Digna Portabales Fernández naceu en Maside o 15 de outubro de 1906. Era filla de Maximino Portabales, natural de Maside, e de Elisa Fernández González.
O 27 de agosto de 1927, Digna remitiu unha carta á directora da Escola Normal de Mestras de Ourense, que naquel momento era Leonor López Pardo, na que expresaba o seu interese por cursar os estudos de Maxisterio e solicitaba ser admitida ás probas de ingreso.
No exame escrito de ingreso desenvolveu o tema Conquista de España polos árabes. A Batalla de Covadonga. Iniciou os estudos de Maxisterio na devandita Escola Normal de Ourense en setembro de 1927 e concluíunos en 1931, acadando cualificacións moi destacadas, entre elas matrícula de honra no segundo curso. Naquela altura, o plan de estudos do Maxisterio constaba de catro cursos nos que se combinaban materias de cultura xeral con disciplinas propiamente pedagóxicas e didácticas, tales como nocións de Pedagoxía, prácticas de ensinanza e materias vencelladas á formación feminina, como corte e labores artísticas ou economía doméstica, contidos que as mestras debían impartir ao alumnado feminino nas escolas.
A súa afiliación á Asociación de Traballadores do Ensino de Ourense (ATEO) provocou que fose represaliada en agosto de 1936, xunto co resto das persoas asociadas, impoñéndoselle unha sanción de suspensión de emprego e soldo. A partir dese momento abriuse o correspondente expediente de depuración. O alcalde de Acebedo informou á Comisión Depuradora de que tiña referencias de que a mestra simpatizaba co socialismo. Pola súa banda, o comandante do posto da Garda Civil de Celanova afirmou que: "a juzgar por sus compañías y algunas conversaciones, sentía predilección por la política de izquierdas" (1). Na mesma liña, o párroco de Alcázar de Milmanda declarou: "A raíz de las últimas elecciones defendió al marxismo en conversaciones particulares, revelándose, al menos, como simpatizante, y dicen que buscó algún voto para el partido y que el pueblo la califica de izquerdista"(12). Engadiu, ademais, que, malia cumprir co programa oficial, prescindira da ensinanza da relixión, da patria e da familia. Tamén foi requirido informe do párroco de Maside, lugar de orixe de Digna, quen a cualificou como persoa "de carácter meramente infernal, voluble e acomodaticio, con el mismo entusiasmo con que ahora grita: ¡Viva España! daba vivas al Marxismo y levantaba el puño cerrado, cuando los del puño cerrado campaban por sus respetos". (3)
Porén, fronte a estas acusacións, Odilo Alonso, pai dunha alumna da escola de Milmanda, saíu na súa defensa afirmando que a mestra non pertencera ao partido da Fronte Popular. Así mesmo, a totalidade dos pais e nais do alumnado asinou un informe de apoio á docente. Pola súa banda, o presidente do Consello Local de Primeira Ensinanza manifestou que sempre observara en Digna unha boa conduta política e que dera mostras da súa adhesión ao Movemento Nacional.Non obstante, existiu tamén un informante que confirmou a súa pertenza á ATEO e indicou que fora suspendida de emprego e soldo durante tres meses. O inspector xefe de Investigación e Vixilancia declarou, ademais, que Digna se afiliara á devandita asociación no ano 1932.
Ante estas acusacións, Digna Portabales tratou de defenderse achegando diversas certificacións, entre elas as emitidas polo alcalde de Maside, o comandante da Garda Civil do Carballiño, o xefe local da F.E.T. e o médico de Maside, nas que se acreditaba a súa boa conduta, considerada irreprochable e exemplar tanto no exercicio profesional como na súa vida persoal.
A pesar diso, a Comisión Depuradora concluíu que Digna Portabales amosara simpatías cara aos partidos da Fronte Popular, e en particular cara ás ideoloxías marxistas, aínda que sen realizar actuacións directas nin exercer militancia activa. En consecuencia, ao non considerarse suficientemente probada unha mala conduta política e ao non figurar nas listas da ATEO con posterioridade a 1932, a sanción finalmente imposta en abril de 1938 consistiu na suspensión de emprego e soldo durante un período de tres meses, así como o traslado forzoso de escola. Este traslado, que pode cualificarse como unha forma de desterro encuberto, supuxo o seu envío á escola de Reigada, no concello de Manzaneda.
(Entrada suxeita a ser publicada nun libro)
(1) (2) (3) Citas extraída de AGA, Expediente de Digna Portabales Fernández.
Outras fontes: AUVI. Expediente académico de Digna Portabales Fernández; Iltmo Subsecretario de Instrucción Pública y Bellas Artes, 1933. Escalafones de Magisterio Vid: «Orense», Correo de Galicia, 17 de novembro de 1929, p. 10; «Normales», Galicia, 21 de outubro de 1930, p. 2; «Brillantes exámenes», Galicia, 13 de xuño de 1931, p. 2; «Orense al día. El primer ejercicio de cursillos de magisterio», El pueblo gallego, 19 de abril de 1932, p. 12; «Información del magisterio», Galicia, 14 de novembro de 1934, p. 3; «Sociedad», Galicia, 19 de marzo de 1935, p. 5; «De Sociedad», El pueblo gallego, 4 de agosto de 1936, p. 7; «Relación de maestros destituidos y suspendidos de empleo y sueldo temporalmente», La Región, 5 de agosto de 1936, p. 4; «Relación de maestros que han sido sancionados por la Comisión Superior Dictaminadora del Ministerio de Educación Nacional», La Región 8 de maio de 1940, p. 3; «Información del magisterio», La Región, 16 de xullo de 1940, p. 2.
