CRUZ MARTÍNEZ RISCO

Cruz Risco, pioneira no mundo audiovisual e muller inqueda e avanzada. Naceu en 1943 e era a filla máis nova de Vicente Risco e tal como conta a súa irmá, Cruz naceu na casa pois a súa nai non quería que viñera o médico porque adiantouse ao parto coma. Deste xeito parece que Cruz xa tiña ansias de crear experiencias na vida, como así foi, pois dedicouse ao audiovisual producindo importantes e interesantes documentais.

Dixo María Jesús, súa irmá:

De mi hermana recuerdo el día de su nacimiento, que por cierto describe Antón en una carta de manera genial. Mi hermana nació teniendo mi hermano Antón diecisiete años y yo diez. Mi madre dio a luz en casa, y no dio tiempo a que viniera el médico, porque se adelantó el parto. Mi tía Carmucha, que no tenía ni idea, empezó a llamar a voces: “¡Josefa, Carmen, Josefa! ¿Dónde están estas muchachas? ¡Que nace el niño! ¡Llamad al médico, que ya nace!”. Mi madre pidió, con tranquilidad, que llamaran a Josefa, la vecina de abajo, que era la que nos ponía las inyecciones. De pronto, nos dijo: “Nada, todo el mundo quieto, que a mí no me pasa nada. La niña está bien, y ahora, a esperar a que venga el médico (que era Peña Rey, un ginecólogo famoso en Galicia). (1)

Cruz debeu ser unha nena moi esperta e con ganas de descubrir o mundo. En 1962 un grupo de 7 mozas ourensás tiveron a iniciativa de crear un Campamento para Guías nas terras de Castro Caldelas, nunha finca que tiña Vicente Risco nas que se programaban diferentes actividades en relación co medio así como actividades culturais. Toda a montaxe e a instalación foron levadas a cabo por un nutrido grupo mozas que quixeron aprender desta experiencia. Entre as súas promotoras estaba Cruz Risco, ela era, xunto con Maribel Outeiriño e Susana Salgado, as directoras de dito campamento.

(Fonte: Natorre (1963, 13 de xullo). La Región, p.9.)

Este movemento, que pode denominarse "Guidismo" tiña a seguinte filosofía:

En la educación esencialmente burguesa de las niñas de nuestra ciudad, que puede resumirse en dos palabras, "finura" y preparación al contrato matrimonial, se abre  una postura ingenua pero abiertamente en contra. son las "guías". Un movimiento nacido en Inglaterra, extendido preferentemente a Francia y desde hace algún tiempo a España. cuya misión, que a nosotros nos parece más importante, es la de mejorar el contacto de las pequeñas con la naturaleza. practicar una formación un tanto "rousseauniana", entendido el término en un sentido libre .(2)

Ela quixo estudar cine e periodismo en Madrid e esa decisión non foi moi ben aceptada polos pais. Pero Cruz así fixo e vivía en Madrid e participou nos movementos de 1963. Reuníase nun piso con compañeiros e compañeiras e nalgunha ocasión sufriron redadas. En 1966 estaba escribindo a Tese de Licenciatura na Escola Oficial de Periodismo sobre La Revista Nós. Exponente de la Cultura gallega dirixida por Ramón Fernández Pousa, profesor de Análise e Crítica Hemerográfica da Escola Oficial de Periodismo.

Como muller cosmopolita, viaxou a Londres e alí comezou a facer reportaxes e fixo cursos de dirección de cine no Centro Universitario de Vincennes. A partir de entón, Cruz comeza a desenvolver unha actividade importante no mundo audiovisual converténdose nunha grande pioneira neste campo. A súa traxectoria está recollida nun precioso documental. 

Poden darlle ao enlace para ver a charla impartida polo investigador Xaime Varela que é sumamente interesante para coñecer a traxectoria de Cruz Risco, unha ourensá adiantada ao seu tempo.

Elaboración propia empregando diversas fontes de hemeroteca. (1) Rodríguez González, O. (2011). Conversas con María Jesús Martínez-Risco filla de Vicente Risco. Madryigal, nº 14, p. 163. (2)Acuña, R. (1964, 22 xullo). El Guidismo. La Región, p. 4.

                                                  

GUADALUPE ESPINAR

A Guadalupe Espinar gustáballe o periodismo pero sentía polo teatro unha grande vocación: "Si tiene más base. Creo que nació conmigo" dicía ela sobre o teatro. 

Formou parte do Teatro de Cámara de Ourense xunto con Chonina Vilanova. Dita agrupación xurdiu en 1961 e levou a cabo representacións de obras reflexivas e de gran contido filosófico de autores franceses e xaponeses. 

Tivo brillantes interpretacións como foi na obra "La mujer del abanico" de Yukio Mishina, unha obra poética na que fixo o papel de Hanako. Aquí destacou pola súa elegante posta en escena e a brillante erudición do papel, a mímica do personaxe que demostrou que se "meteu" no papel. A súa capacidade interpretativa deu lugar a que recibira o diploma no Galardón de Duero, en Zamora.

(Fonte: "Ante un acontecimiento artístico" , La Región, 21 de xuño de 1961, p. 3. Guadalupe Espinar xunto con Maryli Vázquez na representación da obra "La mujer del abanico")

Despois do Teatro de Cámara e Ensaio de Ourense pasou ao Teatro Nacional Universitario, que estaba dirixido por Alberto Castilla, cando se trasaladou a Madrid para cursar estudos de Filosofía e Letras. Neste caso destacou no papel de Laurencia de Fuenteovejuna pero tamén interpretou papeis na obra "El círculo de tiza caucasiano" de Bertolt Brecht representada no teatro María Guerrero de Madrid. Nesta época recibiu o Primeiro Premio de interpretación no festival internacional de teatro Universitario en Nancy.

(Fonte: "Guadalupe Espinar. Ayer primera atriz de nuestro Teatro de Cámara, hoy del Teatro Nacional Universitario" La Región, 2 de setembro de 1965, p. 5)

Outra das paixóns de Guadalupe era o periodismo. Colaborou con La Región realizando interesantes entrevistas, sobre todo de mulleres da súa época que destacaban por algún motivo pois Guadalupe, xa daquelas, pretendía darlles a importancia como mulleres pioneiras. Realizou unha entrevista moi interesante, publicada en La Región o 7 de xullo de 1961, a Ana María Quiroga, estudante de Filosofía e Letras en Madrid e destacada deportista de baloncesto. Tamén a Teresa Quiroga, a irmá xemelga de Ana María, muller policafética, artista pintora, profesora de danza e tamén deportista de baloncesto. 

De tal xeito, que Guadalupe acabou ocupando ese espazo na prensa dedicado ao deporte feminino que comezaba a despuntar nos anos sesenta.

Guadalupe casou con Alberto Castilla e os dous marcharon a Colombia en 1967 pois a Alberto ofrecéronlle o cargo de profesor e director do Teatro Estudio de la Universidad Nacional de Colombia. Alí rendeulle unha homenaxe a Valle Inclán e levou á escena "Los cuernos de Don Friolera", representación na que Guadalupe fixo o papel de Loreta.

(Elaboración propia a partir de diversas fontes: "Teatro de Cámara y Ensayo y tres de Liceo d Arte", La Región,  16 de xuño de 1961, p. 3; Ana María Quiroga", La Región, 7 de xullo de 1961, p. 4; "El partido femenino", La Región, 11 de xullo de 1961, p. 4; La Región, 9 de novembro de 1957, p. 4; "Yukio Mishima en Orense", La Región, 28 de novembro de 1970, p. 12.

CONCEPCIÓN GARCÍA CORTÉS

Naceu o 3 de decembro de 1951 en Ourense pero a familia trasladouse a Madrid sendo ela moi pequeniña. Regresou nalgunha ocasión cando tiña dezaseis anos.

É licenciada en Xornalismo pola Facultade de Ciencias da Información pola Universidade Autónoma de Barcelona, os seus primeiros pasos profesionais deunos na Voz do Miño, emisora sindical de Ourense e de aí pasou a Radio Popular no mesmo Ourense.

En 1974 foi fichada por Radio Miramar en Barcelona e a partir dese momento comeza a dedicarse á prensa do corazón e a súa primeira reportaxe publícao en 1976 para a revista Hola. Tamén colaborou na revista Lecturas, na de Papillón, onde foi pioneira ao fotografar o primeiro espido masculino en España, ao actor Joan Llaneras. Máis tarde chamárona da Cadena Catalá e colaborou con Paco Lobatón. Logo pasou á radio COPE.

Compaxinando o seu traballo en radio e prensa, Chelo fixo o seu debut en televisión en 1997 con Jordi González no programa de TV3, aínda que anteriormente xa participara nalgúns programas da televisión de Cataluña. Traballou tamén entre 1998 e 2004 en Antena 3, labor que compaxinou co seu traballo na prensa escrita e tamén na radio. Na actualidade participa en diversos programas de televisión.

Xunto co tamén xornalista Jesús Locampos, escribiu o libro Eu Acuso publicado en 2008 pola editorial Grand Guignol. No libro, a xornalista fai unha autocrítica da prensa do corazón.

Así mesmo, é unha muller que visibiliza a súa homosexualidade nun xeito de normalizar esta orientación sexual.

Vid: Wikipedia

CRISTINA HUETE VALES

Cristina Huete é unha xornalists ourensá de longa traxectoria. É periodista de El País e os seus artigos de investigación e análise outórgalle un carácter de periodista comprometida coa realidade. 

Pertence a unha saga de xornalistas, comezando polo seu pai, Ángel Huete, que traballou na prensa local de La Región e foi todo un referente nos inicios do periodismo de investigación e información local. Tamén temos que mencionar ao seu irmán Javier Huete cuxa voz era inconfundible na Radio Ourense, sempre do lado dos traballadores. Outro dos irmáns, Anxel, dedícase á arte e tras a súa estadía en Berlín voltou á terra que, coma dixo, tanto ben lle fai.

Cristina soubo labrarse un respecto no periodismo dentro desa discreción que sempre a caracterizou. Os seus artigos son verdadeiros informes, ben documentados, de redacción contundente, sinceira e sen adobíos. Son artigos valentes xa que non dubida en facer crítica das actuacións dos políticos locais e galegos.

A traxectoria da nosa periodista nun periódico que marcou unha época ben merece ser recoñecida.

(Elaboración propia)

ISABEL CAROU

María Isabel Carou Rodríguez naceu en Madrid o 5 de novembro de 1926, mais ela criouse en O Carballiño e vivíu alí ata que marchou á Universidade de Santiago, onde fixo estudos de Química. Pero a radio chamou ás súas portas e foi tal a paixón que sentiu polas ondas que xa se dedicaría a ela toda a súa vida, corenta anos na Radio Galicia-Ser. Nas súas propias palabras dicía: "Tenía veinte años, nacía la radio para mi y yo nacía para la radio". Traballou a maior parte da súa vida nun ambiente de homes. No micrófono cultivou todos os xéneros, tanto noticias como tráiler de cine, como sonoros dramáticos... . Programas con selo propio que aínda hoxe lembra a audiencia compostelá foron Diálogos con Isabel, un consultorio por carta, e Piedra viva, sobre a vida conventual nos mosteiros galegos. As súas compañeiras de micrófono dicían que Isabelita, como a chamaban os oíntes, “leía como nadie”.

Formou parte do pequeno elenco de mulleres que entón comezaban na radio, xunto con Mariluz Villar, Tareixa Navaza...

Faleceu aos 88 anos pero a súa voz permanece na memoria.

La Región

Isabel Carou

MARÍA DEL CARMEN PUGA MONTERO

Dona María del Carmen Puga naceu en 1939, en Ourense, cidade que amaba e da que se sentía moi orgullosa. Era filla de Carmen Montero e Ramón Puga, fundador da Cadena Ser Ourense. Casaría con Don Demetrio Peña Santamaría.

A súa vida profesional desenvolveuse en Madrid, a onde marchou cando tiña 18 anos. Dona Carmen herdou do seu pai o amor pola Radio, fundador da radio Ourense en 1932, un fito histórico para a provincia.  Era unha apaixoada pola actualidade, a información e a radio.

No ano 1974 comezou a formar parte do Consello da Administración do grupo radiofónico, chegando a ocupara o posto de Presidenta no ano 2007.
Seguiu a senda do seu pai que desde 1932 decidiu dar un paso máis no seu negocio e comezar a emitir as primeiras ondas radiofónicas desde o estudo situado na Rúa das Tendas. Foi pois o pai de Carmen un pioneiro da radio en Ourense.
Carmen e a súa irmá Mercedes seguiron ligadas ao proxecto pola ilusión, o amor e o interese pola información ben feita.

Dona María del Carmen faleceu en febreiro de 2019 aos 79 anos.

Vid: Guía de la Radio; El Correo Gallego, 28 de junio de 1939; El Pueblo Gallego, 18 de julio de 1958.

IRENE FERNÁNDEZ NÚÑEZ

Irene Fernández Núñez naceu en Boborás ou 14 de abril de 1956.
Residiu na súa infancia en Bilbao, aínda que actualmente vive e traballa en Madrid, onde se consagrou como unha das máis coñecidas representantes do xénero xornalístico.
Licenciada en xornalismo, comezou a súa actividade na Cadea SER.
Máis tarde, traballou durante uns anos en La Voz de Galicia, sendo entre 1988 e 1989 Xefe de Prensa da Delegada do Goberno en Madrid, entón Ana Titor.
Finalmente, tras varios medios de comunicación máis, probou sorte en Telemadrid, onde actualmente volveu de reporteira ao programa Madrid Directo.
Os seus primeiros contactos coa televisión, medio de comunicación a través do cal alcanzou certa popularidade, dar en Madrid Directo, do que fose reporteira na súa primeira etapa. Tamén reporteira en Sucedeu en Madridy Territorio Comanche.
En gran medida, a súa popularidade débese á súa orixinal aparencia e as súas innovadoras reportaxes a pé de rúa.
Irene cultiva o recoñecemento dunha audiencia fiel a este tipo de programas e foi galardoada con varios premios polo seu gran labor xornalístico.
O 1 de xullo de 1998 recibe de mans da Raíña de España o Premio Dona Sofía polas súas máis de 150 reportaxes de prisións españolas e o seu compaxinado traballo en Madrid Directo.
Premio Ponte Colgante de Narrativa, na modalidade de Contos.
No 2011 celébrase a 44ª edición dos premios a Real Enxebre Orde da Vieira, onde foi distinguida na modalidade de Comunicación, galardón que recibiron no seu día personaxes como Ónega, Luís Mariñas ou Borobo.

Son ou foron confrades da dita orde tamén Manuel Fraga, Marcelino Orella, Camilo José Cela, Torrente Ballester, Raúl Alfonsín, Mario Conde, Jose María Castelán, Elena Quiroga, Núñez Feijoo, Conde Pumpido,Rodríguez Bereijo, Maria Emilia Casas e Carlos Núñez, entre outros


Vid: Wikipedia

LETICIA IGLESIAS

Naceu en O Carballiño. É periodista e presentadora. Iniciou os seus estudos de xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela onde anos despois obtivo a súa licenciatura. Así mesmo cursou un Máster en Xornalismo Audiovisual e especializouse en Economía e Finanzas polo Instituto de Empresa. En canto á súa carreira profesional, Igrexas comezou a súa andaina en Televisión Española e Radio Galega tras obter o seu título de grao; aínda que tamén pasou polas canles de televisión Expansión TV como correspondente da Bolsa de Madrid e pouco despois, en 2004 comezou en CNN+ para a sección de economía. Nesta emisora compaxinou o seu traballo de redacción coa presentación de Globoeconomía.1 Un ano máis tarde, en 2005, incorporouse á edición dos informativos de CNN+ e seis anos despois, en xuño de 2011, foi contratada polo grupo de comunicación Mediaset España para presentar o informativo matinal de Telecinco. O 21 de novembro de 2014, Igrexas deixa Mediaset España, presentando o seu último informativo matinal en Telecinco, tras ser nomeada Directora de Comunicación de Coca-Cola. Recentemente, volveu a incorporarse a Telecinco.

Vid: Wikipedia

  

SUSA ÁLVAREZ ARMESTO

Susa, nace na alta montaña ourensá, filla dun mecánico e unha campesiña. Aos seus 4 anos foi adoptada e lembra, emocionada e agradecida, o legado humano e cultural que recibiu dos seus catro avós adoptivos, o elegante e coherente exemplo que lle deron, a súa dozura, a súa tenrura.

Estudou Dirección e Realización de Cinema e Tv na Escola Superior de Comunicación CEV ( Madrid 1984), cidade na que posteriormente fundou e dirixiu, con 24 anos, unha axencia de prensa comprometida co xornalismo de investigación e a denuncia social.

Os seus traballos como guionista e directora de cinema e tv, e fotógrafa, abarcan o reporterismo de denuncia social, a crónica de actualidade, a fotografía publicitaria e artística, e diversos tipos de reportaxes. Estamos, pois, ante unha muller comprometida e reivindicativa que se suma ás causas de xustiza social e á igualdade. Inqueda feminista que posiciona á muller nun terreo de loita polos dereitos.

Fundou e dirixe actualmente un Studio de creacións multimedia no que desenvolve as súas múltiples facetas profesionais e artísticas como profesora de imaxe, investigadora, como directora e guionista de cinema, como fotógrafa, escritora, Curadora de contidos, ilustradora e artista dixital.
A obra máis importante na que traballa desde hai 8 anos é un documental en primeira persoa e de carácter pedagóxico onde cuestiona a adopción e achega a súa persoal visión sobre o dereito á identidade e á orixe.

Vid: TEDxValladolid

MARIBEL OUTEIRIÑO

Maribel Outeiriño naceu en Ourense e estudou nas Teresianas de Vigo e na antiga Escola Oficial de Periodismo de Madrid compaxinando estes estudos cos de Historia de América de Filosofía e Letras. Periodista de vocación, tradición familiar e profesión pois é filla do diario La Región de Ourense. Destaca o seu labor de reporteira pero tamén de escritora de libros con títulos como: “De Sevilla a Santiago por el camino mozárabe”; “Orense, 31 de marzo de 1881. 18:00 horas”; “Anuncios”; “Lauro Olmo”.

SOFÍA GUADALUPE PÉREZ CASANOVA

Como é habitual, neste blog tamén se fai reseña de mulleres que, aínda non nacidas en Ourense, os seus pais son ourensás. Este volve ser outro caso.

Sofía Guadalupe Pérez Casanova, muller de vida intensa, é escritora e xornalista  galega, nace o 30 de setembro de 1.861 no nº 141 da coruñesa rúa de Espoz e Mina, hoxe chamada de San Andrés. O seu pai, Vicente Pérez Eguía, litógrafo ourensán, abandona á súa muller e ao seu tres fillos cando Sofía era moi pequena causando unha gran inestabilidade económica á súa familia que se ve aliviada pola axuda financeira proporcionada polo avó ferrolán Juan Bautista Casanova Pla Cancela, mariño de profesión.

Pasa a súa infancia no Pazo do Home en San Xulián de Almeiras (A Coruña) e comeza os seus estudos na escola de Dona Concha, estudos que máis tarde completará no Conservatorio de Madrid, cidade onde fixa a súa residencia aos 12 anos xa que a súa nai decide trasladarse alí en busca de mellor fortuna. Na capital de España empeza a estudar poesía e declamación. Á súa terra natal volverá varias veces para pasar as vacacións de verán en Mera (A Coruña).

En Madrid enseguida é ben recibida nos círculos literarios da época despois de ser publicados varios poemas seus no diario Faro de Vigo. O Marqués de Valmar, verdadeiro mentor de Sofía, faise gran amigo dela inclinado polo seu gran talento para a poesía.

A través do Marqués é presentada na corte de Alfonso XII, monarca ao que lle gustaba ouvir declamar aos poetas nos seus salóns. Sofía ouvirá contar á súa familia anos despois como unha tarde se atopaba ela recitando ante o Rei cando un uxier anuncioulle a chegada dun importante ministro ao que o Rei contestou: Que espere o señor ministro. Durante algunhas destas sesións poéticas, Sofía comparte o seu tempo con outro gran escritor Bernard Shaw. A edición do seu libro Poesías(1885) foi custeada polo propio monarca.

Sofía enriquece a súa formación poética e artística mediante o trato directo coa intelectualidade do momento, asistindo a faladoiros como as do poeta Campoamor, que lle presentará en 1.886 ao que será o seu marido, o filósofo polaco Wincenty Lutoslawski. Entre as mulleres escritoras que coñece figuran Concepción Jimeno Gil, Branca dos Ríos, Sofía Tartilán, Filomena Dato e Emilia Pardo Bazán.

Despois da voda o matrimonio instálase en Drozdowo, Polonia. Despois de pasar vinte anos entre as súas dúas patrias decide en instalarse definitivamente en España, ten 43 anos de idade e empeza a ter problemas de visión. Comeza a colaborar con artigos na prensa.  A súa actividade social é moi intensa pronunciando conferencias . Viaxa con frecuencia a Polonia para ver ás súas filla. Precisamente durante un destas viaxes estala a 1ª Guerra Mundial.

Sofía é testemuña dos horrores da guerra e das dificultades polas que atravesa Polonia, país do que non se reciben noticias en España e para tal fin faise corresponsal do periódico ABC.

A obra literaria de Sofía Casanova é admirada e recoñecida en España. En 1906 é elixida membro da Real Academia Galega, en 1.911 entra a formar parte da Academia Española de Poesía e en 1.925.  A Real Academia Galega que a nomea Académica de Honra en 1952 ano que falece.

(Fonte: Almanaque Gallego. 1882, p. 11)

A continuación inclúese unha noticia de prensa na que se recolle como foi o encontro entre Sofía Pérez casanova e o que sería o seu home, Wincenty Lutoslawski:

(Fonte: El Correo Gallego, 27 de febreiro de 1887, p.2)

(Elaboración propia)

Vid: Galería de longevidad

ROSA GÓMEZ LIMIA

Digna é de destacar neste blog a Rosa Gómez Limia pola súa traxectoria política pero tamén cultural e iso fai que non nos pase desapercibida xa que as súas inquedanzas foron facéndose realidade. Nace en Barbantes (Ourense) o 2 de febreiro de 1943. Tras a morte do seu pai ingresa con tan só 10 anos no Colexio de Orfos de Ferroviarios de Palencia onde permanecerá os 8 anos seguintes. Titúlase como Perito Mercantil pola Escola de Altos Estudos Mercantiles de Bilbao, 1961. Tamén obtén o título de Licenciada en Xornalismo pola Facultade de Ciencias da Comunicación. Universidade de Santiago de Compostela, 2002. É nai dunha filla e dun fillo.

ÁMBITO POLÍTICO

En 1979 encabeza a candidatura do PSdG Psoe ás Eleccións Municipais no Concello de Mugardos onde pasa a xestionar a 1ª tenencia de alcaldía, así como, as comisións de Cultura, Ensino, Deportes e Facenda. Neste ano tan só dúas mulleres encabezaron listas en toda a provincia da Coruña. Repite experiencia nas convocatorias electorais de 1983 e 1987.

Do seu labor municipal destaca a organización, durante catro anos consecutivos, das Xornadas Municipais de Pedagoxía, experiencia pioneira no campo do ensino. Tamén impulsa e recolle tradicións municipais do concello de Mugardos como o Voto de Chanteiro e da Nosa Señora de Lodairo en San Xoan.

1981 Ten lugar a inauguración da primeira Biblioteca Municipal, proxecto longamente desexado pola cidadanía mugardesa.

Como concelleira da Mancomunidade Cultural de Municipios de Ferrolterra, impulsa a organización da Mostra de Teatro Infantil Xeración Nós, experiencia que durante varios anos trouxo a Galicia grupos teatrais de distintos puntos de galicia, España e Portugal.

En 1979 crea a Escola Municipal de Teatro, a Escola de Pintura Ramón Piñeiro, a Escola de Baile Galego e a Escola de Gaitas do Concello de Mugardos.

Na Segunda Lexislatura Autonómica ocupa un posto como parlamentaria, sendo a primeira muller de esquerdas que ocupa un escano no ente autonómico.

No ano 1980 é elexida membra da Executiva Comarcal do PSdG-PSOE en Ferrolterra.

Durante os anos 1982-1988 é membra da Executiva Nacional Galega do PSdG-PSOE. Dende aquí traballa para conquerir unha maior participación das mulleres no partido, contribuíndo á creación da Secretaría da Mullere, e a obriga de inclusión dun 25% como mínimo de mulleres nas listas electorais, así como a creación da Concellaría da Muller nos distintos   municipios.

No 2011 interrompe a súa militancia política para ocupar o posto de Xuíza de Paz do Concello de Teo.

ASOCIACIONISMO

En 1974 participa na creación da Asociación de Veciños Montefaro de Mugardos e entra tamén a formar parte da directiva da Asociación de Pais de Alumnos do Colexio Público Catro Camiños.

Do seu labor nas dúas asociacións destaca como salientable a organización dos Xogos Florais Mugardeses e a edición periódica de boletíns informativos á cidadanía.

En 1985 é elexida para presidir a Federación Galega de Mulleres Progresistas.

No 2000 trasládase a vivir a Teo onde continúa o seu activismo no ámbito do asociacionismo.

No ano 2002, colabora na fundación da Asociación Iniciativa Cidadá por Teo  co obxectivo de promover ideas para mellorala convivencia e participación cidadá,

No 2004 xunto a un pequeño grupo de mulleres e homes, crea a Asociación Teenses Pola Igualdade, organización sen ánimo de lucro e de ámbito autonómico. Teenses é unha iniciativa pioneira en Galicia ao incorporar homes á loita pola igualdade de xénero. Ata a actualidade desenvolve o cargo de Presidenta.

PUBLICACIÓNS E ACTIVIDADE PERIODÍSTICA

§  Boletín Informativo do Colexio Unión Mugardesa. 1972-1974

§  Boletín Informativo da AAVV Montefaro de Mugardos, 1974,75,76

§  1979 Con motivo da celebración do 1ºAno Internacional do neno edítase e publícase o Boletin Informativo sobre os Dereitos dos  Nenos Concello de Mugardos

§  Historia do Voto de Chanteiro. Editado polo concello de Mugardos, 1982

§  A Prostitución, un problema sen resolver. Editado por UGT. Madrid, 1985

§  Traballo de campo sobre a Prostitución en Galicia para o Ministerio de Cultura. Madrid, 1985

§  Da Facultade ó Mercado Laboral. Investigación das saídas profesionais da licenciatura de Xornalismo dende (1995/2002)- Miguel Túñez, Marcos Pena e Rosa Gómez Limia Editado pola Facultade de Ciencias da Comunicación da Universidade de Santiago de Compostela, 2003

§  2.004 Realiza varias entrevistas a perxoeiros do mundo da hostelería para a Revista de Antiguos Alumnos do Centro Superior de Hotelería de Galicia. Recorda especialmente a realizada ao chef vasco Xosé María Arzak.

§  Dirixe a publicación da Revista medio ambiental Ambienteo (6 números), publicación que ten como  obxectivo concienciar a cidadanía sobre a urxente necesidade de preservar e conservar o medio ambiente. Teo, 2006- 2009.

§  100 Mulleres Galegas Artistas Emerxentes- Editada pola Asociación Teenses Pola Igualdade. Teo, 2010

§  E autora de numerosos artigos de opinión publicados en Ferrol Diario, O Correo Galego, e a Voz de Galicia, entre outros

§  Participou como xornalista no programa Doa a Doa da TVG, así como, nunha serie de entrevistas a mulleres peculiares para o xornal O Correo Galego.

§  Como feminista ten impartido conferencias e charlas, así como participado en numerosas mesas redondas tanto dentro como fora de Galicia.

§  Ten dous blogs: “Mulleres en pé” e “rosanei” onde escribe regularmente sobre as súas inquedanzas sociais, políticas e feministas.

§  Poemario: Escolma dos meus poemas Armiño, pendente de editar.

VICTORIA AMOR OUTEIRIÑO

Naceu en Ourense o 2 de xullo de 1907 e era filla de Antonio Amor, funcionario de Obras Pública. Aos 15 anos, en 1922, matriculouse no Instituto Provincial de Ourense despois de facer o exame de ingreso o 29 de setembro 1922. O seu pai pertencía ao Corpo Técnico da administración.

Realizou os seis cursos por oficial sendo alumna de Otero Pedrayo.  Acadou a titulación de Bacharelato e solicitou a Certificación para á Escola Normal de Ourense.

Estivo de mestra na escola de nenas de Maside pobo onde se integrou perfectamente participando nas festividades que se celebraban e nos actos culturais, de feito, na celebración da Festa de la Salud do 27 de xuño de 1934 Victoria pronunciou unha conferencia xunto con outros mestres da zona. Posteriormente foi destinada á escola de Rivela e como mestra en propiedade á escola de Arnado en Vilamartín. 

Foi unha das mestras que se adheríu á Casa del Maestro, unha institución inaugurada o 14 de marzo  de 1935 e no que tivo moito que ver Vicente Risco, director da Normal, e que tiña entre os seus obxectivos o apoio mutuo do profesorado e a mellora profesional mediante a organización de cursos.

Pero logo deu o salto a Madrid onde entrou a traballar na Redacción de "Marca" e comezou na Escola Oficial de Periodismo . Desde logo a súa vocación sempre foi o periodismo e "venció todas las dificultades y su personalidad quedo firmemente afincada en Madrid". Como ela comentou nunha entrevista "Antes de venir a Madrid, yo he sido un poco maestra nacional en un pequeño pueblo cercano a la capital. Cada mañana y bordeando el río Miño, recorria cinco Kilómetros para reunirme con las niñas de aquella pequeña escuela. Bien pronto comprendí que mi vocación no era la de la enseñanza precisamente".

Malia que residía en Madrid viña con frecuencia a Ourense e nunca se sentía decepcionada con esta cidade pois, segundo dicía, cando se aman moito as cousas estas nunca chegan a decepcionar. Da cidade gardou sempre moitas lembranzas e entre elas as figuras de Otero Pedrayo de quen foi aluna no Instituto e Vicente Risco con quen tivo sempre unha grata amizade.

A súa querenza por Ourense reflíctese moi ben no que dicía: "El virus de la nostalgia...es cierto que este virus nos ataca algunas veces, pero casi resulta grato ver desde lejos aquellas cosas que nos han sido y nos son queridas. La aventura del desplazamiento -y en esto son los gallegos maestros-no supone siempre aventura ya que muchas veces son las circunstancias las que obligan...". 

 

Sen dúbida, unha muller que sempre se recoñeceu ourensá e cando se lle preguntaba acerca do que salvaría da súa cidade ela manifestou que salvaría os seus costumes sinxelos.

Vid: Cid Galante, Rosa María, Muller e educación en Ourense, 1900-1930, Tese de Doutoramento. Ademais tamén se tivo en conta unha entrevista realizada na sección "Galería de Orensanos en Madrid" do xornal La Región, publicada o 7 de abril de 1963, p. 18. Foto: extraída desa mesma entrevista.

CONCEPCIÓN CID LIMIA

Naceu en Ourense en 1946. A comezos de 1952 marchou a Arxentina coa nai e os seus irmáns para reunirse co pai. 

Cando era unha adolescente comezou a concienciarse politicamente e nos anos máis tarde afiliouse ao Partido Comunista e entrou en contacto cos galegos e galegas do exilio e participou nas actividades culturais organizadas pola Federación de Sociedades Galegas: asistiu ás clases de galego impartidas por Blanco Amor, formou parte dun grupo de teatro, pertenceu á Coral do Centro de Betanzos. 

Fixo Maxisterio e a carreira de Xornalismo deportivo. 

En 1965 participou nuns campamentos guerrilleiros dirixidos por Che Guevara. 

En 1966 ela e a súa familia viaxan a Galicia. En 1969 casou e trasladouse co seu home a Xenebra onde permaneceu dous anos e fixo traducións para a OIT e colaborou co colectivo emigrante dende unha agrupación comunista. De 1971 a 1974 viviu en Ourense dedicado ao traballo organizativo a nivel provincial dentro do seu Partido. 

Fíxose cargo dunha emisión radial en galego "De Ribadeo a Tui" en Radio Pirenaica. Coa chegada da democracia, a radio Pirenaica xa non tiña razón de ser e o derradeiro programa foi en xullo de 1977. Despois residiu en Vigo onde traballou varios anos en CCOO e logo trasladouse definitivamente a Ourense.

Vid: Graña Pérez, Beatriz, Voces da Memoria. Galegas, exiliadas, emigradas e resistentes durante o franquismo, Santiago de Compostela, 2003, pp. 149-162.

VICTORIA PREGO DE OLIVER E TOLIVAR

De novo as amigas che poñen na pista de máis mulleres. Elena Fidalgo faime mención de Victoria Prego que ten raíces ourensás.
Vitoria Prego de Oliver e Tolivar (Madrid, 11 de novembro de 1948) é unha xornalista española. Ten raíces familiares na galega provincia de Ourense.
É filla do xornalista e dramaturgo Adolfo Prego de Oliver (1913-2000) e irmá de Adolfo Prego, maxistrado do Tribunal Supremo.
Estudou Ciencias Políticas e Xornalismo, e en 1974 ingresou en Televisión Española, sendo asignada á área de internacional dos servizos informativos. Nos anos seguintes, desenvolve a súa actividade no informativo da 2 (entón coñecida como UHF), chamado Redacción Noite. En 1976 é nomeada Xefa da Sección de Internacional, e máis adiante transcorreu dous anos en Londres como correspondente de TVE.
De regreso a España, comeza a gañar popularidade entre os telespectadores entre 1981 e 1982 cando se lle encarga a presentación, xunto a Joaquín Arozamena, da terceira edición do Telexornal, que se deu en chamar Ao peche. Ambos deron forma a unha entón nova concepción dos informativos, combinando un estilo máis próximo de transmitir noticias cun maior tempo dedicado á opinión política.
Entre 1982 e 1987 presentou o programa cultural A arte de Vivir que dirixía Miguel Anxo Gozalo. Paralelamente, en 1983 estreou o espazo Españois, no que tivo ocasión de entrevistar a importantes personaxes da vida política, económica, social e cultural de España. Nesa época comeza tamén a colaborar coa revista Interviú.
Máis adiante, e até 1986, amplía a súa experiencia xornalística na radio, presentando o informativo diario en Radio Nacional de España, así como o espazo de análise política O Reloxo. En 1987, tamén en TVE, conduce Debate.
Foi nese momento cando empezou a preparar para Televisión Española un dos traballos máis destacados da súa carreira: unha serie de documentais sobre a Historia Recente de España, ao que se deu o título da Transición, que non se estrearía até 1995.
En 1994 dirixiu e presentou o programa de debate "Un momento por favor para Telemadrid" e Canle Sur.
Un ano despois incorpórase a Antena 3 Televisión, onde realiza unha serie de documentais coincidindo co vixésimo aniversario da morte de Franco e a subida ao Trono de Juan Carlos I. Na mesma cadea durante os anos 2000 a 2003 intervén como analista política e tertuliana no programa informativo diario O Primeiro Café con Isabel San Sebastián e logo con Carmen Gurruchaga.
Desde 2000 é Subdirectora da área política do diario O Mundo, onde escribe unha columna diaria e en 2005 é nomeada adxunta ao director Pedro J. Ramírez. Desde 2005 colabora co programa de Televisión Española Os almorzos de TVE, desde 2006 en Madrid opina (até 2011) e Alto e Claro de Telemadrid e desde 2009 na volta ao mundo, de Vexo7. En radio traballou en Onda Cero co compás, entre 2001 e 2002 e actualmente faino en COPE.

Libros:
Así se hizo la Transición (1995).
Diccionario de la Transición (1999).
Presidentes (1995).

Obtivo premios interesantes como: Antena de Oro; Víctor de la Serna e TP de Oro.

Faleceu o 1 de maio de 2024.

Vid: Wikipedia

MARISOL ACOSTA RODA

Nacida en Ourense en 1945 e criada en Zamora, esta muller polifacética no mundo da creatividade e a empresarial. Comezou a súa andaina profesional colaborando en diferentes medios de comunicación como El Correo de Zamora ou Radio Zamora. 

En 1968 ingresou no equipo da Cadea Ser de Salamanca como redactora radiofónica. Un ano despois iniciou o seu contacto co mundo da publicidade en Madrid traballando de redactora creativa para diferentes axencias de publicidade.

Dende 1982 ata 1985 foi a directora de Rdaio 80 en Salamanca. En xaneiro de 1985 converteuse na directora de Antena 3 en Salamanca cando esta cadea adquiriu as emisoras de Radio 80. Ese mesmo ano fundou a axencia de publicidade Ideas´Sshop á que se dedicou en corpo e alma durante estes últimos 25 anos. 

Tamén foi profesora na Escola de Publicidade de Salamanca nos anos setenta e presidenta da Asociación de Empresas de Publicidade de Salamanca. Pola súa traxectoria, recibiu o premio de periodismo en 1972.

Ademais disto tamén era pintora e realizou varias exposicións na Caixa de Aforros Municipal de Vigo. Nunha das entrevistas que concedeu á prensa dicía que "las obras clásicas las interpreto como clásicas y las que se adaptan bien al estilo modernmo como modernistas". Era da opinión que as mulleres se a adaptaban mellor ao mundo das artes pola súa sensibilidade. O seu artista preferido era Tolouse Lautrec.

Vid: La Noche, 19 de novembro de 1966, p. 1; La noche, 22 de novembro de 1966, p. 1.

ENCINA RAMOS FIDALGO

Naceu en Viladequinta (Carballeda de Valdeorras) e xornalista e presentadora da TVG. Forma parte do elenco de mulleres valdeorresas que conseguiron ser un rostro famoso polas súas cualidades e capacidades profesionais. Unha información facilitada por Gustavo Docampo.

MARISA FERNÁNDEZ ORTIZ

Naceu en O Barco no ano 1980. Marisa estudou na Universidade de París e é unha face coñecida por ser a reporteira da cadea de televisión Cuatro do programa Callejeros. Comezou os seus primeiros pasos na radio Onda Cero. Información facilitada por Gustavo Docampo. Vid: http://www.cuatro.com/callejeros/reporteros/marisa-fernandez/

JUANITA PINTADO

De novo volvemos a Valdeorras e outra información facilitada dende alí por Gustavo Docampo fala desta muller tan representativa. Naceu no Barco de Valdeorras no ano 1913 e era poeta e xornalista. Emigrou a Arxentina no ano 1924 e alí casou con Juan Carlos Morelli, director de Turismo e Parques da provincia de Bos Aires. En 1952 o matrimonio trasládase a Punta del Este en Uruguai onde crean o Hotel Gorlero nun edificio emblemático desa cidade. A súa filla é directora do Festival de Cine de Punta del Este. Vid: Juanita Pintado, La Región Entrevista realizada pola súa filla Alejandrina Morelli

PEPA FERNÁNDEZ VALLÉS

Pepa Fernández naceu en Lérida en 1965 pero citámola neste blog porque a súa familia paterna era de Ourense. Foi a directora do programa "No es un día cualquiera" de RNE durante moitos anos e foi galardonada con moitos premios periodísticos. Tamén é profesora da Facultade de Comunicación da Universidade Ramon Llull. 

Desde setembro de 2019 é directora e presentadora de "Las mañanas de RNE - De pe a pa" que se emite de luns a venres. O seu discurso educado e distinguido fai que o programa sexa un referente para o periodismo, fora de estridencias e de espectáculos. Unha muller que sempre avogou pola fala ben falada e a escrita ben escrita de aí que sempre garde unha sección do programa para abordar o léxico e ás palabras. Un programa tranquilo, didáctico e de factura coidada.

Ela lembra a súa infancia en Ourense e di da cidade:

 “Durante mucho tiempo, los topónimos Galicia y Ourense fueron sinónimos para mí. Con ellos aludía a ese territorio mágico de la infancia donde se hallaban mis raíces y donde pasaba lo mejor de mi tiempo. Galicia-Ourense era una meta, un regalo, un privilegio y una recompensa. Mis abuelos, Agustina y Francisco vivían en A Loña. Desde allí subíamos a Oira, donde el agua fría del río resultaba una bendición en el siempre cálido verano ourensano. Había tantas cosas en Ourense que me resultaban fascinantes: unas fuentes enigmáticas de las que brotaba agua hirviendo, un Cristo inquietante al que le crecía el pelo, un puente majestuoso que había sobrevivido al paso de los siglos, ese río imponente que cruzaba en silencio la ciudad... y la piedra. La piedra ourensana tiene un color, un tacto y una energía muy singulares. Las tonalidades de las calles, las plazas, los edificios o las fuentes se transforman con las distintas luces del día. Es la representación simbólica de lo que cambia sin alterarse, de lo que, a pesar de los años nos resulta siempre nuevo. Pero, curiosamente , mi fascinación por Ourense se mantiene intacta y continúo considerando un regalo caminar por sus calles, sentarme en el Parque de San Lázaro, visitar la Catedral, contemplar el Miño, el baño en sus aguas termales... Con los años, he descubierto que Galicia es mucho más que Ourense, pero para mí Ourense sigue siendo un mundo entero. "

 Vid: http://www.turismourense.com/index.php?sec=ellos_escribieron