a construción da Igrexa parroquial de Vilar de Astrés e para o cemiterio.

A súa boa dedicación á docencia fíxo que se gañarse o aprecio de todos os do lugar, tal é así que queren lembrala poñéndolle o seu nome a unha das súas rúas.

_________

[1] “Exámenes”, La Región, 26 de setembro de 1926.

[2] CID GALANTE, Rosa María, Muller e educación en Ourense (1900-1930), tese de doutoramento, (Vigo, Universidade de Vigo. Servizo de Normalización Lingüística, 2006); BENSO CALVO, Carmen e CID GALANTE, Rosa M., “Los expedientes de las estudiantes de bachillerato una fuente básica para el estudio del alumnado femenino de los institutos. Ourense como ejemplo (1900-1930)”, Revista Historia de la Educación, 26 (2007: 450).

[3] “De enseñanza” La Región, 19 de outubro de 1930.

[4] “Relación de maestros destituídos y suspendidos de empleo y sueldo” La Región, 5 de agosto de 1936.

Foto: Igrexa de Vilar de Astrés. Segundo se di, a mestra doou terreos para a construción do cemiterio.

Dereitos reservados.

22 agosto 2021

ANGELINES E DOLORES ALARCÓN


Angelines Alarcón foi unha destacada pianista ourensá de comezos de século XX que acompañou a vilonistas afamados e considerados como o Señor Urio formado no Conservatorio de París e o ruso Raphael Broenstein. Actuou en numerosos locales como o Liceo Ourensá, o Teatro Principal de Vigo, o Teatro Rosalía de Castro e diferentes lugares do territorio español.
Tivo unha grande sona pola exquisitez da súa técnica polo que era solicitada tamén por cantantes operísticos como o barítono Fernando Navarrete.
Angelines era irmá da tamén pianista e violinista Dolores Alarcón que ademais de ser profesora de música na Normal e de impartir clases privadas ás nenas da cidade obtendo por iso moitos eloxios, foi, nada máis e nada menos, que a profesora de música de Obdulia Prieto Nespereira, intérprete consagrada e recoñecidísima. Así falaban das dúas irmás a prensa da época como o seguinte que se reproduce da publicación Tío Marcos d´a Portela:


O Tío Marcos d'a Portela : parrafeos c'o pobo gallego: Época Terceira Parrafeo Vintesete - 1918 marzo 21

As irmás, Angelines e Dolores, eran asiduas en celebracións e eventos da cidade e tamén ofrecían a súa arte para causas benéficas como o ofrecido en 1922 no Teatro Principal da cidade en beneficio dos nenos famentos rusos no que tocaron pezas de Händel  e Mendelssohn.
Os seus concertos e recitais de piano e violín eran éxito asegurado e acollidos con fervor. Toda a cidade da época tiña en grande consideración a estas dúas grandes artistas pola calidade das súas interpretacións e a súa profesionalidade. A prensa desfacíase en eloxios ao falar de Angelines e Dolores Alarcón. Dolores casou co músico violinista Señor Izquierdo e  tería dúas fillas Angelita e Lolita que tamén se dedicarían á música. Lolita Izquierdo Alarcón casaría en 1928 con Don Manuel Cerdeiriña, ambos os dous eminentes concertistas.

____________
Vid: El Eco de Santiago, 1923 Agosto 09; El Orzán, 1931 enero 30; O Tío Marcos d'a Portela, 1919 abril 21; La Zarpa, 22 febreiro 1922; 3 outubro 1928.

15 agosto 2021

MARUJA GÓMEZ IGLESIAS

Maruja Gómez foi escollida Miss Ourense en febreiro de 1933 cando tiña 19 anos. Logo acudiría ao concurso de misses de Galicia que se celebrou en Vigo competindo coa recoñecida Emilia Docet e ambas as dúas presentaranse ao certame Nacional de Misses.

Por aquel entón neste tipo de concursos ensalzábase a elegancia, a naturalidade e o comportamento recatado destas mulleres. Eran moi recoñecidas e eloxiadas socialmente sendo o centro de atención alí a onde acudían. As autoridades locais rendíanlles homenaxes e dábanlle agasallos

Para Maruja Gómez significaba un orgullo  representar a Ourense: "Para mi es un gran orgullo, quiero tanto a Orense. Yo que vivo encantada en nuestra ciudad que siento hoy una gran complacencia suma...".












_________

Vid: El Pueblo gallego, 5 de febreiro de 1933 febreiro 5; El Pueblo gallego, 9 de febreiro de 1933; Vida Gallega, 20 de febreiro de 1933, p. 12;  10 de xullo de 1933, p. 17

08 agosto 2021

DOLORES FERNÁNDEZ QUINTÁNS


Dolores Fernández Quintáns
era filla do industrial Severo Fernández, unha familia distinguida de Ourense e moi querida polos ourensáns, tal como se demostrou no sepelio do seu irmán, José Manuel Fernández Quintáns que faleceu en outubro de 1955. 

Estudou para mestra e, animada por Vicente Risco,  vai colaborar na revista Nós, concretamente no número 123, na sección "Archivo filolóxico e etnográfico de Galiza". Presentou un un conto no que fala dun home que era de Navín e que tiña afición pola Astroloxía, pero que a xente do lugar considerábao un pouco estrano aínda que de grande cultura. Nunha ocasión os paisanos querían saber o alcance da cultura deste home e puxeron un papel por debaixo da pedra onde adoitaba a sentarse. Cando o Astrólogo chegou pronunciou unha frase que deixou a todos os homes asombrados.  Cando o home morreu deixou uns legaxos onde tiña anotados os seus algoritmos e cálculos matemáticos.
Volve a ser interesante as reflexión que fai a autora ao pé de páxina facendo mención ao matemático e astrólogo Ramón Aller creador de instrumentos de medición e observación celeste.


Revista Nós, 15 de marzo de 1934, ano XVI, nº 123.


En 1934 obtivo a praza de Siabal en Paderne de Allariz, onde exerceu durante moitos anos, só pedindo licencia por un mes debido a unha enfermidade. O 3 de maio de  1940 casa con Luis Fabello Álvarez, un axente comercial  de Herederos Severo Fernández, S.L e que faleceu en setembro de 1968 á idade de cincuenta e seis anos. 

Dolores Fernando exercería como mestra ata a súa xubilación desempeñando a súa función en diferentes escolas da provincia.

Vid: El Pueblo gallego, 13 de novembro de 1934; 6 de setembro de 1968; La Noche 24 de outubro de 1955.

01 agosto 2021

LIZZIE QUINTAS


Recolle o noso blog mulleres de todas as idades. Unhas son de longo percorrido e outras, malia súa xuventude, amosan a súa tenacidade. Lizzie naceu en Ourense no ano 1989 e amosou desde moi nova a súa capacidade para inventarse historia con grande imaxinación. O seu dominio da lingua e a escrita demostrouse cando con quince anos escribiu a súa primeira novela "Amor predestinado", a primeira do que sería logo unha triloxía. Inspírase nos seus propios soños e tamén da súa desbordante imanixación para construír mundos e historias. Di que controla aos personaxes e a historia pero "ás veces van por libre". Constrúe as historias como hedras que van medrando

Creou a súa propia editorial chamada "Meiga ediciones" e autopublícase pois considera que así ten ela o control da súa propia obra. Os títulos destacados son:

"Pedacitos de mí"

"Los pensamientos de Lía"

"Esquivando el destino"

"Américan Horror, Story"

"Mi vigilante de la noche"

"Amor a través del tiempo"

"Mensajes ocultos"

"Matar el pasado"

Vid: La Región

https://www.athalialalia.com/2015/11/biografia-de-lizzie-quintas.html

25 julio 2021

HOMENAXE DO GRUPO FEMININO DO PARTIDO GALEGUISTA A FILOMENA DATO

Se hai un libro interesantísimo sobre a vida, traxectoria, pensamento e obra de Filomena Dato este é o publicado por Fernando Román Alonso. Un libro que achega importante información e numerosas ilustracións sobre a escritora, ademais de ter un formato sumamente atractivo. Un libro de fonda investigación e emprego de numerosas fontes. Realmente, é un referente para coñecer de preto á nosa insigne ourensá.
O libro de Fernando recolle a grande admiración que profesaba Filomena Dato na sociedade e nas mulleres ourensás.

Ourense, con ser unha cidade de transcurrir tranquilo e na que os cambios e transformacións foron vindo paseniños, destacou pola súa actividade cultural e por ser o berce de ilustres escritores e escritoras. Así mesmo, dentro do conservadurismo que sempre a impregnou, houbo iniciativas e movementos sociais e políticos que tentaban abrir a cidade aos novos tempos. Ourense, entre o tradicional e o cambio, unha pugna reflectida na marabillosa novela de Eduardo Blanco Amor "La catedral y el niño".

Pois ben, neste Ourense tan característico, as nosas mulleres non estiveron exentas de participar activamente nos eventos da Auriense. Xa temos indicado no blog algúns dos movementos reivindicativos  nos que participaron pois non se resistían a ser simplemente espectadoras do tempo.

As mulleres que na súa maioría formarían parte do Grupo Feminino do Partido Galeguista de Ourense que estaba a punto de nacer tomarán a iniciativa de facer unha colecta  só de mulleres e en cotas de unha peseta para encargar unha placa conmemorativa a Filomena Dato para situala na casa onde vivíu a poestisa na rúa de Santo Domingo. Desde o día 6 de xullo e ao longo de varios días moitas mulleres ourensás foron facendo a súa aportación recadándose en total 64 pesetas. Dita placa conmemorativa foi encomendada ao escultor Piñeiro quen realizou unha lápida sinxela e de sobria elegancia, segundo recolle a prensa da época. 

Foi unha iniciativa moi loubada no xornal de A Nosa Terra xa que desta homenaxe xurdiu o interesante manifesto asinado polas mulleres ourensás e publicado en numerosos xornais de Galicia en agosto de 1933 no que se facía un chamamento ás mulleres para defender a Galicia: Con motivo do homenaxe que en Ourense se ofrecía á memoria de egrexia poetisa galega Filomena Dato Muruáis, as mulleres ourensanas fixeron ouvir a súa voz amiga, chea de fonda cordialidade, nun manifesto a todas para procurar a unión e concordia de todo-los fillos por Galicia, non para unha laboura negativa e destrutora, senón para unha obra de constitución e vida".

O 25 de xullo de 1933 celebrábase en Ourense o Día de Galicia con varios actos, entre o que estaba a homenaxe a Filomena Dato. Acudiron ás doce do mediodía á Rúa Santo Domingo unha congregación de mulleres así como diversas autoridades para renderlle tributo á escritora e descubrir a placa instalada na fachada e que dicía: "as mulleres ourensás lémbranse da súa escritora Filomena Dato Muruais que n´iste casal morou". Despois de que Marcelo Marcías lera un grande discurso tomou a palabra Mercedes Docampo, a Secretaria do Grupo Feminino do Partido Galeguista e unha das organizadoras do evento, para dar as grazas en nome da Comisión organizadora e para pedir ao pobo ourensán e ás autoridades que procurasen que os restos da poestisa fosen traídos para Ourense, e segundo nos indica A Nosa Terra tamén leuse o famoso Manifesto ás mulleres que sería unha proclama galeguista que tivo unha grande repercusión. O acto rematou coa actuación do Orfeón Unión Ourensana interpretando o hinmo galego.

La Región, 27 de xullo de 1933, p. 1

Deste xeito queda patente que as ourensás  recoñecían o labor da poetisa e compartían con ela as súas ideas e pensamentos que, como sabemos, eran adiantados para a época. Exemplo disto é a defensa da muller no seu poema Mulleres".

Vid: El Pueblo gallego : rotativo de la mañana: Ano X Número 2909 - 1933 xullo 25, p. 21.

Hoxe en día a placa existente non é a orixinal. La Región: Filomena Dato vuelve a la historia de la ciudad 

Mulleres que contribuíron: Señoras de Otero Pedrayo; Risco; Casas; Cuevillas; Peña Rey; Bóveda; Añel; Mouriño; Ulloa; Martínez Pedrayo; Santiago; viúva de Calvo e Sánchez; Dona Rosina Sánchez viúva de Lamas Carvajal; dona Josefina Romero; Dona Casta Suárez; Dona Amparo Brasa; Dona Socorro Rodríguez Guede; Dona Asunción P. Feijoo de Prado, viúva de Dato; Dona Encarnación Anido Panete; Dona Isolina García de Taboada; Dona Ángela Martínez Monge; Señora de Pérez Piñeiro; Señora González Salgado; Señora de Don Francisco Villanueva; Dona Pilar Prieto; Señora de Piñeiro; Señora viúva de Malingre; Señora García de Villar; Señora Vázquez Monjardín; Dona Jesusa Rodríguez Figueiras; Dona Luísa e Dona María Valencia Cobián; Dona María Morais de Fernández; Dona Felisa Fernández Morais; Dona Lucía G. de Quevedo; Dona Carmen Cansura; dona Julia de las Cuevas; Dona Antonia R. Conde; señorita Carmen Docampo; Leontina Docampo; María Purificación Fernández; María Docampo; Felisa Docampo; Señora Ferre de Iglesias; Señorita de Saco; Elvirita Conde; Amelia Llamas Saco; Señora de Román; Dona Asunción Fernández Román; Dona Pastora Romasanta Romero; Dona María Luísa Romero Romasanta; Señorita Domitila Gutiérrez; Dona Mercedes Cid de Quelle; Dona Modesta García; e dúas amigas

Vid: La Región, 7, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 18, 22, 25 de xullo de 1933.
"Exemplos" A Nosa Terra, 6 de agosto de 1933, p. 4.
Román, Jesús-Fernando: Filomena dato: a poeta galega de entre séculos, Ourense, Duen de Bux, 2009. 
La Región (foto. A fotografía non se corresponde co evento que estamos a comentar pero serve para ilustrar a admiración que sentían as mulleres ourensás pola nosa poetisa)

18 julio 2021

AMALIA TOVAR MORAIS

Amalia Tovar Morais naceu en Ourense en 1916 e era filla dun empregado de Correos, Don Enrique Tovar. Aos dez anos (1926) ingresou no Instituto Provincial da cidade e realizou tres cursos con excelentes notas para logo solicitar certificado de traslado a outro centro. Consta que estivo examinándose no Colexio Privado Balmes de Pontevedra fundado por Don Gerardo Santos Méndez obtendo cualificacións de sobresaliente. Era considerado un dos mellores centros educativos da súa época e estaba situado na coñecida Praza das Galiñas, hoxe Méndez Núñez.

O centro, ademais de impartir clases de bacharelato e Maxisterio, tamén impartía clases de Comercio. Amalia desempeñou o posto de funcionaria de Facenda na Delegación de Ourense en 1935. 

En decembro de 1939 contrae matrimonio con Don José Díaz Fernández que traballaba de Auxiliar en Facenda, primeiro destinado en Oviedo e logo veu a Ourense.



Como a maior parte das mulleres ourensás desta época, tamén Amalia participaría de xeito activo en homenaxes que se lle rendían na cidade a Calvo Sotelo ou ao Cardeal Quiroga, contribuíndo económicamente cunha pequena cantidade para os eventos. Así mesmo cando houbo un chamamento ás mulleres para coseran a roupa dos soldados do exército nacional no propio Liceo ourensán, tamén Amalia formou parte do grupo de voluntarias. 

Temos que considerar que estas participacións das mulleres ourensás en eventos de carácter patriótico eran bastante normais na época da guerra e na ditadura pois, en efecto, o réxime facía fincapé no rol moral que debían ter as mulleres pola causa nacional e patriótica.

Vid: Benso Calvo, Carmen e Cid Galante, Rosa M., "Los expedientes de las estudiantes de bachillerato una fuente básica para el estudio del alumnado femenino de los institutos. Ourense como ejemplo (1900-1930)", Historia de la Educación, nº 26, 2007, pp.437-470.

El Progreso, 1930 outubro 7; El Pueblo gallego, 1935 xaneiro 25.

La Región, 10-2-1917; 22-9-1926; 3-6-1930; 18-11-1939..

11 julio 2021

NICANORA DÍAZ CARREDANO


Traio hoxe esta entrada sobre Nicanora Díaz Carredano, que malia non ser natural de Ourense si foi notoria na vida da nosa cidade. Esta información inédita formará parte dun próximo libro que publicarei. 

Tamén teño que dicir que esta muller foi motivo dunha moi interesante conversa que tiven con Carlos Castelao, un experto en fotografía e tamén investigador de fotografía antiga que ten feito moitas publicacións. Grazas a el e tamén ao meu prezado amigo Rafael Salgado púxenme na liña desta investigación que será cumprimentada con documentación fotográfica de gran calado que verá a súa luz no libro que estou a redactar.

Nicanora Díaz Carredano foi a primeira Directora da Escola Normal de Mestras de Ourense cando esta foi creada en 1879 e  se ubicaba no Ex-Convento de Santo Domingo de Ourense. Permaneceu no cargo ata 1891 [1].  O Convento, que viña sendo un Hospicio, destinaríase a Junta e Oficinas de Beneficencia e Escolas Normais de ambos sexos. Nesta Escola Normal estudarían unha ampla nómina de mulleres ourensás.[2]

Resultaba necesario nomear a unha Directora para o novo centro. Presentáronse ao cargo Dona Aurora Zambrano, mestra da Escola Normal de Sevilla; Dona Juana Arroyuelo, mestra da escola pública de Zamora; Dona Ramona Pérez de Acedo, mestra de escola privada de Ourense; Dona Nicanora Díaz Carredano, mestra de escola pública en Burgos e Dona Carmen Rogina , mestra de escola privada de Ourense[3]. Para ocupar o cargo tiñan que pasar a proba de oposicións e, de todas, a que sobresaiu nos exercicios foi Nicanora Díaz Carredano:

Hoy terminaron las oposiciones a la plaza de Directora de la Escula Normal de Maestras…Los ejercicios han sido brillantísimos y nos han probado cumplidamente que la ilustración de la mujer progresa en nuestra patria.

“La Sra. D.Ramona Pérez Acedo maestra superior de Escuela Privada de esta capital sobresalió en escritura y dibujo; la Sra. Doña Carmen Rogina respondió a todas las preguntas que le han cabido en suerte con natural modestia y con la cortedad propia de sus pocos años, pero revelando su gran aplicación la Sra. D. Iluminada Prieto de la Cal, maestra de la escuela de Palencia, ha revelado una feliz memoria y profundos conocimientos en Geografía: los labores de Dª Perfecta Castro auxiliar y Sria. De la Escuela Normal de Pontevedra, han llamado la atención por lo delciado y primoroso del trabajo, y en los ejercicios orales y escritos estuvo también a una envidiable altura; pero la que según unánime opinión del público y conforme a nuestro juicio modesto, pero imparcial y desapasionado, la que ha superado a todas fue la Sra. D. Nicanora Diaz Carredano maestra de escuela pública de Burgos…al ver la serenidad con que se presentó ante el jurado, la facilidad y corrección con que hablaba, la brillantez de sus ideas y sobre todo los conocimientos etimológicos que reveló en el análisis gramatical, nos hemos convencido de que es una profesora competente y que conoce a fondo todas las materias que abraza el ramo de la enseñanza pública. Ni una sola persona de cuantas asistieron a los ejercicios ha puesto en duda la superioridad de sus facultades y su valioso mérito como profesora, merecido triunfo por el que le damos la más entusiasta enhorabuena”. [4]


E así obtivo o primeiro posto na terna de candidatas á dirección da Escola Normal Dona Nicanora sendo nomeada o 27 de decembro de 1880. Para celebralo organizouse un acto público no Liceo ourensán no que a banda municipal tocou unha serie de pezas escollidas e o orfeón ourensán interpretou unhas cancións ensalzando o talento da nova directora. Sería a primeira directora do centro Dona Nicanora Díaz Carredano cesando o 9 de decembro de 1890 para ser relevada por Dona Victoria Martínez Villergas. Xunto con Nicanora estaban de profesores na recentemente creada Normal de Mestras de Ourense en 1879 Don Cándido del Río, Don Eladio Ferreiro e Don Luís Parente[5].

Nicanora Díaz Carredano tiña unha fonda preparación en pedagoxía e obtivera o segundo lugar na terna das oposicións da Escola Froebel de Madrid. Sendo directora da Normal presesentouse ao concurso para ocupar praza de Inspectora de Escolas, pero non foi adiante e, en 1891, trasládase a Puerto Rico para desempeñar alí o cargo de Directora da Escola Normal de Mestras nomeada por concurso. Chegada á illa, foi moi ben recibida e pronunciou un moi interesante discurso na inauguración deste centro. En principio propúxoselle a concesión de tres quinquenios pero o 18 de outubro de 1898 quedou excedente e regresou a Cádiz[6]. Por Real Orde do 8 de maio de 1898 foi nomeada profesora numeraria en propiedad da Normal de Valladolid  e directora da mesma o 30 de xuño de 1899 e sería asidua membro de tribunais de oposicións para as escolas de nenas[7]. Por Real Orde do 6 de xullo de 1908 foi nomeada, segundo consta no Diario Oficial de Madrid, profesora numeraria da Sección de  Letras da Escola Normal de Mestras de Bilbao. Solicitou ser directora da Escola Normal de Viscaia ao quedar o posto vacante e considerando que tiña dereito a el por ter ingresado en Normais Superiores por oposición directa ao cargo de Directora, conforme ás Reais Ordes do 28 de xuño e 28 de agosto de 1901 e estar comprendida no artigo 18 do Real Decreto do 6 de xullo de 1900. Non obstante, foi desestimada a súa petición, motivo polo cal emprendeu un contencioso administrativo[8]. Dito pleito resolveuse a favor de Nicanora en maio de 1911 que lle sería recoñecido o cargo de Directora da Normal de Viscaia[9]

No mes de maio de 1916 solicitou ás autoridades poder continuar exercendo despois de ter cumpridos os sesenta e cinco anos de idade para o cal, segundo o RD do 1 de outubro de 1909, se procedería á formación do expedente para averiguar se a solicitante gozaba da necesaria aptitude física e intelectual para continuar ao frente do posto[10]. Continuaría no cargo ata 1918, ano no que se xubilou sendo substituída por Dona Encarnación del Águila[11].

Este foi o periplo desta interesante muller que tivo como primeiro destino a nosa cidade. Temos que dicir que as probas para acceder á Dirección de Escolas Normais non eran doadas e consistían en probas teóricas, prácticas e exercicio de labores. Exercicios que tiñan que realizar perante un tribunal e daban mostra da  capacidade cultural das opositoras. Para coñecer en que consistían as probas de acceso á dirección de Escolas Normais de Mestras pódese ver a publicación da que son eu a autora: As probas de exame para ocupar o posto de Directora de Escola Normal  de Mestras de Ourense. 1880 publicado na Revista Sarmiento, nº 18-19, 2015, pp. 227-252.

________________

[1] INFORMACIÓN INÉDITA ELABORADA POLA AUTORA DO BLOG. Próxima a ser publicada nun próximo libro.

[2] Para coñecer o proceso de creación da Escola Normal de Mestras de Ourense, vid: CID GALANTE, Rosa María, A Escola Normal de Mestras de Ourense (1877-1970). A súa orixe e os seus emprazamentos, Vigo, Servizo de Publicacións da Universidade de Vigo, 2013.

[3] El heraldo gallego : semanario de ciencias, artes y literatura : Ano VII Número 405 - 13 outubro 1880, p. 5.

[4] El heraldo gallego : semanario de ciencias, artes y literatura : Ano VII Número 407 - 20 outubro 1880, p. 6.

[5] Guía oficial de España. 1884, página 737.

[6]Gaceta de instrucción pública. 15/12/1890, página 6; Gaceta de instrucción pública. 7/3/1897, página 3; El lucense : diario católico de la tarde: Num. 4142 (11/11/1898), p. 2; “Parte Oficial” Gaceta de Puerto Rico, nº 107, 6 de maio de 1897, p. 1.

[7] Gaceta de Galicia : Diario de Santiago. Decano de la prensa de Compostela: Num. 119 (25/05/1899), p. 2.; El Magisterio gallego : Revista de instrucción primaria: Num. 691 (05/06/1899), p.3

[8] Diario oficial de avisos de Madrid. 14/7/1908, página 1; Suplemento a La Escuela moderna. 12/12/1908, n.º 1.255, página 14.

[9] Gaceta de instrucción pública y bellas artes. 5/5/1911, página 5.

[10] Suplemento a La Escuela moderna. 27/5/1916, n.º 2.033, página 20

[11] El Día (Madrid. 1916). 3/1/1918, página 2; Suplemento a La Escuela moderna. 12/1/1918, n.º 2.203, página 19.

FOTO: Deseño do Ex Convento de San Domingos realizado por Ático Noguerol que se pode consultar no Arquivo Histórico Provincial de Ourense. 

Dereitos reservados