Etiquetas

25 julio 2021

MULLERES OURENSAS (I)

Se hai un libro interesantísimo sobre a vida, traxectoria, pensamento e obra de Filomena Dato este é o publicado por Fernando Román Alonso. Un libro que achega importante información e numerosas ilustracións sobre a escritora, ademais de ter un formato sumamente atractivo. Un libro de fonda investigación e emprego de numerosas fontes. Realmente, é un referente para coñecer de preto á nosa insigne ourensá.
O libro de Fernando recolle a grande admiración que profesaba Filomena Dato na sociedade e nas mulleres ourensás.

Ourense, con ser unha cidade de transcurrir tranquilo e na que os cambios e transformacións foron vindo paseniños, destacou pola súa actividade cultural e por ser o berce de ilustres escritores e escritoras. Así mesmo, dentro do conservadurismo que sempre a impregnou, houbo iniciativas e movementos sociais e políticos que tentaban abrir a cidade aos novos tempos. Ourense, entre o tradicional e o cambio, unha pugna reflectida na marabillosa novela de Eduardo Blanco Amor "La catedral y el niño".

Pois ben, neste Ourense tan característico, as nosas mulleres non estiveron exentas de participar activamente nos eventos da Auriense. Xa temos indicado no blog algúns dos movementos reivindicativos  nos que participaron pois non se resistían a ser simplemente espectadoras do tempo.

As mulleres do Grupo Feminina do Partido Galeguista de Ourense tomarán a iniciativa de facer unha colecta para encargar unha placa dedicada a Filomena Dato e situala na casa da rúa Santo Domingo onde vivíu a poetisa. Ao longo de varios días moitas mulleres ourensás foron facendo a súa aportación e en total recadouse 53 pesetas. Dita placa conmemorativa foi encomendada ao escultor Piñeiro quen realizou unha lápida sinxela e de sobria elegancia, segundo recolle a prensa da época. 

O 25 de xullo de 1933 celebrábase en Ourense o Día de Galicia con varios actos, entre o que estaba a homenaxe a Filomena Dato. Acudiron ás doce do mediodía á Rúa Santo Domingo unha congregación de mulleres así como diversas autoridades para renderlle tributo á escritora e descubrir a placa instalada na fachada e que dicía: "as mulleres ourensás lémbranse da súa escritora Filomena Dato Muruais que n´iste casal morou". Despois de que Marcelo Marcías lera un grande discurso tomou a palabra Mercedes Docampo, a Secretaria do Grupo Feminino do Partido Galeguista e unha das organizadoras do evento, dando as grazas en nome da Comisión organizadora e pedindo ao pobo ourensán e ás autoridades que procurasen que os restos da poestisa fosen traídos para Ourense. Para finalizar o acto o Orfeón Unión Ourensana interpretou o hinmo galego.

La Región, 27 de xullo de 1933

Deste xeito queda patente que as ourensás  recoñecían o labor da poetisa e compartían con ela as súas ideas e pensamentos que, como sabemos, eran adiantados para a época. Exemplo disto é a defensa da muller no seu poema Mulleres".

Vid: El Pueblo gallego : rotativo de la mañana: Ano X Número 2909 - 1933 xullo 25, p. 21.

Hoxe en día a placa existente non é a orixinal. La Región: Filomena Dato vuelve a la historia de la ciudad 

Vid: Román, Jesús-Fernando: Filomena dato: a poeta galega de entre séculos, Ourense, Duen de Bux, 2009.

La Región (foto. A fotografía non se corresponde co evento que estamos a comentar pero serve para ilustrar a admiración que sentían as mulleres ourensás pola nosa poetisa)

18 julio 2021

AMALIA TOVAR MORAIS

Amalia Tovar Morais naceu en Ourense en 1916 e era filla dun empregado de Correos. Don Enrique Tovar. Aos dez anos (1926) ingresou no Instituto Provincial da cidade e realizou tres cursos con excelentes notas para logo solicitar certificado de traslado a outro centro. Consta que estivo examinándose no Colexio Privado Balmes de Pontevedra fundado por Don Gerardo Santos Méndez obtendo cualificacións de sobresaliente. Era considerado un dos mellores centros educativos da súa época e estaba situado na coñecida Praza das Galiñas, hoxe Méndez Núñez.

O centro, ademais de impartir clases de bacharelato e Maxisterio, tamén impartía clases de Comercio. Amalia desempeñou o posto de funcionaria de Facenda na Delegación de Ourense en 1935. 

En decembro de 1939 contrae matrimonio con Don José Díaz Fernández que traballaba de Auxiliar en Facenda, primeiro destinado en Oviedo e logo veu a Ourense.



Como a maior parte das mulleres ourensás desta época, tamén Amalia participaría de xeito activo en homenaxes que se lle rendían na cidade a Calvo Sotelo ou ao Cardeal Quiroga, contribuíndo económicamente cunha pequena cantidade para os eventos. Así mesmo cando houbo un chamamento ás mulleres para coseran a roupa dos soldados do exército nacional no propio Liceo ourensán, tamén Amalia formou parte do grupo de voluntarias. 

Temos que considerar que estas participacións das mulleres ourensás en eventos de carácter patriótico eran bastante normais na época da guerra e na ditadura pois, en efecto, o réxime facía fincapé no rol moral que debían ter as mulleres pola causa nacional e patriótica.

Vid: Benso Calvo, Carmen e Cid Galante, Rosa M., "Los expedientes de las estudiantes de bachillerato una fuente básica para el estudio del alumnado femenino de los institutos. Ourense como ejemplo (1900-1930)", Historia de la Educación, nº 26, 2007, pp.437-470.

El Progreso, 1930 outubro 7; El Pueblo gallego, 1935 xaneiro 25.

La Región, 10-2-1917; 22-9-1926; 3-6-1930; 18-11-1939..

11 julio 2021

NICANORA DÍAZ CARREDANO


Traio hoxe esta entrada sobre Nicanora Díaz Carredano, que malia non ser natural de Ourense si foi notoria na vida da nosa cidade. Esta información inédita formará parte dun próximo libro que publicarei. 

Tamén teño que dicir que esta muller foi motivo dunha moi interesante conversa que tiven con Carlos Castelao, un experto en fotografía e tamén investigador de fotografía antiga que ten feito moitas publicacións. Grazas a el e tamén ao meu prezado amigo Rafael Salgado púxenme na liña desta investigación que será cumprimentada con documentación fotográfica de gran calado que verá a súa luz no libro que estou a redactar.

Nicanora Díaz Carredano foi a primeira Directora da Escola Normal de Mestras de Ourense cando esta foi creada en 1879 e  se ubicaba no Ex-Convento de Santo Domingo de Ourense. Permaneceu no cargo ata 1891 [1].  O Convento, que viña sendo un Hospicio, destinaríase a Junta e Oficinas de Beneficencia e Escolas Normais de ambos sexos. Nesta Escola Normal estudarían unha ampla nómina de mulleres ourensás.[2]

Resultaba necesario nomear a unha Directora para o novo centro. Presentáronse ao cargo Dona Aurora Zambrano, mestra da Escola Normal de Sevilla; Dona Juana Arroyuelo, mestra da escola pública de Zamora; Dona Ramona Pérez de Acedo, mestra de escola privada de Ourense; Dona Nicanora Díaz Carredano, mestra de escola pública en Burgos e Dona Carmen Rogina , mestra de escola privada de Ourense[3]. Para ocupar o cargo tiñan que pasar a proba de oposicións e, de todas, a que sobresaiu nos exercicios foi Nicanora Díaz Carredano:

Hoy terminaron las oposiciones a la plaza de Directora de la Escula Normal de Maestras…Los ejercicios han sido brillantísimos y nos han probado cumplidamente que la ilustración de la mujer progresa en nuestra patria.

“La Sra. D.Ramona Pérez Acedo maestra superior de Escuela Privada de esta capital sobresalió en escritura y dibujo; la Sra. Doña Carmen Rogina respondió a todas las preguntas que le han cabido en suerte con natural modestia y con la cortedad propia de sus pocos años, pero revelando su gran aplicación la Sra. D. Iluminada Prieto de la Cal, maestra de la escuela de Palencia, ha revelado una feliz memoria y profundos conocimientos en Geografía: los labores de Dª Perfecta Castro auxiliar y Sria. De la Escuela Normal de Pontevedra, han llamado la atención por lo delciado y primoroso del trabajo, y en los ejercicios orales y escritos estuvo también a una envidiable altura; pero la que según unánime opinión del público y conforme a nuestro juicio modesto, pero imparcial y desapasionado, la que ha superado a todas fue la Sra. D. Nicanora Diaz Carredano maestra de escuela pública de Burgos…al ver la serenidad con que se presentó ante el jurado, la facilidad y corrección con que hablaba, la brillantez de sus ideas y sobre todo los conocimientos etimológicos que reveló en el análisis gramatical, nos hemos convencido de que es una profesora competente y que conoce a fondo todas las materias que abraza el ramo de la enseñanza pública. Ni una sola persona de cuantas asistieron a los ejercicios ha puesto en duda la superioridad de sus facultades y su valioso mérito como profesora, merecido triunfo por el que le damos la más entusiasta enhorabuena”. [4]


E así obtivo o primeiro posto na terna de candidatas á dirección da Escola Normal Dona Nicanora sendo nomeada o 27 de decembro de 1880. Para celebralo organizouse un acto público no Liceo ourensán no que a banda municipal tocou unha serie de pezas escollidas e o orfeón ourensán interpretou unhas cancións ensalzando o talento da nova directora. Sería a primeira directora do centro Dona Nicanora Díaz Carredano cesando o 9 de decembro de 1890 para ser relevada por Dona Victoria Martínez Villergas. Xunto con Nicanora estaban de profesores na recentemente creada Normal de Mestras de Ourense en 1879 Don Cándido del Río, Don Eladio Ferreiro e Don Luís Parente[5].

Nicanora Díaz Carredano tiña unha fonda preparación en pedagoxía e obtivera o segundo lugar na terna das oposicións da Escola Froebel de Madrid. Sendo directora da Normal presesentouse ao concurso para ocupar praza de Inspectora de Escolas, pero non foi adiante e, en 1891, trasládase a Puerto Rico para desempeñar alí o cargo de Directora da Escola Normal de Mestras nomeada por concurso. Chegada á illa, foi moi ben recibida e pronunciou un moi interesante discurso na inauguración deste centro. En principio propúxoselle a concesión de tres quinquenios pero o 18 de outubro de 1898 quedou excedente e regresou a Cádiz[6]. Por Real Orde do 8 de maio de 1898 foi nomeada profesora numeraria en propiedad da Normal de Valladolid  e directora da mesma o 30 de xuño de 1899 e sería asidua membro de tribunais de oposicións para as escolas de nenas[7]. Por Real Orde do 6 de xullo de 1908 foi nomeada, segundo consta no Diario Oficial de Madrid, profesora numeraria da Sección de  Letras da Escola Normal de Mestras de Bilbao. Solicitou ser directora da Escola Normal de Viscaia ao quedar o posto vacante e considerando que tiña dereito a el por ter ingresado en Normais Superiores por oposición directa ao cargo de Directora, conforme ás Reais Ordes do 28 de xuño e 28 de agosto de 1901 e estar comprendida no artigo 18 do Real Decreto do 6 de xullo de 1900. Non obstante, foi desestimada a súa petición, motivo polo cal emprendeu un contencioso administrativo[8]. Dito pleito resolveuse a favor de Nicanora en maio de 1911 que lle sería recoñecido o cargo de Directora da Normal de Viscaia[9]

No mes de maio de 1916 solicitou ás autoridades poder continuar exercendo despois de ter cumpridos os sesenta e cinco anos de idade para o cal, segundo o RD do 1 de outubro de 1909, se procedería á formación do expedente para averiguar se a solicitante gozaba da necesaria aptitude física e intelectual para continuar ao frente do posto[10]. Continuaría no cargo ata 1918, ano no que se xubilou sendo substituída por Dona Encarnación del Águila[11].

Este foi o periplo desta interesante muller que tivo como primeiro destino a nosa cidade. Temos que dicir que as probas para acceder á Dirección de Escolas Normais non eran doadas e consistían en probas teóricas, prácticas e exercicio de labores. Exercicios que tiñan que realizar perante un tribunal e daban mostra da  capacidade cultural das opositoras. Para coñecer en que consistían as probas de acceso á dirección de Escolas Normais de Mestras pódese ver a publicación da que son eu a autora: As probas de exame para ocupar o posto de Directora de Escola Normal  de Mestras de Ourense. 1880 publicado na Revista Sarmiento, nº 18-19, 2015, pp. 227-252.


[1] INFORMACIÓN INÉDITA ELABORADA POLA AUTORA DO BLOG. Próxima a ser publicada nun próximo libro.

[2] Para coñecer o proceso de creación da Escola Normal de Mestras de Ourense, vid: CID GALANTE, Rosa María, A Escola Normal de Mestras de Ourense (1877-1970). A súa orixe e os seus emprazamentos, Vigo, Servizo de Publicacións da Universidade de Vigo, 2013.

[3] El heraldo gallego : semanario de ciencias, artes y literatura : Ano VII Número 405 - 13 outubro 1880, p. 5.

[4] El heraldo gallego : semanario de ciencias, artes y literatura : Ano VII Número 407 - 20 outubro 1880, p. 6.

[5] Guía oficial de España. 1884, página 737.

[6]Gaceta de instrucción pública. 15/12/1890, página 6; Gaceta de instrucción pública. 7/3/1897, página 3; El lucense : diario católico de la tarde: Num. 4142 (11/11/1898), p. 2

[7] Gaceta de Galicia : Diario de Santiago. Decano de la prensa de Compostela: Num. 119 (25/05/1899), p. 2.; El Magisterio gallego : Revista de instrucción primaria: Num. 691 (05/06/1899), p.3

[8] Diario oficial de avisos de Madrid. 14/7/1908, página 1; Suplemento a La Escuela moderna. 12/12/1908, n.º 1.255, página 14.

[9] Gaceta de instrucción pública y bellas artes. 5/5/1911, página 5.

[10] Suplemento a La Escuela moderna. 27/5/1916, n.º 2.033, página 20

[11] El Día (Madrid. 1916). 3/1/1918, página 2; Suplemento a La Escuela moderna. 12/1/1918, n.º 2.203, página 19.

FOTO: Deseño do Ex Convento de San Domingos realizado por Ático Noguerol que se pode consultar no Arquivo Histórico Provincial de Ourense. 

04 julio 2021

MARI FE RODRÍGUEZ DOCAMPO

Mari Fe Rodríguez Docampo naceu en Ourense o 9 de agosto de 1932 e foi a primeira muller ourensá titulada en enfermería e a primeira colexiada neste profesión. A súa nai chamábase Dolores Docampo de la Fuente e o seu pai César Rodríguez Cortiñas. Mari Fe é a terceira dos cinco fillos que tivo o matrimonio. Os seus irmáns son Dolores (recentemente falecida en Caracas), Fe (esta filla faleceu de nena por meninxite aos dous meses de nacer), Mari Fe (que levou o nome da súa anterior irmá falecida), César e Josefa. Os cinco naceron na rúa de Mariñamansa de Ourense.

Previamente quixera contarlles unha moi bonita historia, a historia que me levou a coñecer as referencias de Mari Fe Rodríguez Docampo e a do resto dos seus irmáns e que fixo que creara vínculos de enorme agarimo coa súa familia desde Málaga ata Ourense. Quere o azar da vida que vaiamos atopando marabillosos tesouros de igual xeito que uns arqueólogos. 

Estaba eu buscando información sobre unha muller ourensá cuxos apelidos eran Docampo de la Fuente. Nesta intensa pescuda atopei nunha ocasión unha dedicatoria no libro de visitas de Os Furafollas de Bazal na que se dicía o seguinte "Aunque vivo en Andalucía, soy galego. Mi padre era de Marce, y mi madre (Dolores Docampo de la Fuente) había nacido y era de Bazal..." Esta dedicatoria estaba asinada por César Rodríguez Docampo o 2 de outubro de 2017. De inmediato pensei que a nai de don César e a muller sobre a que eu estaba investigando eran irmás pola coincidencia dos apelidos.

(Mari Fe é a enfermeira da esquerda)

A partir de entón, busquei a maneira de poder contactar con Don César do que, en principio, sabía que vivía en Andalucía. Fun aproximando a información e logrei averiguar que vivía en Campillos, un concello de Málaga. Indaguei algo máis de Don César e souben que é Catedrático de Filosofía de Ensinanzas Medias ademais de periodista e escritor de varias novelas, algunhas delas centradas en Ourense, como, por exemplo, "Auria, la Ciudad de los Tiempos Infinitos". Unha preciosa e recompendable novela narrada dun xeito fluído e poético de temática intensa que promove á reflexión.  Ademais desta obra escribiu "La Transición en Campillos tras la muerte de Franco"; "Christiaan N.Barnard en la Taberna de los mares"...todas de temáticas de transfondo filosófico que invitan a repensar. Sabía pois que me atopaba ante unha persoa de enorme cultura, un gran intelectual, un brillante escritor e unha persoa que profesaba un amor intenso pola súa terra. Logo descubrín que fora o primeiro alcade da transición en Campillos e que exerceu no Colexio "El Colegio de San José". Estas novas pistas leváronme a contactar co colexio para ver se podían indicarme como podía localizar a Don César e remitíronme ao Concello de Campillos. Enviei varios correos electrónicos ao Concello de Campillos pois a miña curiosidade acrecentábase cada vez máis. E nunha destas recibo un mail de Noelia Rodríguez indicándome que era a filla de César e que se puña á miña disposición para ofrecerme a información que precisara.

Novela ambientada en Ourense de Don César Rodríguez Docampo.

En primeiro lugar indicoume que a súa avoa, Dolores Docampo, non era irmá da muller que eu estaba buscando, e que a ela tamén lle sorprendera a coincidencia dos apelidos. Pero, tras presentarme como é debido e indicarlle cal era a finalidade da miña investigación, ofreceume a historia da súa tía Mari Fe. A partir de aí comezou un trasvase continuo de correos entre Noelia e máis eu, desde Campillos, Málaga, a Ourense e se agrandaba o meu interese pola historia da súa tía e a súa familia. Para min Noelia foi unha guía neste camiñar e por iso a miña estima por ela non pode ser máis grande. Creouse un gran vínculo entre nos as dúas e o seu pai, César, que sempre ten a Ourense na súa alma. Noelia levoume a contactar coa súa tía Josefa, Hermana da Congregación Divino Maestro en Ourense, pois é a que está pendente de Fe que xa é moi maior. Dito e feito, facilitoume os teléfonos e eu chameina á Congregación Divino Maestro e a súa voz alegre, desperta e chea de corazón dixo que non tiña ningún reparo en contarme a traxectoria da súa irmá. E así foi, quedamos o día 17 de xuño de 2021 ao ladiño da igrexa de Santa Eufemia e durante un cafeciño falamos e falamos case dúas horas. E de aí nace esta bonita historia de Mari Fe e da súa familia. Comecemos.

Dolores, Fe, César e Josefa eran fillos de Dolores Docampo de la Fuente que naceu en Bazal da familia do Conde de Bazal, título que probablemente pertencía á súa nai, Ramona de la Fuente ou á nai do seu pai, César Docampo. O caso é que dito título quedou sen vixencia. O home de Dolores chamábase César Rodríguez Cortiñas que naceu en Marce. Os dous, polo tanto eran lucenses. Pero ao casar viñeron para Ourense e asentáronse en Mariñamansa onde rexentaron un comercio de ultramariños. Pasado un tempo Don César, o pai, marchou para Barcelona onde un sobriño e alí faleceu. 

Dolores quedou viúva e ao cargo dos seus fillos, pero era unha muller de carácter e moi traballadora que sempre quixo que todos os seus fillos estudasen, tiveran carreira e cultura. Ela exerceu de pai e nai e como di Josefa "sacrificada hasta lo último". Sacounos adiante de xeito magnífico. César, marchou estudar a Comillas cos Xesuítas e fixo a Cátedra de Filosofía e Letras con brillantes resultados forxando unha persoa de fonda cultura. Logo foi destinado a Málaga onde exerceu como docente no colexio San José ata o ano 1977. De aí a novos destinos como Campillos, Ourense, San Fernando de Cádiz, Ronda, Cabra e Jerez de la Frontera e, despois deste amplo periplo, xubilouse aos setenta anos. Pero a súa terra, Auria, tena na memoria e sempre que pode regresa a Ourense; el di: "Aunque vivo en Andalucía, soy galego. Mi padre era de Marce, y mi madre (Dolores Docampo de la Fuente) había nacido y era de Bazal, hija del Conde de Bazal. Mi abuelo tenía en el rio Miño, justo donde está ahora el pantano, delante hacia Los Peares, ahí tenía mi abuelo como si fuera una casita de piedra baja, por donde entraban las lampreas y allí quedaban sin poder salir. Mi abuelo o los criados recogían las lampreas que vendían en distintos bares de Galicia. Un abrazo a Galicia, Ourense, Os Peares, Bazal (terra dos meus pais)". No blog que el mesmo rexenta https://cesarrdocampo.blogspot.com/ expresa ese sentimento de amor á terra galega. 

A filla maior do matrimonio Dolores e Josefa, a máis pequena, entrarían na Congregación do Divino Maestro e, sendo as dúas aínda moi noviñas, foron Hermanas Misioneiras en Venezuela onde traballaron intensamente como mestras. Josefa nacida o 18 de xullo de 1936 tiña dezanove anos cando marchou. Dolores falecería alí, en Caracas. Josefa que é especialista en Textos Bíblicos, sacou a Diplomatura despois de  tres anos intensos de estudo, continuou alí, en Venezuela, e ademais de impartir docencia tamén oficiaba bautismos e a comunión. Foi trasladada catro anos a Chile pero logo volveu a Venezuela ata que hai seis anos que regresou a Ourense para coidar da súa irmá Mari Fe tras cincuenta e nove anos fóra de España. É Josefa unha muller moi activa, optimista e dunha grande cultura.

Mari Fe Rodríguez Docampo

En canto Mari Fe, realmente quería estudar mediciña en Santiago, pero logo decantouse pola enfermería. Foi estudar a carreira a Salamanca e rematouna en Madrid. Resaltaban os seus profesores que tiña unha grande preparación para a enfermería. Cando se titulou regresou a Ourense e comezou a traballar  moi pronto na clínica de Capital Eloy pois era a primeira co título en enfermaría e colexiada nº 1. Probablemente alí coñeceu ao que sería o seu home que era chapista e que estivo convalencente debido a unha ferida que se ocasionou no traballo. Cando casaron ela tiña trinta e seis anos e el cincuenta e dous. O matrimonio viviu na Avenida de Bos Aires e non tiveron fillos e Fe dedicouse de pleno á súa profesión. Cando se creou a Seguridade Social, pasou a traballar no Centro Hospitalario de Xoan XXIII e cando abriu a Residencia Sanitaria trasladárona alí onde traballou ata a súa xubilación. Mari Fe exercía a súa profesión de xeito moi vocacional. Os médicos tíñanlle simpatía e un grande respecto. Así mesmo, era unha muller moi preocupada polos coidados dos enfermos en xeral e, en particular, pola atención aos nenos aos que, segundo as súas palabras, había que darlles o mellor. Con ser unha profesional da medicina, Fe é unha grande experta en herbas medicinais e confía plenamente na súa capacidade terapéutica. Na actualidade, aos seus oitenta e oito anos, próximos a cumprir os oitenta e nove, atópase bastante ben aínda que require de coidados.  Pero, segundo me di Josefa, aínda mantén o seu carácter, o que é claro síntoma de ter sido unha muller avanzada no seu tempo. Talvez, moitos ourensás recibimos as curas desta pioneira enfermeira ourensá.

Esta entrada, tan emotiva para min, teño que deberlla principalmente a Noelia Rodríguez Padilla, filla de don César Rodríguez Docampo. Ela foi quen me abriu as portas da historia familiar e do seu corazón e a que me enviou as fotos da súa tía. Agora coida con mimo ao o seu pai e sei que quere traelo a Ourense para que rememore a súa infancia aquí.

Tamén quero dar as grazas á súa tía Josefa Rodríguez Docampo por atenderme e por narrarme esta historia nunha mañanciña fresca de primavera.

Así mesmo quero agradecer ao Colexio San  José de Campillos por atenderme e axudarme a localizar a don César. Así mesmo, ao Concello  de Campillos que tan amablemente contestou á miña chamada e enviou as miñas referencias á familia de don César para que se puxera en contacto comigo.

Como ven, foi unha historia entrenzada desde Ourense a Málaga e desde Campillos a Ourense que merecía estar neste blog de mulleres ourensás.

27 junio 2021

MARÍA SÁNCHEZ FERNÁNDEZ


María Sánchez Fernández  sendo alumna da Normal escribiu na revista NÓS no apartado "Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza" o conto "Zorro por Lebre", que foi recollido pola autora no pobo San Miguel de Melias, Coles. Trátase dun conto popular onde se amosa a retranca típica do galego. Fala de que un home alcumado "Lalín" ía por viño onde o sacristán e un día, mentres medían o viño o Lalín díxolle que traía unha lebre pero ao rematar a cea o vinateiro comezou a dicir "dous dous dous dous" imitando ao raposo. Deste xeito soubo que lle deran zorro por lebre. Pero o interesante é o comentario que fai a autora ao pé de páxina falando das onomatopeias, da súas interpretacións, das variantes segundo a zona, e incluso cita a Vasconcelos, o lingüista, filólogo portugués. Todo isto dá mostras do coñecemento que María Sánchez ten sobre o tema.

María exerceu como mestra e no ano 1934 ocupaba a praza como interina na escola mixta de Entrambosríos da Peroxa. No ano 35 estaba admitida nos Cursiños Especiais do Maxisterio. Nos novos plans de estudos das Normais, no RD do 29 de setembro de 1931, debido ao nivel de esixencia nas probas de ingreso e na reválida xa non era preciso realizar as oposición poisa o longo deste proceso xa se establecía a selección dos futuros mestres e mestras.Si debían realizar tres cursiños (cursiños de selección profesional) e ir superándoos para acreditarse como docentes. No ano 1936 seguía exercendo na escoliña de A Peroxa. Continuou o seu periplo laboral e no ano 1939 estaba exercendo na escola de Souteliño de Laza. Alfonso Vázquez Monxardín di de María Sánchez que sería Inspectora na zona de O Barco e participaba nos Cursos Culturais organizados desde a Normal.

Non sería a única muller que colaboraría puntualmente coa revista, tamén outras estudantes da Normal, e que, segundo Monxardín, eran alumnas de Vicente Risco, enviarían algún escrito para a revista.



Revista Nós, 15 de marzo de 1934, Ano XVI, nº 123, p. 55.


Vid:

La Región, 6 de agosto de 1935; 27 de setembro de 1935; 6 de novembro de 1936. 

El Compostelano: diario independiente: Ano XVII Número 4882 - 1936 novembro 4.

El Correo gallego: diario político de la mañana: Ano LXI Número 21117 - 1939 outubro 31.

Afonso Vázquez Monxardín. As mulleres na revista Nós

Xosé Lois Carrión, Revista Nós, escasa presenza feminina

20 junio 2021

AMALIA ROSINA SÁNCHEZ

Rosina Sánchez naceu na Garda e foi a muller de Valentín Lamas Carvajal con quen casou o 4 de xaneiro de 1874. Unha vez casados asentáronse definitivamente en Ourense e tiveron numerosa descendencia. Rosina fora compañeira de estudos de Valentín Lamas. Os dous estudaron na escoliña que quedaba na rúa Lepanto, na casa de Francisco Dopazo, e que estaba rexentada por Don Antonio Agregán. Era unha escoliña mixta e Valentín e Rosina compartían pupitre. Sempre andaban xuntos. Dise que as compañeiras para meterse con Rosina quitábanlle a pluma pero Valentín sempre lle daba a súa para que non quedara sen facer as tarefas da escola. Durante un tempo Rosina marchou a Segovia pois o seu pai médico foi alí a ocupar unha praza. Pero logo regresaría e reencontrouse con Valentín que xa estaba estudando medicina en Santiago pero que non a esquecera e decidiron casar. El continuou os estudos para rematar a carreira e, mentres tanto, Rosina facíase cargo dos labores do fogar.

Pero ese non é o mérito, o mérito dela está en que era unha grande amante da cultura. Isto quedou demostrado cando se pon en contacto co director da Biblioteca Provincial de Ourense, Don Juan Fernández Pérez, parar doar toda a biblioteca do seu home, Valentín, debido a que quedou totalmente consternada polo incendio que sufríu a Biblioteca no mes de xaneiro de 1928. Dona Rosina sabendo que ían a proceder a restaurala ponse en contacto co director dicíndolle: "Señor Don Juan Fernández Pérez, director de la biblioteca Provincial. Mi distinguido amigo: por los periódicos me entero de la magna empresa que van ustedes a realizar, restaurando la Biblioteca Provincial. Como orensana y amante de la cultura, he de contribuir a tan admirable obra, y para ello hago donación de todas las obras de que es autor Don Valentín Lamas Carvajal, mi llorado esposo..." .

Rosina foi unha muller comprometida coa cultura, como acabamos de ver. Pero non se quedou aí, senón que ademais tiña contactos con Sociedades Culturais de Sudamérica aos que lles enviaba exemplares do seu home para que os vendesen e as gañancias obtidas as investisen na Sociedade:

Boletín oficial de la Sociedad Fomento de Porriño y su distrito. Costa Rica: Ano XI Número 48 - 1932 xullo

Rosina Sánchez converteuse na promotora e  divulgadora dos escritos de Valentín Lamas Carvajal tras a súa morte en 1906.

A continuación amósanse as palabras de agracedemento que lle escribe e dirixe José Castro, o insigne político e literato portugués, a Rosina Sánchez por enviarlle un exemplar do "Catecismo d´o Labrego".



La Región, 17 de novembro de 1922.

Vid: El Pueblo gallego : rotativo de la mañana: Ano V Número 1233 - 1928 xaneiro 29.

Vida gallega : ilustración regional: Ano XVIII Número 300 - 1926 marzo 31

13 junio 2021

CONCEPCIÓN ARENAL E EMILIA PARDO BAZÁN NUN CERTAME DA NOSA CIDADE

Concepción Arenal e Emilia Pardo Bazán tiveron tamén algo que ver coa nosa cidade e , por certo, sería motivo de certa desavenencia entre estas dúas insignes mulleres.

En 1876 convocáronse en Ourense catro premios literarios en torno á figura de Benito Jerónimo Feijóo para celebrar o centenario do seu nacemento. As bases do concurso indicaban que se lle concedería o premio ao mellor estudo crítico sobre a figura deste intelectual. A dito premio presentáronse Concepción Arenal e Emilia Pardo Bazán. A primeira entregou un traballo de carácter máis polémico e ensaístico, de acordo coa súa liña titulado "Juício crítico de las obras de Feijoo" onde fai unha reflexión a cerca do desagradecido pobo español que non fai esforzos nin lle interesa recoñecer aos grandes intelectuais e, así mesmo, tamén sospeita que Feijoo , estando tan ligado á relixión, puidese escribir libremente. Para ela máis ben estaría coaccionado pola relixión. Por tal motivo, deixa a Feijoo nun nivel de intelectualidade medio e que non chega a ser realmente rebelde, entendéndoa para cambiar o mundo. Emilia presentou un texto máis literario no que se ensalzaba a figura do beneditino titulado "Examen crítico de las obras del P. Maestro Feijoo".

O xurado tivo serias dificultades para outorgar o premio, estaba moi dividido. Entón delegaron a responsabilidade, finalmente, a unha comisión da Universidade de Oviedo. Esta comisión decidiu declarar o premio deserto pero concédelle o accésit a Emilia Pardo, pero que non entrañaba cuantía ningunha por non gañalo realmente. En canto ao traballo de Concepción Arenal foi considerado pésimo. Agora ben, talvez esta valoración estivese mediatizad polas ideas bastante transguesoras de Concepción Arenal. Isto pode extrapolarse polo comentario que fixo Menéndez Pelayo sobre o traballo de Arenal ao dicir que o considera un cúmulo de desatinos e que "lle sorberon o seso os krausistas".

O caso foi que Concepción Arenal encaixou moi mal o fallo do xurado. Emilia tiña entón vinte e catro anos e Concepción cincuenta e seis e consideraba que o premio fora fallado en beneficio de Emilia Pardo Bazón por ser de familia nobre. 

Pois ben, este feito fixo que non acabaran entendéndose e as desavenencias continuaran, malia que a condesa quixo poñerse en contacto con ela nalgunha ocasión.

Realmente son dúas mulleres diferentes, con diferentes puntos de vista sobre a vida e como enfrontar e vivir a vida. Unha é estoica e hierática, férrea, ethos. A outra é sociable, optimista, vividora, pathos.

Pero dunha cousa temos que estar de acordo, as dúas tiñan mentes privilexiadas.



El Correo gallego 1887 marzo 25

El Correo gallego  1887 agosto 13

Vid: Anna Caballé, Concepción Arenal. La caminante y su sombra, Editorial Taurus, Madrid, 2018. Esta autora fai referencia á Reseña del Certamen literario celebrado en Orense el día 8 de octubre de 1876 en honor del R.P.M. Fray Benito Jerónimo, Imprenta y librería Gregorio Rionegro Lozano, Orense 1877.

06 junio 2021

PURIFICACIÓN GONZÁLEZ FEIJÓO


Purificación González Feijóo,
naceu Ourense e cursou os estudos de Maxisterio onde foi alumna de Vicente Risco, quen a animou a colaborar coa Revista Nós. E, efectivamente, enviaría un relato escrito en galego que sería publicando no boletín do 15 de marzo de 1934. 
Ao remate da carreira, en 1937, obtén praza de mestra en Corexido (A Veiga), Ourense. En 1944 pasou a exercer na escola da Manchica, A Merca. 
No ano 1957 concédeselle a saída de España polo que todo fai pensar que puido emigrar, formando parte do gran cupo de pobación española que nesa época se encamiñaba, maiormente a Europa. Pero, non é seguro que marchara e se o fixo, puido ser que estivese fóra moi pouco tempo. O caso é que en 1963 estaba exercendo como mestra no pobo de Espiñeira, O Irixo, e por concurso de traslados destinárona a un pobo de Asturias, concretamente á escola mixta de Tandes no Concello de Cangas de Narcea, Oviedo.

Como se dicía, Purificación González, en 1934 colabora no número 123 da revista Nós, na sección "Archivo filolóxico e etnográfico de Galiza". Escribe o conto "O corpo do delito" , un breve conto de Penosiños de Ramirós sobre uns bandidos que na primeira guerra carlista secuestraron ao cura de Santa Mariña a Graña e levárono ao monte. Mentres tanto a reitoral foi ocupada polos xefes e as súas mulleres, pasando alí unha tempada. Cando o abade pagou o rescate deixárono libre e ao voltar queimou todas as camas que había na casa.

Trátase, polo tanto, dunha redacción breve e concisa pero escrita nun galego coidado e cuase normativo, isto é, con certo afastamento dun galego coloquial e costumista. Mais apréciase ese interese por diferenciar o galego da lingua castelá pola aparición de hiperenxebrismos o que denota querencia polo idioma.

Nós, 15 de marzo de 1934, nº 123, p. 57.

Vid:
El Correo gallego : diario político de la mañana: Ano LXVI Número 22486 - 1944 marzo 30.

El Pueblo gallego : rotativo de la mañana: Ano XIV Número 4233 - 1937 marzo 17.

El Pueblo gallego : rotativo de la mañana: Año XXXIII Número 11010 - 1957 julio 5.

Escuela Española, Ano XXIII, Suplemento ao nº 1187, de xullo de 1963, p. 302.

30 mayo 2021

PURIFICACIÓN MAYOBRE RODRÍGUEZ

Era pertinente incorporar neste blog a Purificación Mayobre pois, aínda que naceu na Coruña en 1952, desempeñou o seu labor docente e investigadora na nosa cidade, sendo formadora de numerosas xeracións de estudantes no terreo da filosofía e, sobre todo, no terreo do feminismo en Ourense na Universidade de Vigo. Estudou na Universidade Pontificia de Salamanca e na Universidade de Santiago de Compostela.

Purificación Mayobre é profesora da área de Filosofía investigadora en teoría e historia feminista; educación e xénero; xénero e liderado; TIC e xénero, entre outros. Foi unhas das fundadoras da Cátedra Caixanova de Estudos Feministas e presidenta do Seminario Interdisciplinario de Estudos de Xénero. É autora e coordinadora de varias publicacións como Xénero e Política ou O feminismo onte e hoxe.

O seu currículo é amplísimo pois as súas investigacións non teñen límite abranguendo unha ampla temática referido á muller, xénero, violencia, igualdade, acoso. É unha incansable traballadora e investigadora e, principalmente, unha muller de mente reflexiva e intelectual. As súas publicacións e ensaios non deixan indiferente e poñen o acento e a intensidade na capacidade das mulleres e na súa valía. Pero ademais, é unha muller forte pois non se arredra a denunciar situacións nas que a muller é obxecto de degradación e discriminación.

Foi pioneira na institucionalización dos estudos de xénero na Universidade de Vigo coa posta en marcha dun máster pioneiro en Estudos de Xénero. Promoveu a creación de grupos de traballo e de investigación en diversas áreas dende unha óptica feminista e contribuiu a situar no mapa das universidades españolas á Universidade de Vigo como referencia en estudos de xénero e teorías feministas. Por todo isto lle foi concedido o II Premio de Compromiso coa igualdade de xénero da Universidade de Vigo Uviguala 2014. E tamén foi meritoria da concesión do Premio Campoamor do Concello de Ourense en 2008.

O compromiso coas mulleres é o seu obxectivo pois como ela mesmo di: "O feminismo de hoxe non é o de hai trinta anos, pero sen dúbida segue sendo necesario. Con respecto á verba en si, lamentablemente aínda hai quen rexeita o termino por pensar que é o mesmo que o machismo pero no outro polo. Algo totalmente errado". 

Entre as publicacións de Purificación Mayobre pódense destacar:

  • A Cultura filosófica en Santiago de Compostela no século XIX (o debate de ideoloxías), 1982.
  • Debates ideolóxicos na Compostela do XIX, 1985.
  • O krausismo en Galicia e Portugal, 1994.
  • Xénero e política. Comportamiento electoral e participación social da muller (1979-1993), 1997.
  • A cuestión de xénero e a marxinación. Servicios sociais e recursos específicos para a muller, 1997.
  • Luce Irigaray, 2004.

A esta bibliografía hai que engadir numerosos artigos de temáticas en torno da muller.

Vid: Universidade de Vigo

Web de Purificación Mayobre

23 mayo 2021

TETÉ TORRE REZA

Loli Sanfer facilitoume o nome doutra ourensá a destacar. Trátase de Teté Torre, magnífica soprano que desde moi nova formou parte da Agrupación Lírica de Orense, compañía que gozou de éxitos e recoñecemento en toda Galicia a mediados do século XX. Actuaban por toda a xeografía galega interpretando zarzuelas como "Katiuska", "La Canción del olvido""La viejecita". Nestas interpretacións destacaba a voz de Teté Torre polo seu canto excepcional. Na cidade ourensá a agrupación agasallaba ao público con zarzuelas como "Luísa Fernanda" de Moreno Torroba na que Teté Torre representaba o papel principal. O Mestre Vide foi outro dos compositores escollidos para ser interpetados pola Agrupación Lírica coa obra "Miñatos do vran" e, de novo, Teté Torre era a voz principal.
Podemos atopar na hemeroteca un gran número de referencias á voz de Teté Torre, á súa capacidade interpetativa, á capacidade tímbrica e a gracia que tiña, cualidades que fixeron que interpretase case sempre os papeis principais.
Casou con Catlos Trapote e tiveron cinco fillos mais Teté non deixou de cantar. Coñecéronse os dous na Agrupación Liceo onde Carlos era o actor e Teté a soprano.



Vid:
La Noche : único diario de la tarde en Galicia: La Noche - Ano XXXIV Número 9882 - 1952 outubro 27 (27/10/1952)
El Pueblo gallego : rotativo de la mañana: Ano XXXV Número 11583 - 1959 xaneiro 24

15 mayo 2021

MERCEDES MOURIÑO FERNÁNDEZ

Mercedes Mouriño Fernández tiña a titulación de Matrona e era profesora de partos con exercicio e práctica na clínica do doutor Don José Carlos Herrera que era profesor na Facultade de Mediciña en Santiago de Compostela. Foi, polo tanto, alumna do Gran Hospital Real de Santiago e unha das pioneiras na mediciña da muller  e tiña a súa consulta na Avenida de Bos Aires, nº 41 e teléfono 196 ata 1929 pois a partir de entón traslada a súa consulta ao número 125 da mesma rúa, fronte ao Cuartel da Garda Civil.
Mercedes exercía a beneficiencia municipal asistindo ás mulleres necesitadas do Ourense de 1924 que ingresaban na Casa de Socorro. Deste xeito supuña un importante apoio para moitas ourensás que atoparon nestas profesionais unha axuda para traer ao mundo aos seus bens máis queridos, os seus fillos.
Non será a única matrona, xunto a ela exercían Aurea Soto, Sara Estévez, Martina Alejandra, Elvira Fernández...
Mercedes Mouriño tamén sufriría a represión da ditadura, como outras, tal como recolle o estudo magnífico de David Simón sobre os Médicos Ourensanos represaliados na Guerra Civil. 
O oficio de matrona foi un sector especialmente mirado polo franquismo. Estudos recentes, como o de Alberto Gomis y Dolores Ruiz-Berdún, ambos profesores de Historia de la ciencia en la Universidad de Alcalá, titulado Compromiso social y género: La historia de las matronas en España en la Segunda República, la Guerra Civil y la autarquía (1931-1955) sitúan ás matronas no punto de mira da ditadura franquista e moitas foron depuradas. Antes da guerra civil estas mulleres profesionais anunciábanse na prensa ofrecendo os seus servizos ás mulleres embarazadas, como é o caso entre outras matronas ourensás de Mercedes Mouriño, pero durante a ditadura os anuncios decaeron. Era un oficio de mulleres, profesionais que transmitían autosuficiencia, emancipación, independencia...todo o contrario dos roles que asignaba a ditadura ás mulleres. Ademais, tamén se vían como sospeitosas de poder inculcar ás mulleres o control de embarazos e de natalidade. Este sería un punto esencial para consideralas sospeitosas, de aí que se lles impedise exercer, sendo incluso algunhas encarceradas.

Vid: La Zarpa : diario de los agrarios gallegos: Ano IV Núm. 893 - 26 xuño 1924
La Zarpa : diario de los agrarios gallegos: Ano IX Núm. 2369 - 5 xaneiro 1929
https://www.academia.edu/26383752/M%C3%A9dicos_Ourensanos_Represaliados_en_la_Guerra_Civil_y_en_la_Posguerra._Historias_de_la_longa_noite_de_pedra_
Alberto Gomis y Dolores Ruiz-Berdún, ambos profesores de Historia de la ciencia en la Universidad de Alcalá, titulado Compromiso social y género: La historia de las matronas en España en la Segunda República, la Guerra Civil y la autarquía (1931-1955) 

25 abril 2021

NOA CID BLANCO

Noa Cid Blanco naceu en O Barco de Valdeorras, Ourense, en 1989. É fundadora e editora da revista dixital Chorareii, que desde Tokio ten por obxectivo difundir internacionalmente a cultura alternativa e emerxente de Xapón e inspirada por Xapón. 

O seu carácter perfeccionista fai que todo o que emprende adquira un valor engadido. 

Desde a súa infancia destacou en todas as áreas creativas nas que se embarcou como na danza e na música. Todo isto combinouse co seu elevado grao de autoesixencia e disciplina, de aí que os seus expedientes académicos fosen sempre sobresalientes, xa desde a primaria, pasando por un Bacharelato excelente ata a Universidade na Pompeu Fabra, na que destacaría como alumna cun  expediente impecable de brillantes cualificacións.

Pero, a máis disto, a formación de Noa é global e humanística pois non só aprende dos libros, dos que é unha ávida lectora, senón que aprende da vida, dos países onde viaxa, das xentes...Iso fai que teña no seu haber, sendo tan nova, unha gran vagaxe de coñecementos. Para ela viaxar é despregar un libro de cultura e sabedoría e xa desde moi nova marchou a Chile e non perdeu a ocasión para coñecer parte de Sudamérica. Outro tanto faría por Europa, mergullándose na cultura dos países e xentes.

O seu interese pola escritura e o pensamento creativo levouna a licenciarse en Publicidade e Relacións Públicas pola Universidade Pompeu Fabra de Barcelona. Nada máis licenciarse comeza a traballar no ámbito da Publicidade. Pero, despois dun ano traballando no sector, sentiuse na necesidade de adicarse a proxectos menos comerciais e mais culturais. Por iso, uniuse desde Barcelona, onde residía, ao equipo da revista internacional VICE, con sede en Nova York, un dos medios de comunicación contraculturais icónicos da xeración "millennial". Traballou oito anos no equipo editorial deste medio en España, ocupando diversas posicións vinculados á estratexia editorial e dixital. 

Buscando novos retos, mudouse a Xapón, o seu país fetiche. Despois dun ano involucrándose na escena cultural de Tokio, decidiuse a iniciar o seu propio proxecto editorial, Chorareii, para dar voz aos creadores emerxentes que pouco ou nada están representados nos medios de comunicación establecidos. 

O nome da revista provén do verbo galego "chorarei", ao que se lle engadiu un "i" final que é propio dos adxectivos en xaponés. "Chorareii é unha plataforma para proxectos que emocionan", explica Noa. 

En Tokio, a cidade onde nacen as tendencias e onde se ve futuro, é onde recalou Noa, xa falando algo do idioma e facéndose entender, seguro que cun lixeiro acento galego pois Galiza e Ourense sempre van con ela, pois como ela mesmo di: "o que si fago é promocionar a miña terra alá onde vou..."

Iniciativa, emprendemento, cosmopolitismo, retos, cultura, underground...son algúns dos nomes que rodean a esta nosa ourensá que transcende á postmodernidade e olla o post-contemporáneo. Muller ourensá na terra do sol nacente.

(Texto elaborado a partir do testemuño da protagonista)

11 abril 2021

MULLERES NA REVISTA NÓS

O ano 2020 foi o centenario do nacemento de NÓS, e é importante que salientemos ás mulleres que por entón tamén colaboraron coa revista. Segundo din Afonso Vázquez Monxardín e Xosé Luís Carrión, a presenza de mulleres na revista foi escasa e é de comprender pois durante estes anos,  e a pesares do que di Carrión "Nestes anos nace unha nova muller" , aínda serían moitos os reparos que estas terían para adentrarse nunha iniciativa cultural tan impresionante, tan revulsiva e de tan elevado calado intelectual. Unha iniciativa de orgullo de recoñecemento da cultura e a lingua  galega que redundaría posteriormente nun desexo político coa creación do Partido Galeguista cuxo eixe principal era o recoñecemento da Patria Galega.

Agora ben, aínda sendo poucas as mulleres que colaboraron na publicación, a súa presenza vai ser moi importante pois dá mostras de que os intelectuais e fundadores do GRUPO NÓS e deste "Movemento Cultural e deste Renacer Cultural", tan maiúsculo, contaban tamén coa participación das mulleres. E, en efecto, aquí está a mostra de cinco mestras ourensás, animadas polo seu profesor Vicente Risco, presentan uns traballos para a revista. Son mulleres que escriben na lingua galega como reivindicación da mesma e achegan contos e historias da tradición popular, na liña da publicación Nós de recuperar o noso. Resulta interesante o manexo que teñen da lingua, apreciable na súa redacción na  ortografía e puntuación. Todo iso amosa o coidado que puñan á hora de transcribir estas narracións.

Unha desas colaboracións veu dada por María Sánchez Fernández que, sendo alumna da Normal de Ourense, escribiu na revista NÓS, no apartado "Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza" o conto "Zorro por Lebre", que foi recollido pola autora no pobo San Miguel de Melias, Coles. Trátase dun conto popular onde se amosa a retranca típica do galego. Fala de que un home alcumado "Lalín" ía por viño onde o sacristán e un día, mentres medían o viño o Lalín díxolle que traía unha lebre pero ao rematar a cea o vinateiro comezou a dicir "dous dous dous dous" imitando ao raposo. Deste xeito soubo que lle deran zorro por lebre. Pero o interesante é o comentario que fai a autora ao pé de páxina falando das onomatopeias, da súas interpretacións, das variantes segundo a zona, e incluso cita a Vasconcelos, o lingüista, filólogo portugués. Todo isto dá mostras do coñecemento que María Sánchez ten sobre o tema.

María exerceu como mestra e no ano 1934 ocupaba a praza como interina na escola mixta de Entrambosríos da Peroxa. No ano 35 estaba admitida nos Cursiños Especiais do Maxisterio. Nos novos plans de estudos das Normais, no RD do 29 de setembro de 1931, debido ao nivel de esixencia nas probas de ingreso e na reválida xa non era preciso realizar as oposición poisa o longo deste proceso xa se establecía a selección dos futuros mestres e mestras.Si debían realizar tres cursiños (cursiños de selección profesional) e ir superándoos para acreditarse como docentes. No ano 1936 seguía exercendo na escoliña de A Peroxa. Continuou o seu periplo laboral e no ano 1939 estaba exercendo na escola de Souteliño de Laza. Afonso Vázquez Monxardín di de María Sánchez que sería Inspectora na zona de O Barco e participaba nos Cursos Culturais organizados desde a Normal.

Non sería a única muller que colaboraría puntualmente coa revista, tamén outras estudantes da Normal, e que, segundo Monxardín, eran alumnas de Vicente Risco, enviarían algún escrito para a revista.



Revista Nós, 15 de marzo de 1934, Ano XVI, nº 123, p. 55.


Dolores Fernández Quintáns era filla do industrial Severo Fernández. Unha familia distinguida de Ourense e moi querida polos ourensáns, tal como se demostrou no sepelio do seu irmán, José Manuel Fernández Quintáns que faleceu en outubro de 1955. En 1934 obtén praza de mestra en Siabal, Paderne de Allariz, Ourense onde exerceu durante moitos anos só pedindo licencia por un mes debido a unha enfermidade. O 3 de maio de  1940 casa con Luis Fabello Álvarez, un axente comercial colexiado, de Herederos Severo Fernández, S.L e que faleceu en setembro de 1968 á idade de cincuenta e seis anos. 

Aínda que Dolores ten unha formación conservadora e o seu home tamén pois ofrecen donativos para os combatentes por España e tamén para a División Azul, vai colaborar no número 123 da revista Nós, na sección "Archivo filolóxico e etnográfico de Galiza" cun conto no que fala dun home que era de Navín e que tiña afición pola Astroloxía, pero que a xente do lugar considerábao un pouco estrano aínda que de grande cultura. Nunha ocasión os paisanos querían saber o alcance da cultura deste home e puxeron un papel por debaixo da pedra onde adoitaba a sentarse. Cando o Astrólogo chegou pronunciou unha frase que deixou a todos os homes asombrados. Volve a ser interesante as reflexión que fai a autora ao pé de páxina facendo mencióna Ramón Aller. Estamos pois, ante otra mestra, culta e non debemos esquecer que moitas mestras de este momento eran as que detentaban un gran poso cultural que se viña a manifestar, como neste caso, colaborando na Revista Nós de tan alto renome, ou noutras achegando artigos moi interesantes sobre pedagoxía.


Revista Nós, 15 de marzo de 1934, ano XVI, nº 123.

Carmen Somoza Pato naceu en Ourense o 22 de decembro de 1914. Fixo estudos de Maxisterio e, unha vez rematados, en 1934 adxudicóuselle a praza de párvulos en Xinzo da Limia. No ano 1942 é confirmada no seu cargo de mestra na Merca, Ourense, tras apertura de expediente de depuración. Colabora no n. 123 (1934) da revista Nós na sección "Arquivo filolóxico e etnográfico de Galiza". Escribiu o conto "Venancio das Pitas"  no que conta que un preso de Celanova de alcume "As pitas" díxolle ao carcereiro que o deixara saír ás doce da noite que viría para o cárcere moi cedo. O carcereiro díxolle que no podía facer iso. Entón o preso aseguroulle que se o deixaba saír volvería ás catro da mañá con seis mil pesetas e daríalle dúas mil. O carcereiro preguntoulle a quen ía roubar ao que contestou o preso que ao cura de Mourillós. Entón deixouno saír e, efectivamente, voltou ás catro da mañá. Pero ao día seguinte o cura foi dar razón do roubo e insistiu que fora o Pitas esixindo que o levaran á celda onde estaba o Pitas. O preso denunciou ao cura e ao final resultou preso o cura e o Pitas saíu do cárcere. 
Carmen fai un comentario interesante ao pé de páxina completando a información sobre o Venancio o Pitas, polo que de novo estamos ante un conto popular con visos de realidade. 



Nós, 15 de marzo de 1934, nº 123, p.56

Purificación González Feijóo En 1937 obtén praza de mestra en Corexido (A Veiga), Ourense. En 1944 a súa praza de mestra estaba en A Manchica, A Merca, Ourense. No ano 1957 concédeselle a saída de España. Colabora no número 123 da revista Nós, na sección "Archivo filolóxico e etnográfico de Galiza". Escribe o conto "O corpo do delito" , un breve conto de Penosiños de Ramirós sobre uns bandidos que na primeira guerra carlista secuestraron ao cura de Santa Mariña a Graña e levárono ao monte. Mentres tanto a reitoral foi ocupada polos xefes e as súas mulleres, pasando alí unha tempada. Cando o abade pagou o rescate deixárono libre e ao voltar queimou todas as camas que había na casa.
De novo unha redacción breve e concisa pero escrita nun galego coidado.

Nós, 15 de marzo de 1934, nº 123, p. 57.

Josefa Rodríguez Paradela, como as anteriores tamén era mestra de Ourense e exerceu na escola de Ribeiras do Miño. Ela tamén colaborou na revista nós achegando un conto titulado "Os que chouzan" no que fala da zona de Chouzán, un lugar no que había unha barca para pasar o río Miño. Era un lugar onde había figos que eran apañados e vendidos polos do pobo. Cando lle preguntaban a un de onde era, contestaba dicindo que de Chouzán e pedían descambiar un peso pois xuntaban moita calderiña despois de vender os figos. Cando non había figo a resposta era outra, pois no tocante pedían o peso. Quere aclarar a autora no pé de páxina que este mesmo facer acontece noutros pobos como o de Seixalbo de Ourense. 
De novo estamos ante un pequeno conto popular, apropiado para a Revista Nós que tiña entre as súas numerosas intencións, plasmar a cultura popular.

Josefa, segundo consta, sufriu o proceso de depuración en decembro de 1937 sendo trasladada de escola e inhabilitada para desempeñar cargos directivosA depuración estableceuse no decreto do 8 de novembro de 1936. Anteriormente á publicación do decreto, a purga foi levada a cabo polas autoridades académicas de cada distrito universitario (Inspección), seguindo as directrices da autoridade militar e civil de cada provincia, quen redactaban as primeiras listas de mestres sancionados, para despois facelas públicas en cada un dos B.O.P. Podemos definir esta primeira depuración como unha purga militar, non soamente por ser decidida polos estamentos militares provinciais, senón porque estaba suxeita á lexislación castrense de urxencia. Posteriormente, cando se constitúe o Ministerio de Educación Nacional, a depuración entra nunha segunda fase; a partir deste momento a depuración regúlase por un corpo de leis e normas establecidas como desenvolvemento do Decreto 108, e o control da depuración pasa das mans militares a converterse nunha competencia do Ministerio de Educación.


Nós, 15 de marzo de 1934, nº 123, p. 57.

Vid:

La Región, 6 de agosto de 1935; 27 de setembro de 1935; 6 de novembro de 1936. 
El Compostelano: diario independiente: Ano XVII Número 4882 - 1936 novembro 4.
El Correo gallego: diario político de la mañana: Ano LXI Número 21117 - 1939 outubro 31.
El Pueblo gallego : rotativo de la mañana: Ano XI Número 3309 - 1934 novembro 13.
La Noche : único diario de la tarde en Galicia: La Noche - Ano XXXVII Número 10799 - 1955 outubro 24 (24/10/1955)
El Pueblo gallego : rotativo de la mañana: Num. s.n. (06/09/1968)
El magisterio español : Revista General de la Enseñanza: Año LXVIII Número 9308 - 1934 Junio 26, p 15.
El magisterio español : Revista General de la Enseñanza: Año LXVIII Número 9309 - 1934 Junio 28.
El Correo gallego : diario político de la mañana: Ano LXVI Número 22486 - 1944 marzo 30.
El Pueblo gallego : rotativo de la mañana: Ano XIV Número 4233 - 1937 marzo 17.
El Pueblo gallego : rotativo de la mañana: Año XXXIII Número 11010 - 1957 julio 5.
El Correo gallego : diario político de la mañana: Ano LIX Número 20526 - 1937 decembro 1
Afonso Vázquez Monxardín. As mulleres na revista Nós
Xosé Lois Carrión, Revista Nós, escasa presenza feminina