Etiquetas

24 mayo 2026

JAVIERA ELISA SUÁREZ PARADELA

A historia do maxisterio en Galicia está chea de historias complexas. Un dos casos é o de Javiera Elisa Suárez Paradela, quen foi mestra na escola mixta de Nocelo da Pena, no concello de Sarreaus (Ourense). A súa traxectoria vital amosa as dificultades profesionais dunha muller que tivo que loitar por recuperar o seu posto de traballo a principios do século XX.

Aínda que Javiera obtivo o título superior de mestra en 1895, a súa carreira viuse truncada moi pronto. En 1897, mentres exercía en Nocelo da Pena, abríuselle un expediente por abandono de destino.

Este proceso non foi sinxelo nin rápido pois inicialmente, sufriu unha suspensión de emprego e medio soldo que se alongou durante cinco anos, desde o 9 de marzo de 1897 ata o 17 de xuño de 1902. Esta suspensión foi o avance dunha sanción moito máis grave: a separación definitiva do maxisterio.

Tras pasar anos apartada do ensino, en 1920 Javiera decidiu solicitar un indulto para poder volver exercer a súa profesión. Para conseguilo, tivo que demostrar que cumpría con requisitos estritos: Contar con menos de 50 anos de idade, acreditar boa conducta e aptitude física e mental para o ensino e probar que pasaran máis de cinco anos dende a súa separación do corpo de mestres.

O Consello de Instrución Pública analizou o seu caso e determinou que a sanción anterior non debía considerarse como unha reincidencia, senón como parte do mesmo proceso administrativo orixinal. Finalmente, en xuño de 1920, o Rei concedeu o indulto solicitado.

Grazas a este perdón oficial, Javiera puido volver ás aulas en 1921. A súa nova etapa levouna por diferentes destinos na provincia de Ourense: á escola de Nogueira e Carzoá (Cualedro) e Curbillón (A Merca).

Porén, a súa vida profesional volveu verse golpeada pola represión política. En 1942, no marco da depuración do maxisterio nacional tras a Guerra Civil, foi sancionada de novo. Nesta ocasión, sufriu un traslado forzoso dentro da provincia e quedou inhabilitada para exercer cargos de confianza en institucións culturais e de ensino.


(«Personal de Magisterio», Boletín Oficial del Ministerio de Instrucción Pública y Bellas Artes, nº 54, xullo 1920, p. 15-16.)

(O texto recolle o expediente de indulto de Javiera Elisa Suárez Paradela, mestra que foi da escola mixta de Nocelo de Pena (Ourense). Solicitou o indulto da pena de separación definitiva do Maxisterio, imposta por abandono do destino. Acompañou documentación que acredita boa conduta, aptitude física e mental para o ensino, e que pasaran máis de cinco anos dende a separación, sen ter cumprido 50 anos. O inspector de primeira ensino informa favorablemente, pero lembra o disposto no Real decreto do 30 de xaneiro e a Real orde do 20 de febreiro. Non se considera reincidencia, xa que a suspensión de emprego e medio soldo sufrida entre 1897 e 1902 foi un paso previo á separación definitiva. O negociado e sección do Ministerio, así como a Comisión permanente do Consello de Instrución pública, opinan que procede conceder o indulto.)

Vid: «Junta de Instrucción Pública», Boletín Oficial de la Provincia de Orense, 1896, nº 6, p. 1; «Sección de Noticias», El magisterio gallego,  xuño de 1896, nº 588p. 3; «De Instrucción Pública», El Compostelano, 13 de xullo de 1920, p. 2; «Sección Administrativa de Primera Enseñanza», La Región, 15 de setembro de 1921; «Del Magisterio», La Región, 15 de decembro de 1925, p. 1; «Información del magisterio», Galicia, 12 de agosto de 1930, p. 1; «Depuración del Magisterio Nacional», El Pueblo Gallego, 16 de xaneiro de 1942, p. 5.