Etiquetas

28 diciembre 2012

ISABEL NOGUEROL FIDALGO

Era directora dun grupo Escolar fixo Maxisterio e Filosofía e Letras. En 1933-1936 estivo na Residencia de Señoritas de Madrid.
Vid: Vázquez Ramil, R., Mujeres, educación en la España contemporánea. La ILE y la Residencia de Señoritas de Madrid, Akal, Universitaria, Madrid, 2012.

20 diciembre 2012

BENILDE NOGUEIRA RODRÍGUEZ

Naceu en Langullo, Manzaneda, en 1920. Foi o primeiro amor do fuxido "Mario Langullo". Por el sufriu desde os dezasete anos a humillación, represión e persecucións. Estivo no cárcere e logo marchou coa súa filla a Madrid. Alí casou cun toledano pero enviudou un ano despois de casar. Mario de Langullo perdera o contacto con Benilde a súa filla pero cando, en 1968, deixou de andar fuxido e marchou a Francia, contactou coa filla e durante tres anos mantiveron correspondencia. O encontro familiar produciuse en Francia en 1971. Cando regresou a España en 1978 viviu dous anos con Benilde Nogueira e retomou o contacto coa filla. Mais houbo desencontros e finalmente volveu a Galicia e casou con Gloria Nogueira.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 303.

AMALIA LÓPEZ OJEA

De Soucelín, Santigoso, en Valdeorras. Colaborou coa resistencia antifranquista e foi detida e posta en liberdade en abril de 1939. En outubro dese mesmo ano foi fusilada, ao igual que o seu home. Ela tivo seis fillos, catro homes e dúas mulleres. Os fillos botáronse ao monte coa guerrilla e foron fusilados. As fillas colaboraron coa guerrilla e sobreviviron, son Antonia e Consuelo Rodríguez López.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 249.

GLORIA NOGUEIRA

Naceu no concello de Larouco. Foi compañeira de Mario Rodríguez Losada, "Mario de Langullo" "Pinche", ao que prestou axuda na primeira etapa dos trinta e dous anos que andou fuxido polos montes. Foi a súa moza durante once anos e por iso sufriu as consecuencias: na súa casa houbo rexistros, vixianza continua, interrogatorios. Estivo coa nai no cárcere de Quiroga. O apoio a Mario, e as relacións persoais, cesaron cando este abandonou a actividade guerrilleira e desapareceu dalquel lugar. Gloria casou con Antonlín Negreira e ao enviuvar casou con Mario de Langullo que volvera de Francia. Viviron unha tempada en Ponferrada e logo voltaron a Pobra de Trives.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, pp. 302-303.

ÁNGELES OCAÑA ALBERO

Naceu no Barco de Valdeorras no ano 1933. Estudou Maxisterio en Madrid e asistiu a clases de pintura e debuxo. En 1953 trasladouse a vivir á Coruña. Ao tempo que exercía a docencia, asistiu ás clases de debuxo na Escola de Artes Aplicadas e oficios Artísticos. perfeccionou os seus coñecementos cos pintores Pucho Ortiz e Xosé Luis Rodríguez e participou en cursos de gravado, litografía e serigrafía. Realizou varios murais para institucións públicas e para particulares. Desde 1980 acudiu a exposicións colectivas e fixo tamén algunhas individuais, dentro e fóra de Galicia.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 309.

PERENA

Era de Portomourisco, Petín. Dedicábase á oleiría. Foi das derradeiras oleiras deste lugar, un lugar onde era habitual que as mulleres se dedicasen a este oficio

19 diciembre 2012

FRANCISCA QUIRÓS

Estaba casada con Abdón Blanco García que era alcade do Frente Popular do Barco de Valdeorras. Este foi executado en novembro de 1936. O colexio de Axentes Comerciais, onde traballara Abdón, solicitou unha investigación sobre ela, pretendían apropiarse dunha parte das propiedades gañanciais do matrimonio. Pero tamén exerceron unha forte presión sobre ela incurrindo no acoso. Francisca estaba a sufrir as consecuencia de ter casado con Abdón.
Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 364.

LUCÍA DE MATO

Lucía era de Santa María de Villanueva. Era unha curandeira do século XVII. En 1602, a raíz da morte dun enfermo, concorreron varios delatores diante do inquisidor Gamarra para acusala de bruxería e feiticería. Para os fins curativos empregaba cera bendita e ponlas de oliveira que botaba na auga e, ao tempo, pronunciaba oracións incomprensíbles.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 269.

JESUSA "A XEIRAS"

Oleira de Portomourisco. Foi das derradeiras, xunto con Inocencia.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 222.

GUNTINA JIMÉNEZ

Aristócrata galega do século X. Era a muller do dux Suario Gundemáriz e en ausencia deste, Guntina, exerceu a potestade administrativa na comarca de Celanova.
Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 223.

INOCENCIA

Oleira do século XIX de Portomourisco, Petín, Ourense. Foi das derradeiras oleiras deste lugar, coñecido como "lugar das oleiras" porque se dedicaban moitas mulleres a este oficio. Traballaban en tornos baixos e cocían nun dos catro fornos que había. A comezos do século XX desapareceu a actividade.
Vid: Marco, A., Dicionario das mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 218.

PAULINA RODRÍGUEZ

Era de Vilamartín de Valdeorras. Era irmá de Eladio Rodríguez, tenente do Batallón Galicia e capitán da 11º División que foi fusilado en 1941. Paulina foi membro das Milicias Galegas.
Vid: Marco, A, Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 382.

SOCORRO REAL DELGADO

Era natural de Soutadoiro, O Barco de Valdeorras. Foi xulgada nun Consello de Guerra e condenada a seis anos e un día por auxiliar aos guerrilleiros.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, pp. 366-367.

DIVINA VALLE FERNÁNDEZ

Era de Casaio. Na súa casa acolleu a fuxidos. Foi condenada a quince anos de prisión xa que na súa casa, os guerrilleiros deron morte a un Garda Civil. Estivo no cárcere de Celanova e saíu en liberdade. Volveu a Ricosende e integrouse na rede de enlaces da guerrilla e foi compañeira do "Inca", Domingo Rodríguez, que era comunista e andaba no monte. Divina marchou a Francia en 1948.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 438.

CECILIA VALLE VALLE

Era de Casaio. Foi xulgada nun consello de Guerra en 1941 e condenada a seis anos e un día por auxiliar aos guerrilleiros.
Vid: Marco, A, Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 438.

ANA MARÍA MOSCOSO DE PRADO

Era natural de Ourense, contemporánea do Pai Feixóo a quen escribiu un romance e que o Pai Feixóo contestou en carta moi eloxiosa. Os dous textos foron publicados por Marcelo Macías co título "Romance laudatorio dirixido por Dª Ana María Moscoso de Prado al P. Feijóo y carta de este a la autora" Esta carta pode consultarse no Boletín da Comisión de Monumentos históricos y Artísticos de Ourense, nº 203, 1932.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 290.

17 diciembre 2012

CARMEN PARDO LOSADA

Era de Ourense. Estivo na Residencia de Señoritas de Madrid de 1925 a 1928.  Foi profesora de e directora da Escola Normal de Lugo.
Vid: Vázquez Ramil, R., Mujeres y educación en la España Contemporánea. La Institución Libre de Enseñanza y la Residencia de Señoritas de Madrid, Akal, Universitaria, Madrid, 2012.

RAMONA PÉREZ QUEVEDO

Doña Ramona tiña, en 1850,  unha academia de ensinanza de Debuxo, Economía doméstica e Francés no primeiro andar do número 6 da Praza Maior.
Vid: Somoza Medina, X., Historia de Ourense, Concello de Ourense, Ourense, 2010, p. 117.

ANA MARTÍNEZ

Naceu en Ribadavia no ano 1651. Dedicábase a tratar de curar a enfermidade do enganido e, por tal motivo, foi acusada por prácticas supersticiosas polo Santo Oficio, aínda que foi absolta sen sentenza.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 261-262.

EMILIA MESA

Ourense pode presumir de contar cunha grande atleta veterana, Emilia Mesa, muller de currículo asombroso. Participa en competicións rexionais, nacionais e internacionais e é raro que non acade un trunfo, un record ou unha mención. Espectacular a súa traxectoria que aínda continúa:
TRAXECTORIA DEPORTIVA EN ATLETISMO (Categoría Absoluta)
Tempadas 69/70, 70/71: Membro do Equipo CP Eresma, participa en diversas competicións provinciais e consiguo as marcas provinciais de Segovia en 100ml, 200ml, lonxitude e lanzamento de Xavelina.
É elixida mellor deportista feminina polo Consello Provincial de Deportes de Segovia en 1970.
Entre as tempadas 1971 e 1975 é atleta en activo do Club Vallehermoso de Madrid. Destacan as seguintes actuacións:
1971: Campioa de España en substitucións 4x100ml e 4x400ml.
1972: Campioa provincial de Madrid en Pista Cuberta en 60ml.
1973: Campioa de España de clubs, substitucións 4x100ml. Medalla de bronce no campionato Nacional Absoluto en 200ml.
1974: Campioa de España de Clubs. Subcampioa de España en 200ml, categoría absoluta.
1975: Campioa de España absoluta de pista cuberta en salto de lonxitude. Campioa provincial de Madrid en 200ml. Subcampioa de España en 200ml.
Foi Internacional Absoluta coa Selección Española de atletismo nos seguintes encontros oficiais:
Bélxica- España (Bruxelas, 1974)
Italia- España (Probas combinadas, Pescia, 1974)
España- Dinamarca- Portugal (Madrid, 1974)
Dinamarca- España (Probas Combinadas, Copenhague, 1975)
Dinamarca- España (Copenhague, 1975)
Copa de Europa de Probas Combinadas (Barcelona, 1975)
-1980: Como Membro do Club Athlos de Ourense proclámase campioa absoluta de Galicia en 100 mv e salto de longitude. Obtén o trofeo á mellor marca do campionato en concursos.
-1981: Campioa absoluta de Galicia en salto de longitude. 2ª clasificada en lanzamento de peso.
-1984: Campioa de Galicia en lanzamento de peso.
Tivo o record absoluto de Galicia de 100mv e os records de ourense de 100ml; 100mv; salto de lonxitude; salto de altura; lanzamento de peso e pentatlón.
- 2002: Subcampioa Galega en lanzamento de peso (Ferrol)
Encontro Galego- Portugués de Lanzamentos, na Coruña.
3ª Clasificada en lanzamento de peso no Campionato Galego de Pista Cuberta (A Coruña)
- 2003: 3ª Clasificada en lanzamento de peso no Campionato Galego Absoluto (Vigo)
MELLORES MARCAS PERSOAIS ABSOLUTAS:
100 ml: 12.3 sg
100 mv: 16.1 sg.
200 ml: 24.6 sg
400 ml: 59.9 sg
Salto de lonxitude: 5.67m
Salto de Altura: 1.51 m
Lanzamento de peso: 11.82 m
Pentatlon: 3.405 ptos.

TRAXECTORIA DEPORTIVA EN ATLETISMO (Categoría Veteranos)
COMPETICIÓNS INTERNACIONAIS
2ª Clasificada en lanzamento de xavelina, 2ª en salto de lonxitude e 3ª en peso (W55) no campionato de Europa ao aire libre de Atletismo Veterano (Nyiregyhaza- Hungría, 2010)
2ª Clasificada en salto de lonxitude, 4ª en xavelina e 9ª peso (W55) no Campionato do mundo ao aire libre de Atletismo Veterano (Lahti- Finlandia, 2009)
1ª Clasificada en lanzamento de Xavelina, 2ª en lonxitude e 4ª en peso (W55) no Campionato de Europa ao aire libre de Atletismo Veterano (Ljubljana ? Eslovenia, 2008)
9ª Clasificada en salto de lonxitude e 10ª en peso no Campionato Mundial ao aire libre (W50) (Riccione, Italia 2007)
3ª Clasificada en salto de lonxitude e 5ª en peso no Campionato Europeo ao aire libre (Poznan- Polonia, 2006)
5ª Clasificada en lanzamento de peso e semifinalista en 100ml (W50) no Campionato do Mundo de Atletismo Veterano ao aire libre (San Sebastián, 2005)
4ª Clasificada en lanzamento de peso e 7ª clasificada en 100ml (W50) no campionato de Europa ao aire libre de Atletismo Veterano (Aharus- Dinamarca, 2004)
1ª Clasificada en lanzamento de peso e 4ª en salto de lonxitude (W50) no Campionato de Europa de Pista Cuberta de Atletismo Veterano (San Sebastián, 2003)
4ª Clasificada en lanzamento de peso (W45) no campionato de Europa ao aire libre de Atletismo Veterano (Postdam- Alemaña, 2002)
COMPETICIÓNS NACIONAIS (Club Pavillón Ourense. A Partir do 2004, Clube Academia Postal Atletismo Ourense)
Ao aire libre:
Campioa España Aire Libre Barcelona 1999 W45 Peso / Lonxitude
Campioa España Aire Libre Talavera 2000 W45 Peso/ Lonxitude
Campioa España Aire Libre Salamanca 2001 W45 Peso / Lonxitude / 100ml / Disco
Campioa España Aire Libre Ourense 2002 W45 Peso / Lonxitude / 100ml / Xavelina
Campioa España Aire LibreTarragona 2003 W50 Peso / Lonxitude / 100ml / Xavelina
Campioa España Aire Libre Sevilla 2004 W50 Peso/ Lonxitude / Xavelina/ 100ml / Disco
Campioa España Aire Libre Torremolinos 2005 W50 Peso / 100ml / Lonxitude / Disco
Campioa España Aire Libre Aguias 2006 W50 Peso / Lonxitude / Disco
Campioa España Aire Libre Aguias 2007 W50 Peso / Lonxitude /Xavelina
Campioa España Aire Libre Gandía 2008 W55 Peso / Lonxitude / Xavelina /100 ml
Campioa España Pentalon de Lanzamentos Córdoba 2008 W55
Campioa de España Aire Libre Vitoria 2009 W55 Lonxitude/ Xavelina /Peso /100ml
Campioa España Pentalon de Lanzamentos Huesca 2009 W55
Campioa de España Aire Libre Arona 2010 W55 Lonxitude/ Xavelina /Peso
Campioa de España Aire Libre Aguias 2011 W55 Lonxitude/ Xavelina / Peso

En Pista Cuberta:
Campioa España Pista Cuberta San Sebastián 2002 W45 Peso
Campioa España Pista Cuberta Oviedo 2003 W50 Peso / 60ml
Campioa España Pista Cuberta Zaragoza 2004 W50 Peso / 60ml
Campioa España Pista Cuberta Oviedo 2005 W50 Peso / Lonxitude / 60ml
Campioa España Pista Cuberta Oviedo 2006 W50 Peso/ Lonxitude / 60ml
Campioa España Pista Cuberta Oviedo 2007 W50 Peso/ Lonxitude / 60ml
Campioa España Pista Cuberta Oviedo 2008 W55 Peso/ Lonxitude / 60ml
Campioa de España Pista Cuberta Zaragoza 2009 W55 Lonxitude/ 60ml
Campioa de España Pista Cuberta Zaragoza 2010 W55 Lonxitude/ 60ml
Campioa de España Pista Cuberta Antequera 2011 W55 Lonxitude/ Peso / 60ml
Campioa de España Pista Cuberta Zaragoza 2012 W55 Lonxitude/ 60ml /Peso

COMPETICIÓNS GALEGAS
Ao aire libre:
Campioa A Coruña 1998 W45 Peso / Lonxitude
Campioa A Coruña 1999 W45 Peso / Lonxitude / 100ml
Campioa Pontevedra 2001 W45 Peso / Disco
Campioa Lugo 2002 W45 Peso / Lonxitude / 100ml / Xavelina
Campioa A Coruña 2003 W50 Peso / Lonxitude / 100ml / Xavelina
Campioa Lugo 2004 W50 Peso / Lonxitude / 100ml / Xavelina
Campioa Pontevedra 2005 W50 Peso / Lonxitude / 100ml / Xavelina
Campioa Ourense 2006 W50 Peso / Lonxitude / Xavelina
Campioa Santiago 2007 W50 Peso / Lonxitude / Xavelina
Campioa Ou Barco 2008 W55 Peso / 100 ml / Xavelina
Campioa Ou Barco 2009 W55 100 ml / Xavelina
Campioa Ourense 2010 W55 Peso / Lonxitude / Xavelina
Campioa Pontevedra 2011 W55 Peso / Xavelina

En Pista Cuberta:
Campioa A Coruña 2001 W45 Peso / 50ml
Campioa A Coruña 2002 W45 Peso
Campioa Lugo 2003 W50 Peso / 60ml
Campioa Lugo 2004 W50 Peso / Lonxitude / 60ml
Campioa Narón 2005 W50 Peso / Lonxitude
Campioa Santiago 2006 W50 Peso / Lonxitude / 60ml
Campioa Coruña 2007 W50 Peso
Campioa Coruña 2008 W55 Peso / Lonxitude / 50ml
Campioa Coruña 2009 W55 Peso / Lonxitude
Campioa Coruña 2010 W55 Peso / lonxitude/ 50ml
Campioa Coruña 2011 W55 Peso / lonxitude

Vid: EMILIA MESA

CARMEN GONZÁLEZ LEDO

Naceu en Allariz no ano 1910. Aos seis anos foi á Coruña. Foi poetisa da primeira xeración de posguerra. Traballou no Ministerio de Facenda con destino en Ourense onde exerceu ata a súa xubilación. Escribiu o poemario "Recendos" que foi publicado en 1979.
Vid: Marco, A., Diccionario de mulleres galegas, Santiago, A Nosa Terra, 2007, p. 202.

14 diciembre 2012

MATILDE LEGÍSIMA

Naceu en Piñor de Cea en 1902. Era a irmá de Carmen Legísima e como ela tamén se dedicou á pintura. Foi pintora autodidacta e presentouse a algunhas exposicións colectivas: Madrid en 1943 e 1962; Ourense en 1960; A Coruña en 1960 e Vigo en 1980.
As temáticas pictóricas eran bodegóns, flores e retratos infantís, destacando: Niño de las cerezas, Retrato de niña, Flor de cerezo, Bodegón con flores, Mimosas, Rosas y dalias.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, Santiago, A Nosa Terra, 2007, p. 235.

11 diciembre 2012

JOSEFINA GONZÁLEZ CUDEIRO

Naceu en Ourense no ano 1918 no ambiente dunha familia Republicana. Era irmá de Luísa e Maruja. Asistiu á Escola Laica Neutral de Ourense. Cando a Guerra Civil comezou para ela e para a súa familia a persecución, rexistros e cárcere. Na súa casa de Ourense acollía a resistentes do réxime. En 1937 a cas foi asaltada polos militares e Josefina e os eus irmáns foron encarecerados e o seu pai foi fusilado. En 1937 e 1938 estivo no cárcere de Bande. Foi militante do Partido Comunista manténdose fiel aos seus idearios. En 1944 trasládase a Madrid e alí coñece ao que serí o seu compañeiro: Antón Seoane Ramos. Volveron a Galicia en 1945 para organizar a política e a guerrilla. Pero foi encarecerada en 1948 condeada a 25 anos dos que estivo once anos no cárcere de A Coruña, Segovia, Alcalá Henares. En 1961 marchou a Caracas e alí instalouse cos seus irmáns montando un negocio de costura. Pero regresou a Coruña en 1966 onde continou cosendo ata que se xubilou.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 200.

MARUJA RODRÍGUEZ CUDEIRO

Era irmá de Josefina e de Luísa. Estivo vencellada como as irmás ao Partido Comunista. Fixo traballos de propaganda na posguerra: recollían Mundo Obrero e copias de octavillas que entregaban a outras persoas. Foi delatada e estivo no cárcere da A Coruña quince meses. Posteriormente marchou a Caracas.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, pp.200-201.

LUÍSA GONZÁLEZ CUDEIRO

Naceu en Ourense no ano 1924 e era irmá de Josefina González Cudeiro e Maruja. Estivo no Partido Comunista e fixo traballos de propaganda como a  súa irmá. Con ela iría a Caracas onde montaría un taller de costura e regresaría con Josefina A Coruña onde continuaron as dúas co negocio ata a xubilación.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, Santiago, 2007, p. 200.

07 diciembre 2012

JOSEFINA SALGADO PÉREZ

Naceu en Ourense en 1945. Iniciouse no mundo do atletismo no Club Halcones de Ourense. Trasladouse a Madrid e competiu co Club Vallehermoso ata 1974, ano da súa retirada. Logrou moitos éxitos: foi doce veces Campioa de España, tamén estableceu dezaseis records e foi dezaseis veces internacional. Campioa de España en 200 m. en 1970, 1971 e 1974; Campioa de España en 400 m. en 1960, 1967, 1968, 1970,  1971 e 1973(anos nos que vateu o record de España). Campioa de España en 800 m. en 1967 e 1973. Campioa de España no salto de lonxitude en 1974. Campioa de España 4 por 100 en 1973 e de 4 por 400 en 1972 e 1973. Foi record de España de 800 m. e record de 4 por 400 metros.
En pista cuberta foi campioa de España en 400 m. en 1968; Campioa de España de 800 m en 1973.
Nos Campionatos galegos foi campioa Galega de 800 m e Lonxitude en Vigo en 1965.
Foi internacional dezaseis veces participando no Campionato de Europa de Atletismo Pista Cuberta celebrados en Madrid en 1968 na proba de 400 metros e foi a primeira vez que houbo representación feminina española nun campionato europeo. Participou en Helsinki no ano 1971 no Campionato de Europa de Atletismo Ar Libre na proba de 400 m e foi a primeira vez que houbo participación feminina española. Estivo nos Xogos do Mediterrénao, Esmirna en Turquía en 1971 e obtivo a medalla de bronce na proba de 400 m. Foi a primeira española que conseguiu unha medalla de atletismo nestes xogos.
Hoxe en día lémbrase a esta extraordinaria atleta porque as pistas de Atletismo do Complexo deportivo de Monterrei levan o seu nome: Pistas Josefina Salgado.

06 diciembre 2012

AURORA SALGADO PÉREZ

Atleta nacida en Ourense. Pertencía ao Clube Halcones OJE.  En 1968 proclamouse campiona de Galicia en Santiago na especialidade de Campo a Través e tamén Campioa de Galicia de Atletismo en pista nas probas de 600 e 800 metros. Campionato celebrado no Estado de Balaídos de Vigo en 1969.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres de Galicia, A Nosa Terra, 2007, p. 401-402.

DOLORES GARCÍA RODRÍGUEZ

Naceu en Ourense e dedicouse á pintura participando na Exposición de Arte Rexional celebrada en Santiago de Compostela en 1923 coa obra "Camiño da Leira".
Vid: Marco, A, Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, 2007,  p. 186.

TERESA FERNÁNDEZ GAGO

Era de Soutadoiro no Barco de Valdeorras. Foi condeada nun Consello de Guerra a seis anos e un día por ter axudado é dar acubillo aos guerrilleiros.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, p. 165.

04 diciembre 2012

NIEVES FARIZA

Mestra e líder social. Natural de Cambados, sobriña do deputado galeguista na República Antón Alonso Ríos, exerceu o maxisterio en Xaceváns en Celanova. Aquí foi recriminada por non impartir clases de relixión, unha medida aprobada polo Ministerio en tempos da República. Cando se produciu o levantamento militar e por temor a represalias dos falanxistas, fuxiu co seu fillo nun camión de seguidores da insurrección. Finalizada a guerra, morreu o seu home, que traballaba nas obras do ferrocarril na zona montañosa do sur de Ourense. Como non estaba asegurado, non podía cobrar a pensión. Diante desta inxustiza, enfrontouse coa empresa construtora e conseguiu tramitar pensións para oito mulleres. Asociada ao avogado Colemán puxo en marcha o Consultario Social "Adiante", para defender os dereitos das mulleres que ficaban viúvas por mor das obras da vía. Adquiriu grande protagonismo e foi alcumada "Desenterramortos" porque animada a exhumar cadáveres para practicar autopsias e demostrar, así, a causa da morte daqueles homes. Na súa loita por mellorar as condicións de vida daqueles traballadores tamén consegiu que a empresa construtora aboasen 30 céntimos por quilómetro dende a casa ao lugar do traballo, polo que foi coñecida como "a dos quilómetros". Foi denunciada por exercer como avogada laboralista sen ter título.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, 2007, p. 154.

CONCEPCIÓN "A CACHEIRA"

Oleira de Ramirás de comezo de século.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, 2007, p. 112

CONCEPCIÓN CID LIMIA

Naceu en Ourense en 1946. A comezos de 1952 marchou a Arxentina coa nai e os seus irmáns para reunirse co pai. Cando era unha adolescente comezou a concienciarse politicamente e nos anos máis tarde afiliouse ao Partido Comunista e entrou en contacto cos galegos e galegas do exilio e participou nas actividades culturais organizadas pola Federación de Sociedades Galegas: asistiu ás clases de galego impartidas por Blanco Amor, formou parte dun grupo de teatro, pertenceu á Coral do Centro de Betanzos. Fixo Maxisterio e a carreira de Xornalismo deportivo. En 1965 participou nuns campamentos guerrilleiros dirixidos por Che Guevara. En 1966 ela e a súa familia viaxan a Galicia. En 1969 casou e trasladouse co seu home a Xenebra onde permaneceu dous anos e fixo traducións para a OIT e colaborou co colectivo emigrante dende unha agrupación comunista. De 1971 a 1974 viviu en Ourense dedicado ao traballo organizativo a nivel provincial dentro do seu Partido. Unha nova etapa na súa vida levouna a Bucarest en 1974 onde se fixo cargo dunha emisión radial en galego "De Ribadeo a Tui" en Radio Pirenaica. Coa chegada da democracia, a radio Pirenaica xa non tiña razón de ser e o derradeiro programa foi en xullo de 1977. Unha breve estadía en Madrid, deu paso a unha residencia en Vigo onde traballou varios anos en CCOO e logo trasladouse definitivamente a Ourense.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, 2007, p. 108-109

ALICIA CID

Naceu en Ourense no ano 1934. Era escritoria e autora do libro En esta oscura marcha, poemario intimista, enraizados na dor. En 1977 escribiu Nada y corazón. Publicou no libro Antología general de Adonais, tamén en Extramundi.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, 2007, p. 107-108.

BLASINDA "A DA FONTE"

Oleira de comezos de século da zona de Ramirás.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, 2007, p.60.

GLORIA BLANCO BLANCO

Naceu en Freixido, preto de A Rúa. Actuou como enlace da guerrilla e, coa súa nai, Gloria Blanco Diéguez, estivo encarcerada por dar protección aos fuxidos. En 1952 marchou coa nai e un irmá a Barcelona onde se reuniron con Odilo Fernández Rodríguez "O Blas", que era o seu compañeiro sentimental e con Roberto López "Pajarito". Con eles atravesaron os Pirineos durante cinco días e chegaron a territorio francés. Tras pasar por Beziers e Herault viviron en París.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, 2007, p.57-58.

BIBIANA "DO BOLO"

Oleira de comezos do século XX de Santomé, Cartelle. Parece ser que camiñaba polas aldeas da comarca para trasladar os produtos que ela construía e que trocaba por alimentos.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, 2007, p.57.

ÁNXELA "A DE RAMÓN"

Oleira da zona de Ramirás. Unha das primeiras mulleres que se dedicaron a este oficio.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, 2007, p.31.

ANTONIA "DA COSTA"

Unha das moitas mulleres dedicadas ao oficio de Oleiras a comezos do século XX en Ramirás (Ourense).
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, 2007, p.31

ÁFRICA ÁLVAREZ VALLE

Era natural de Casaio (Carballeda de Valdeorras, Ourense). Foi xulgada nun Consello de Guerra no 1941 e condenada a doce anos e un día por auxilio á rebelión militar. Na súa casa acolleu guerrilleiros.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, 2007, p.27.

SABINA ALBIZU DE VALCÁRCEL

Foi dirixente da Acción Feminina de Ourense que se organizou no ano 1932. Era un grupo de dereitas que chegou a contar con dezanove delegacións en toda a provincia. Estaba integradana "CEDA" en 1933.

Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, A Nosa Terra, 2007, p.16.

01 diciembre 2012

AMÉRICA SOTO RODRÍGUEZ

América Soto é unha prestixiosa deseñadora de traxes pero tamén investigadora do seu oficio. Está especializada no deseño de traxes de cabalgata de reis, festas medievais, etc. Pero a súa creatividade chega máis alá. Ela foi a que deseñou o traxe de Calpurnia Habana Aeboso, un vestido en crú moi caído e con moito aire. Tamén deseñou á boneca Carmiña, unha boneca tenra e galega co seu traxe tradicional coa basquiña e dengue que está repartida por todo mundo pois os nosos emigrantes queren manter a lembranza da terra.
O prestixio de América na costura non o pon ningúen en dúbida.
Vid: La Voz de Galicia

28 noviembre 2012

NURIA SOTELO RODRÍGUEZ

Naceu en Ourense en xaneiro de 1978. Comezou no mundo da danza dende moi pequeniña. Cando estudaba na facultade estudando Veterinaria formou parte das aulas de danza e de teatro e, xa traballando de veterinaria, tomaba todos os cursos de danza contemporánea aos que tiña acceso, tanto en Galicia como en Portugal, Cataluña, etc.. Ata que se presentou ás Audicións do Centro Coreográfico Galego e collérona. Actualmente dedícase á danza e creou a súa propia compañía de Danza animada por Ana Vallés quen a axudou na montaxe da súa obra "Métase nos seus asuntos". Actualmente é a presidenta de Danesga, a asociación de danza galega. Traballa arreo pola danza e pola súa nova empresa.
Vid: DANESGA

13 noviembre 2012

ASUNCIÓN GONZÁLEZ "POBRE ASUNCIÓN"

Asunción González foi unha muller que tivo unha desgraciada morte. Foi a vitima dun home ateigado pola ira e os ciúmes ao ver a Asunción acompañada polo seu noivo. Corría o Venres Santo do ano 1891. Asución atopábase na Praza Maior en compaña do seu noivo cando un home se achegou e matouna. Ela morreu no acto e o asasino foi detido e estivo en prisión. Un crime paixoal que sería recollido nun dos relatos de Alvaro Cunqueiro.
Descansan os seus restos no Cemiterio de San Francisco e na súa lápida pode lerse "Pobre Asunción". Deseñou o epitafio e o monumento funerario Juan Xesta que fora noivo de Asunción pero que cando aconteceu o terribe suceso xa non estaban saíndo.
Na actualidade Asunción sempre ten flores na súa tumba. O grupo de Mulleres Feministas e representantes da Marcha Mundial de Mulleres (MMM) depositan unha ofrenda de flores o día contra a violencia de xénero que é o día 25 de novembro.
Vid: La Región
Soitu

11 noviembre 2012

VICENTA ALONSO-CUEVILLAS ÁLVAREZ-SEARA

Era a nai de Florentino López Cuevillas. Pertencía a unha tradicional familia ourensá na que confluían os Cuevillas, orixinarios de Miranda do Ebro -propietarios, administradores do patrimonio de familias señoriais, funcionarios...- e os Seara, vella estirpe ourensá emparentada coa fidalguía. Era filla dun recoñecido brigadero que desempeñou importantes cargos militares na cidade de Ourense. Casou con Florentino López Barbán, delegado de Facenda, pero morreu en Lugo e ela quedou viúva e cun único fillo que sería Florentino López. Este vivirá a súa infancia moi achegado á súa nai, á que lle profesará un amor exclusivo e coidadoso, sendo criado con mimo.
Vid: VV.AA, Gran Enciclopedia Gallega. Entrada López Cuevillas. Tomo 19, Gijón, 1974, pp. 141-147.

BEATRIZ HERVELLA NOGUEIRA

Naceu en Ourense en 1976. Os seus pais, ambos os dous profesores, sempre foron moi sensibles a temas relacionados coa educación; sempre valoraron a adquisición de coñecementos así como o desenvolvemento dunha personalidade autónoma e ética; por todo iso decidiron que a súa formación se realizase en centros públicos. Estudou, no colexio público de Curros Enríquez e no instituto público das Lagoas; alí atoparía aos seus mellores amigos.

Decidíu facer a carreira de Físicas, (sen excesiva vocación; pois gustáballe todo, a verdade) na Universidade de Santiago de Compostela; licenciouse en 1998, especializándose en Física de Partículas. No seu último ano de licenciatura cursou a materia de Física de Fluídos, a pesar de que non era da súa especialidade, quedou fascinada por ela e condicionou a súa existencia. A súa tese de licenciatura centrouse neste campo, e traballou xa cun modelo meteorolóxico. O departamento da universidade no que estudaba deu orixe a MeteoGalicia, onde comezou a traballar desde o seu nacemento no ano 2000. A partir de xullo de 2001 comezou a compaxinar o seu traballo en MeteoGalicia coa elaboración e difusión de información meteorolóxica na TVG. Á marxe destas dúas actividades, aínda conseguiu un pouco de tempo para investigar en meteoroloxía; en concreto traballou no proxecto MEDEX (MEDiterraneanEXperimenton"Cyclonesthat produce highimpactweather in the Mediterranean"); trátase dun proxecto auspiciado pola Organización Meteorolóxica Mundial no que traballaba con modelos meteorolóxicos tratando de melloralos na predición de fenómenos adversos, fenómenos potencialmente perigosos de choiva e vento.

Na actualidade, afastada xa de Meteogalicia e Televisión de Galicia, traballa na creación da empresa “4pingas atmosfera & océano”.

Fonte: Información proporcionada a través de Elena Fidalgo Laínez a quen lle agradezo a súa colaboración neste blog.

03 noviembre 2012

AS CASTAÑEIRAS

As castañeiras eran aquelas mulleres do Ourense dos anos trinta e corenta que acudían á cidade no inverno ofrecendo castañas frescas. Segundo Xaquín Lourenzo, o forno, chamado fornalla,  para asar as castañas facíano enchendo un caldeiro vello de ladrillos e barro, cun buraco na parte inferior,que facilitaba a combustión. Levaba un enreixado de ferro para evitar que caíse o carbón e na parte superior poñían a tixola de lata para asar as castañas.
Montaban o seu "negocio" nun portal ou á intemperie, en calquera recanto apropiado, acendían o lume, axudándose dun abano e, feitas as amoxegadas ás castañas, poñíanas na tixola movéndoas de vez en cando. Ao irse asando botábanas nunha cesta cuberta de sacos para conservalas quentes. Algunhas castañeiras montaban un pequeno local onde vendían froita e castañas asadas ou crúas.
Na nosa cidade temos unha homenaxe ás castañeiras na fermosa representación escultórica de Xosé Cid realizada en bronce.
Cando non era a época das castañas, algunhas castañeiras vendían tamén froita alquilando un pequeno local.
Vid: Lorenzo, X. Historia de Galiza, Vol 2, Buenos Aires, 1962.

30 octubre 2012

TERESA FONSECA MARTÍN

Como é sabido, este blog é de todos/as e para todos/as, e segundo isto, a achega de información que me fan amigas e coñecidos é valiosísima. Neste caso a miña amiga Elena Fidalgo Laínez, mestra de profesión, me suxeriu incorporar a Teresa Fonseca Martín. Teresa naceu en 1974 en Ourense, persoa agradecida dos seus pois di textualmente:
Estudié en el Curros Enríquez y en el instituto Eduardo Blanco Amor, y me gustaría hacerles un poco de homenaje porque tuve muy buenos profesores. No hubiera llegado hasta el CERN sin mis profesores ourensanos. Me gusta defender mis raíces ourensanas, pero también la educación pública. Fui al cole y al instituto que me tocaban y tuve unos profesores de lujo. (La Voz de Galicia, 5-10-2008)
Despois de estudar en Ourense trasladouse a Santiago para realizar a carreira de Física e Química. Logo obtivo unha beca de Pedro Barrié de la Maza e realizou a tese de doutoramento en Northwesterm. Versaba  sobre a desintegración dunhas partículas chamadas kaones en relación cun experimento que se levabaa cabo en el CERN, que es el Laboratorio Europeo de Física de Partículas. Esta tese levouna a Xenebra (Suíza).
Teresa forma parte dos 2500 investigadores científicos que traballan no proxecto CERN (Organización Europea de para la investigación Nuclear), concretamente no experimento Atlas que é descubrir as partículas máis pequenas da materia e reproducir o que sería o big-bang orixe do universo e a cosmoloxía.

Vid: http://www.tendencias21.net/Teresa-Fonseca-Fabricar-una-bomba-de-antimateria-es-imposible_a3286.html
http://www.lavozdegalicia.es/ourense/2008/10/05/0003_7197263.htm
http://www.galiciaunica.es/personaje/?p=573

28 octubre 2012

VICENTA PÉREZ

Se Vigo foi a primeira cidade na que se organizou a Sección Feminina, Ourense foi a segunda de Galicia e a terceira de toda España. Esta organización foi creada en Ourense polo mes de marzo de 1935 e foi encabezada na provincia por Vicenta Pérez tras a designación de Pilar Primo de Rivera. Con Vicenta estaban Álvarez de Nóvoa que era a encargada de Prensa e logo delegada provincial do ramo, Antoñita Méndez, Felisa de Prada, Áurea Rodríguez Fernández, Elvirita e Maru Pérez, Teresa Carrera, Maruja Gándara...A forma de organizarse era segundo o establecido na organización matriz. O seu papel era estimular o amor á Patria, ao Estado, ás tradicións...Confeccionaban camisas azuis para atender á demanda dos afiliados, bordado dos estandartes, bandeiras, símbolos, asistencia aos detidos falanxistas no verán de 1934, apoio ás familias, recollida de colectas, etc. Algunha destas mulleres foron encarceradas na etapa do Frente Popular.

Vid: Prada Rodríguez, J. "O activismo feminino conservador no primeiro terzo do século XX" en Prada, J. de Juana, J. (Dir.) As mulleres en Galicia no século XX, Ir Indo, Vigo, 2011, pp. 106-109.

15 octubre 2012

CARMEN JÉREZ RODRÍGUEZ

Natural da Fervenza (Vilamartín de Valdeorras), pertencente a unha familia marcada pola represión. En 1944 estivo presa en Ourense por colaborar cos guerrilleiros, despois do combate que tivo lugar nesta aldea onde resultou morto un fuxido, Manuel Rodríguez Rodríguez. Era a compañeira de Abelardo Macías, “Liebre”, un guerrilleiro do Bierzo da Federación de Guerrillas León-Galiza. En xullo de 1946 levárona a Rúa-Petín, onde estivo retida dous meses, e despois a Ponferrada. Dez meses despois, en maio de 1947 apareceu o seu cadáver en avanzado estado de xestación nunha cuneta de Montearenas, perto de Ponferrada, un lugar onde foran executados e sepultados moitos republicanos. A coñecida como "Chelo" narraba o impacto que lle produciu a morte de Carmen:

"La Carmen de Fervenza, que asesinaron, éramos muy amigas...No sé como se dejó coger, tan valiente que era...Cuando la mataron, ay, yo pasé...,lo pasé mal. Ella vendía leche a la lechera...Siempre nos veíamos en El Barco...Para aquí...bueno están allí y vienen tal día, o pasan tal día, tal día esto, tal día aquello...Pasaba por unas huertas y venía a mi casa...Bueno, en tal sitio están, puedes ir a verlos...Éramos muy amigas. Ella era la novia de Abelardo...Lo quería mucho, y Abelardo a ella también...Mira como la mataron, violándola todos y de un lado a otro y cuando estaba encinta de cuatro meses la llevan y la matan en el Montearenas"
Vid: Memoria de mulleres. Album de mulleres
Prada Rodríguez, J., "As mulleres e a resistencia antifranquista (1936-1945)", Juana López, J. e Prada Rodríguez, J. (Directores) As mulleres en Galicia no século XX , Ir Indo, Vigo, 2011, p. 194.

07 octubre 2012

CARMEN FERNÁNDEZ SEGUIN




Carmen Fernández Seguín. Naceu en Coalloso, Sandiás en 1905 e faleceu en 1999. Foi unha política guerrilleira antifranquista de Galicia. Casou con Jesús de Deus, fundador do Partido Comunista de España (PCE) en Sandiás. Ao declararse a Guerra Civil tivo que fuxir, marchando a Portugal. Jesús de Deus, que regresou ocasionalmente a España, foi detido e condenado, morrendo poucos anos despois. Carmen Fernández recolleu o compromiso do seu marido e foi enlace e subministradora de víveres das guerrillas antifranquistas en Galicia. En 1950 marchou a Ávila para establecer contacto cos grupos guerrileros da zona xunto ao seu fillo, Perfecto de Deus. Ambos foron detidos, sendo o seu fillo fusilado e ela condenada en Ourense a 30 anos de cárcere. Pasou 13 anos en distintos penais e destacou pola súa actividade clandestina organizando células comunistas nas prisións, colaborando con Mundo Obreiro e levando a cabo distintos tipos de protestas e folgas. Unha vez en liberdade trasladouse a Sandiás, onde nunca divulgou as súas actividades fóra dun reducido grupo de familiares.
A súa vida foi recollida no documental "Las silenciadas"
Recollemos nesta entrada o bonito artigo que escribiu Cristina Huete: El País, 21 de marzo de 2011.

Carmen Fernández Seguín (Coalloso, 1905- Sandiás, 1999) se murió a los 93 años en la casa familiar sin abrir la boca. Jamás dijo una palabra sobre su activa participación en la Guerra Civil, ni sobre su condena a muerte, ni sobre sus años de cárcel, ni sobre las vejaciones a las que fue sometida entre rejas, ni sobre el fusilamiento de su hijo mayor. Sencillamente "no hablaba de nada, parecía muda, casi daba miedo".
Clara Aparicio de Dios tiene 20 años y se le hinchan los poros desvelando emocionada la historia callada de su bisabuela paterna. La bisabuela Carmen, que murió cuando ella apenas tenía siete años, le parecía un ser extraño. Hace tres, comenzó a preguntar por ella y ha conseguido hilar una historia -una más de las de miles de vidas ocultas de mujeres singulares- que abre, crujiendo, las páginas pegadas del pasado reciente. Carmen Fernández callaba sus desgracias. Se casó con Jesús de Dios, organizador del Partido Comunista en Sandiás, y se quedó viuda apenas cinco años después. Una viuda viva: hizo suyo el legado político de su compañero y ejerció el activismo ideológico hasta en la cárcel de Alcalá, donde pasó cerca de 10 años, la mayor parte creando células del partido y organizando huelgas. Con represalias, naturalmente.
"A mí me parecía como un sargento, siempre seria, siempre distante, siempre callada", recuerda la bisnieta su mirada de niña a la anciana que posaba con dureza sus ojos sobre la vida. Clara comenzó a interesarse por aquella figura sobria que presidía con su carácter mudo el mundo familiar. Su abuelo -Camilo de Dios , que formó en 1948 el grupo que intentó liberar a los líderes guerrilleros condenados a muerte de la cárcel coruñesa, y también él condenado a muerte, de la que se libró por su corta edad- comenzó a contarle la historia "poco a poco". "Con todo lo que me ha dicho en estos tres años aún no sé nada de nada", lamenta Clara.
"Está claro que la bisabuela tenía muchísimo carácter, mucho genio", tira del hilo de su historia para dar a conocer el esfuerzo y el castigo y el silencio que marcaron la vida de su antepasada y la de muchas otras mujeres anónimas. "Recuerdo que yo le decía a mi madre que me daba miedo y ella me contestaba, 'quita, quita'; decía que eran tonterías mías", recuerda ahora la impresión que le causaba la bisabuela a la que ahora comprende. "Había pasado muchísimo y en casa no se hablaba de eso. Nada. Pero yo ahora quiero saber y quiero que se sepa". A Clara siempre le llamó la atención que esa mujer de carácter vistiera de negro, no de luto. "Incluso se casó también de negro. No sé por qué esa elección, pero siempre fue así".
Los cinco años que Carmen Fernández vivió con su marido los pasó huyendo. Enseguida estalló la guerra y ambos escaparon a Portugal. Considerando que él era el referente comunista en la comarca, no fue fácil. Tuvieron que mediar dos hermanos falangistas del bisabuelo. En esos cinco años de matrimonio, a De Dios le dio tiempo para trabajar en Portugal dedicado al "arreglo de todo tipo de cosas", a regresar esporádicamente a España de forma clandestina, a ser condenado y encarcelado y a recalar en Sandiás, donde murió en la cama. Mientras tanto, Carmen asumió su papel. "Hizo de enlace antes, durante y después de la guerra pasando información y víveres a su marido y a los camaradas", cuenta Clara las "tareas" que forjaron el carácter de la bisabuela.
Ya en 1950, la sobria Carmen Fernández Seguín viajó a Ávila con su hijo mayor, Perfecto, para ponerse en contacto con la agrupación guerrillera de aquella zona. Pero madre e hijo caen en esa operación. Él es fusilado y a ella la ingresan en la cárcel de Ávila, desde donde la trasladan a Ourense. "Aquí la juzgaron y la condenaron a 30 años de cárcel y a muerte, claro", relata Clara los hechos aislados con los que va construyendo la trayectoria política de la adusta antepasada. Solo cumplió 13 años de cárcel. Pero durante ese tiempo, la silenciosa y espartana anciana que intimidaba a la pequeña Clara, organizó células del partido en la prisión, donde llegó a promover huelgas y protestas. "Y la vejaron no sé de qué forma. Porque mi abuelo no ha querido contarme todavía nada de eso".
Fuera de la cárcel la activa militante comunista selló sus labios, pero no dejó de hablar. "Colaboró en Mundo Obrero [el periódico del PCE] y en otras revistas ilegales y panfletos subversivos". Después regresó a Sandiás y allí pasó los últimos años de la dictadura y la democracia mientras llevaba una vida "completamente normal", completamente anónima, en la casa familiar. Como una sombra negra que miraba con crudeza y con una fragilidad tan sobrada de carácter que imponía más que el pelotón que acribilló a su hijo.

Vid: El PaísEl Mundo; Wikipedia
Fotos: das mesmas fontes. Primeira fotografía: Carmen no cárcere de Alcalá. É a primeira pola dereita. Na segunda fotografía Carmen no cárcere de Segovia.

05 octubre 2012

PAULINA RODRÍGUEZ

Paulina naceu no pobo de San Miguel de Vilamartín de Valdeorras. Entrou a formar parte das Milicias Galegas en 1936. Era irmá de Eladio Rodríguez, tenente do Batallón de Galicia no Frente de Asturias e Capitán da 11º División. Foi fusilado en 1942.
As milicianas eran valerosas. Loitaron polos seus ideais sabendo do risco que iso supuña.
Vid: A Guerra Civil

29 septiembre 2012

MARIA BENITA CASTRO SÁNCHEZ

Naceu en Gomesende o 30 de abril de 1922. A súa nai era mestra. Despois de estudar o bacharelato, aos 17 anos matricúlase por oficial na carreira de Filosofía e Letras na Universidade de Santiago. Segundo consta nos expedientes, fai tan só un curso o que nos leva a pensar que houbo abandono dos estudos, algo, lamentablemente, bastante habitual no caso das mulleres debido a cuestións socioeconómicas e tamén por matrimonio. Pero non podemos esquecer que os intentos, aínda que truncados,  tamén son logros sociais para as  mulleres.
Vid: Cid Galante, Rosa María, Muller e educación en Ourense 1900-1930, tese de doutoramento.

ISAURA AUREA SOTO

A comezos do século XX o acceso das mulleres á Universidade era complicado polas trabas sociais que supuña. Nin sequera estaba regulado como debería ser ese acceso. Pero a vontade pode máis e iso fai que mulleres, como Isaura Aurea Soto, se encamiñen a facer uns estudos superiores. Era natural de o Carballiño e no ano 1929 estaba matriculada na carreira de Ciencias na Universidade de Santiago.
Vid: Cid Galante, Rosa María, Muller e educación en Ourense (1900-1930), tese de doutoramento.

23 septiembre 2012

EDITA DE LORENZO RODRÍGUEZ

Naceu en Ourense en 1968 aínda que a súa familia é de Nogueira de Ramuín. Os seus pais emigraron a Suiza e regresaron a Galicia cando Edita tiña cinco anos. A familia instalouse en Vigo, o seu pai comezou a traballar nos Asteleiros. A Edita gustábanlle as matemáticas e física e comezou en Vigo a carreira de TELECO cando acababan de instaurarse estes estudos en Vigo. Dos 125 matriculados, vinte eran mulleres e, entre elas, estaba Edita. Ao rematar a carreira trasladouse a Boston para realizar parte da súa Tese de doutoramento. Actualmente ocupa o cargo de Directora da Escola de Teleco en Vigo. Unha carreira e un cargo que é un reto para unha muller cando sempre se asociaron as enxeñerías para os homes. Unha das liñas nas que investigou foi a de deseñar unha técnica para detectar o cancro de mama.
Vid: Xornal, 5 de setembro, 2010.

21 septiembre 2012

BENILDE RODRÍGUEZ LOSADA

Naceu en Cartelle en 1918 e era filla de mestres. En 1939, aos 21 anos ingresa na Facultade de Filosofía e Letras en Santiago, matriculándose por oficial. Estuda os cinco cursos rematando a carreira en 1944 co título de Licenciada.
Vid: Cid Galante, Rosa María, Muller e educación en Ourense (1900-1930), Tese publicada en formato electrónico polo Departamento de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo.

14 septiembre 2012

AS AMAS DE CRÍA

Na segunda década do século XX as amas de cría eran demandadas no Hospicio da capital para facerse cargo daqueles nenos que foran abandoados na Inclusa. Pagábaselles 65 pesetas ao mes máis manutención (La Región, 26-5-27). As características dunha boa ama de cría estaban en ser unha muller que criase a fillos/as, que gozase de boa saúde, que fose forte, morena, alta, limpa, de peito turxente, etc (La Región, 19-7-23). No Hospicio había nodrizas permanentes, para alimentar aos/ás nenos/as acabados de chegar, e había as amas de cría externas, que acudían a cambio dun salario. Estas últimas vivían en precario e ofrecíanse por extrema necesidade:
“Don Juan Antonio Conde y Conde, cura párroco de Santa María de Macendo término municipal de Castrelo de Miño, provincia de Orense.
Certifica: que Inocencia Diéguez, mujer de Benito Diéguez, domiciliada en el lugar de Señorín en esta feligresía, es de buena conducta y no tiene enfermedad contagiosa que se sepa: es pobre y tiene un hijo de lactancia de dos años de edad que ya puede criar sin pecho y en su lugar lactar otro de la Inclusa.
Y para que conste a los fines oportunos expido el presente en Macendo a veinte y siete de Agosto de mil ochocientos ochenta” (Arquivo Histórico Provincial de Ourense)

Moitas chegaban a solicitar a devolución do/a neno/a argüíndo que xa non tiñan medios para seguir coidando ao expósito, e, como xustificación, facían entrega dunha certificación expedida polo cura ou alcalde:

“ Don Joaquín Ramos, cura párroco de Santa Eulalia de Babal.
Certifica: que Antonia Varela, mujer de Manuel López, mis feligreses lactaron un niño expósito llamado Policarpo de la Inclusa de Orense. Con el debido respeto piden al Señor Gobernador Civil y más individuos de la Junta de Beneficencia de esta ciudad se lo admitan en el Hospicio de esa ciudad y como se hallan enteramente pobres y el Manuel achacoso de enfermedad incurable y sin tener con que vestir ni alimentar dicho niño expósito, es favor que esperan estos suplicantes del. Que administran se lo admitan en los Hospicios para que goce de los beneficios que están establecidos para estos desgraciados.
Dios les guarde muchos años la vida de VVSS. Santa Eulalia de Babal y septiembre de doce de mil ochocientos setenta y dos” (Arquivo Histórico Provincial de Ourense).

No ano 1921 as amas de cría tamén tiveron algún que outro contratempo coa Deputación, en relación aos atrasos dende facía sete meses da paga. Por iso non dubidaron en acudir á redacción do periódico La Zarpa para manifestar o seu descontento e poñer en evidencia un problema que lles prexudicaba pois algunhas tiñan poucos recursos para manterse (La Zarpa, 30-9-21).

Vid: Cid Galante, Rosa María e Benso Calvo, C., Entre a tradición e o cambio en Galicia. As mulleres na sociedade ourensá de comezos do século XX, Publicacións Deputación Ourense, Ourense, 2011.

Foto: Imaxe escultórica "Maternidade" de Baltar.





11 septiembre 2012

ÁNXELES CUÑA BÓVEDA

Se a nosa cidade é un referente teatral isto hai que deberllo a Ánxeles Cuña Bóveda. Estudou Pedagoxía e exerce como tal nun Instituto da capital. Pero se a destacamos aquí é pola súa enorme traxectoria no mundo da representación. Ela foi a fundadora dun dos grupos teatrais máis recoñecidos "Sarabela" que ano tras ano vén pondo en marcha unha nova peza teatral. Isto é un privilexio para Ourense pois ofrece un repertorio de alto nivel tanto clásico como actual como infantil. A súa traxectoria é imparable.
Dirixiu máis de cincuenta espectáculos entre os que se atopan:
“Madame de Sade”, Mishima. 1990.
“As sillas”, de E. Ionesco. 1992.
“Xacobe e o seu amo”, M. Kundera.1993.
“Cama dous por dous para dous”, S. Belbel. 1994.
“A Esmorga”, E. B. Amor (Adap. Couceiro-Muñoz). 1996.
“Afección”, Couceiro-Cuña-Dacosta-Muñoz. 1997.
“Tics”, Couceiro-Cuña-Dacosta-Muñoz. 1998.
“Os soños de Caín”, Couceiro-Cuña-Dacosta-Muñoz. 1999.
“Romance de Micomicón e Adhelala”, E. B. Amor. 1999.
“O lápis do carpinteiro”, M. Rivas (Adap. Cuña-Muñoz-Calleja). 2000.
“Sexismunda”, D. Pedro Calderón de la Barca. (Adap. Cuña-Muñoz-Calleja). 2001.
“A illa amarela”, de Paloma Pedrero. (Adap. Ánxeles Cuña). 2001.
“A conxura dos necios”, J. Kennedy Toole. (Adap. Ánxeles Cuña). 2002.
“Así que pasen 5 años”, de F. G. Lorca. (Adap. Ánxeles Cuña). 2003.
“A Rolda de caricias”, de Sergi Belbel, baseado na Rolda de Arthur Schnizler. 2004.
“A gata con botas”, de A. Cuña Bóveda. 2004.
“O heroe”de Manuel Rivas. 2005.
“Rebentado”de Sarah Kane (Adaptación e dirección da lectura dramatizada). 2006.
“Margar no pazo do tempo” de A. Cuña Bóveda. Lectura dramatizada de “Os libros arden mal” de M. Rivas.
Co-autora no equipo de dramaturxia de “Sarabela” (xunto con Begoña Muñoz, Fernando Dacosta e Carlos Couceiro) de “Afección”, “Tics” y “Los sueños de Caín”; Adaptadora ou versionadora (xunto con Begoña Muñoz e Fina Calleja) de “Segismunda” (baseada no texto de Calderón de la Barca “La vida es sueño”), e “El lápiz del carpintero” (baseada na narración de Manuel Rivas); Adaptadora, ou versionadora en solitario de “La conjura de los necios” (baseada na obra homónima de Toole); “A illa amarela” (de P. Pedrero); “Rebentado” (de Sarah Kane); “Así que pasen cinco años” (de F. G. Lorca).

Autora “Amor-te”, “A pelo”, “La gata con botas” (baseada nas obras de Perrault y Tiek); “Margar en el palacio del tiempo”
PREMIOS
Algúns dos espectáculos dirixidos por ela foron multipremiados en todas as categorías. Entre os recoñecementos máis directos, recibiu o Premio FETÉN á mellor dirección, espectáculo e texto orixinal, por "Tics". Premios Mª Casares á mellor dirección, texto adaptado, iluminación e espectáculo pola obra "O lapis do carpinteiro", Premio XIRIA ao seu labor teatral na XVIII Mostra Internacional de Teatro Cómico-Festivo de Cangas, Premio Mª Casares ao mellor texto adaptado por "Sexismunda", Premio Mª Casares á mellor dirección, espectáculo e texto adaptado pola obra "Así que pasen cinco anos" de F. G. Lorca. Premio Celestina (da crítica de Madrid) por "Romance de Micomicón e Adelhala" de E. Branco Amor.

CENTRO DRAMÁTICO GALEGO
AXUDANTE DE DIRECCIÓN de Ricard Salvat en la obra “O incerto señor don Hamlet, príncipe de Dinamarca” de Álvaro Cunqueiro.
DIRECTORA INVITADA para poner en escena “Leoncio e Helena” de G. Büchner.
DIRECTORA DEL CDG (Centro Dramático Galego) como responsable da Unidade de Produción do IGAEM (Instituto Galego das Artes Escénicas e Musicais) entre os años 2006 e 2007.

Vid: Muestra de Teatro Español de autores contemporáneos



10 septiembre 2012

AS LEITEIRAS OURENSÁS

Situémonos no Ourense do segundo decenio do século XX. Por aquel entón produciuse un conflito protagonizado polas leiteiras ourensás que protestaron contra o concello. O incidente sucedeu no mes de novembro de 1918 cando estas expendedoras de leite non concorreron ao mercando en sinal del protesta contra as medidas acordadas polo Axuntamento. Así que non había suficiente leite para abastecer ás numerosas persoas que, durante a crise da gripe, estaban sometidas a un réxime lácteo. A situación creada provocou algún altercado, pois segundo a prensa local La Región:  “Las pocas lecheras que ayer vinieron fueron hostilizadas y coaccionadas por las que no querían entrar en el pueblo, y alguna llegó a ser agredida”.
O motivo foi porque o concello ourensán instaurara a regulamentación do servizo de inspeccións do leite constituíndo unha Sección especial no Laboratorio Municipal de Hixiene. Neste departamento as leiteiras debían inscribirse nun libro de rexistro onde figurara o número de orde do expendedor, o nome e apelidos, o lugar de residencia e unha nota dos días en que eran recoñecidas as mostras de leite. A máis disto, tiñan a obriga de presentar no laboratorio todos os utensilios que utilizaban para o reparto para proceder a marcalos cunha medalla onde figurara o número de orde correspondente ao expendedor. Estas medidas contribuirían a garantir a confianza no leite que se distribuía, de tal forma que se algunha vez se recollía o leite en malas condicións quedaba figurado no control e multaríase á expendedora no caso de que volvera reincidir. O concello tamén dispuxo o pago dunha peseta pola marca da vasixa, e isto foi o detonante da protesta das leiteiras ourensás que pensaban que tiñan que aboar o pago cada mes, e non era así. Unha comisión deste grupo de mulleres acudiu á alcaldía porque non estaban dispostas a someterse ás esixencias da corporación e foron aconselladas a que parlamentaran coa autoridade municipal para que expuxeran as súas razóns. Aclarado e encarreirado o problema, de novo as leiteiras acudiron masivamente ao mercado inscribíndose algunhas no rexistro do Laboratorio e entregando as vasillas para que foran marcadas, así que as leiteiras estaban dispostas a seguir as normas aínda que circulaban faladurías de que a este colectivo se lle facía pagar uns tributos.
Pero outro problema co mesmo sector perfilouse anos máis tarde, en novembro de 1922, cando dende o concello se lles indicou que rebaixasen o prezo do leite a trinta céntimos. A situación tornouse tensa pois as leiteiras indicaron que estarían dispostas a tal redución sempre e cando tamén se lle esixira a rebaixa a outros artigos de primeira necesidade (aceite, pan, carne, bacallao e artigos de vestir). Véxase como era recollida esta información pola prensa local, neste caso, La Zarpa, que fiel á súa liña toma partido en favor das leiteiras: 
“Los guardias municipales y los de seguridad, cumpliendo órdenes del Alcalde, trataban de obligar ayer a las lecheras a vender la leche a treinta céntimos, llegando a cometer con ellas algunos atropellos.
Está visto que este Alcalde, cuando se dispone a hacer algo, es indefectiblemente una barrabasada. Para meterse con infelices mujeres y echárselas de autoridad no tiene empacho alguno
Esas pobres campesinas están dispuestas a rebajar el precio de la leche, en caso de que a los comerciantes se les exija la rebaja de otros artículos de primera necesidad como el aceite, el pan, la carne, el bacalao y artículos de vestir. Y tienen razón que les sobra”.

Vid: Cid Galante, Rosa María, Muller e Educación en Ourense (1900-1930), capítulo VIII, Tese de doutoramento publicada en formato dixital por Normalización Lingüística da Universidade de Vigo. Cid Galante, Rosa María, "Grao de participación da muller ourensá en movementos asociativos e reivindicativos", Revista Minius, 14, 2006, pp. 57-72.


22 agosto 2012

TAMARA ECHEGOYEN DOMÍNGUEZ

Támara Echegoyen Domínguez  naceu en Ourense o 17 de febreiro de 1984. É unha regatista española do Real Club Náutico de Vigo.

Foi campiona de Europa en 2000 e 2004, e campioa do mundo en 2001, 2002 e 2005 da clase Vaurien.
Actualmente compite na modalidade de match race, onde é a patroa do equipo que forma con Ángela Pumariega e Sofía Toro, con quen foi campiona de España en 2010 e 2011, así como campiona iberoamericana en 2010,campiona de Europa en 2011 e medalla de ouro nos Xogos Olímpicos de Londres 2012.
Wikipedia
Foto: www.marca.com




14 julio 2012

MARÍA BREY MARIÑO

Naceu en Poboa de Trives, provincia de Ourense en 1910, cursou os primeiros anos de bacharelato no Instituto Provincial de Ourense e logo trasladouse a Bilbao (vid Muller e educación en Ourense (1900-1930) tese de doutoramento publicada polo Gabinete de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo). Estudou en Bilbao  Filosofía e Letras na vella Universidade Central. Entra en contacto coa Institución Libre de Ensino e relacionouse co máis selecto da intelectualidade do momento e, con 21 anos, saca a oposición ao Corpo Facultativo de Arquiveiros, Bibliotecarios e Arqueólogos (CFABA). A súa obsesión, xunto a outros bibliotecarios como María Moliner, Agustín Milleiros Carlo, Teresa Andrés Zamora, Francisco Rocher ou Asunción Martínez Bara, era a de "socializar a cultura" e con ese obxectivo involucrouse en varios proxectos republicanos.

Durante a guerra estivo sempre traballando no bando republicano e, acabada a contenda, decidiu quedar en España xunto ao seu marido. É entón cando as novas autoridades franquistas deciden iniciar contra ela un proceso de depuración que termina tachándoa de "vermella" e "ultraizquierdista".
'Esquerdista'

O informe completo, emitido o 25 de xaneiro de 1940, contiña nove acusacións sen fundamentos obxectivos e con acusacións de persoas anónimas que non podían ser refutadas por María Brey. "É unha esquerdista e nada cordial cos seus compañeiros", empeza este informe de depuración que recolle o testemuño, entre outros, do gobernador civil de Valencia: "Era notorio que era ultraesquerdista, tiña amizades íntimas cos vermellos e, mesmo, vivía en 'república de vermellos'".

Despois do proceso, María Brey é trasladada a Huelva ao peor destino de entón, unha biblioteca dunha delegación de Facenda. No 43 pide traslado para a Biblioteca das Cortes, pero a persecución xudicial non se detén. O seu posto é provisional e durará até 1961. Ese ano, cansa, xunto co seu marido, trasládanse a Nova York onde comezan a traballar para a Hispanic Society of America.
Deciden retornar a España, a pesar do seu expediente 'vermello' e de que en Estados Unidos podían gañar unha auténtica fortuna. De novo en Madrid, María Brey comeza a traballar de arquiveira na Fundación Lázaro Galdiano, unha insitución próxima ao Réxime.

Instalada en Madrid co seu marido inician unha tertulia na súa casa á que axiste o máis selecto da intelectualidade de entón: Manuel Azaña, María Moliner, Lázaro Carreter... Rodríguez Moñino morre en 1970. A partir de entón, a tertulia decrece e dedícase a ordenar e arquivar os seus libros. E é que María Brey Mariño, 'dona María' para toda unha xeración de bibliógrafos que hoxe son catedráticos e que frecuentaron a súa casa, chegou a almacenar xunto ao seu marido a maior biblioteca privada de España.

Dirixiu exposicións, congresos e reunións de investigación bibliotecaria, e publicou numerosos traballos. Traduciu autores franceses: a Lacroix, a Asselineau, a Uzanne; perseguiu a pista e os textos de escritores como a relixiosa Luisa de Carvajal, o cardeal García Hernández ou o sentido Juan Meléndez Valdés: colaborou nalgún catálogo de envergadura como o dos manuscritos poéticos españois de The Hispanic Society of America e puxo en castelán actual para moitos lectores o Libro de bo amor na súa querida colección de Odres Novos, que dirixiu con conciencia e entusiasmo. E ademais lía novelas policiacas e casou con Antonio Rodríguez-Moñino.

Alentou sempre a memoria do seu home, o seu recordo e a vixencia dos seus traballos e da súa forma de entender a literatura española; coidou dunha das bibliotecas mellor dotadas para comprender o noso pasado e defendeu, sempre co intelixente silencio da experiencia, unha maneira de ver os libros, os manuscritos e os papeis.

Tras a súa morte, en 1995, todos os fondos -máis de 17.000 obras, incluídos gravados de Durero e de Goya- pasaron aos fondos da Real Academia Española (RAE). Foi a súa gran contribución á cultura española a pesar de que seguiu sempre levando o sambenito de 'vermella'.


Vid: El País e El Mundo (Foto, El Mundo)

11 julio 2012

JULIA ANGELITA REY PUMAR

Naceu en 1918 en Ourense. Cursou estudos de música no Conservatorio Nacional de Madrid onde obtivo unhas brillantes cualificacións tanto en solfexo como en piano. Compaxinaba estes estudos cos de Bacharelato no Instituto Provincial de Ourense onde tamén se titulou.
Vid: Vida Gallega, xuño 1934.

29 junio 2012

PILAR CANTÓN MARTÍNEZ MONJE

Naceu en Ourense en 1913 no seu dunha familia solvente sendo seu pai empregado. Aos doce anos ingresa no Instituto no ano 1925. Realiza seis cursos, un por libre os demais por oficial e obtén o título de bacharelato.
Vid: Cid Galante, Rosa María, Muller e educación en Ourense (1900-1930), tese de doutoramento publicada polo Servicio de Normalización Lingüística da Universidad de Vigo.
Foto: Vida Gallega, nº 289, novembro 1925.

MARÍA LUÍSA FERNÁNDEZ CASCALLAR


Naceu en 1902 fóra de Ourense, en Pontevedra, pero estivo residindo na cidade xa que seu pai era empregado de banca e veu traballar á nosa cidade. Cursou os estudos de bacharelato no Instituto Provincial no que ingresou aos 16 anos. Fai catro cursos pola opción libre e logo pide traslado ao Instituto de Pontevedra ondeconseguindo o título de bacharelato. En 1921 ingresa na Facultade de Medicina onde cursa cinco anos licenciándose con brillantes cualificacións.
Vid: Cid Galante, Rosa Mª, Muller e educación en Ourense (1900-1930) publicada polo Servizo de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo.
Foto: Vida Gallega, nº 203, agosto 1922.
Vida Gallega, nº 229, xullo 1923.

REMEDIOS DEL RÍO CELA

Estudou no Real Conservatorio de Madrid  dende 1913 ata 1921 e obtivo brillantes cualificacións en tres anos de solfexo e cinco de piano.
Tamén compuxo o Vals del Trébol.
Vid: Vida Gallega, nº 186, decembro 1921.
Vida Gallega, nº 220, marzo 1923.

21 junio 2012

MILAGROS COUREL FERNÁNDEZ

Naceu en Viana do Bolo en 1887 no seo dunha familia solvente cuxo pai era de profesión liberal. Aos vintecinco anos ingresa no Instituto Provincial de Ourense onde acada unhas cualificacións brillantes con varias Matrículas de Honra. Estuda seis cursos pola opción oficial.
As súas irmás, Dolores e Trinidad tamén estudarán no Instituto Provincia. Dolores ingresa con 13 anos en 1914 e Trinidad en 1922 con doce anos pero esta só realiza un curso.
Vid: Cid Galante, Rosa María, Muller e educación en Ourense (1900-1930), Publicada polo Servizo de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo, versión electrónica.
Fotografía: Aparece coa súa irmá Maruja, Vida Gallega, nº 77, 1916.

20 junio 2012

IRENE RODRÍGUEZ DURÁN

Naceu en Xinzo en 1906 de pais propietarios. Ingresou con 11 anos no Instituto Provincial de Ourense onde acadou o premio de Ingreso competindo con 12 opositores do Instituto. Realizou os seis cursos pola opción oficial para titularse no 1923. Posteriormente trasladouse á Escola Normal de Ourense.
Vid: Cid Galante, Rosa, Muller e educación en Ourense (1900-1930), tese publicada en versión CD polo Departamento de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo. Foto de Vida Gallega, nº 96, 1917.

17 junio 2012

MARÍA COFÁN

Naceu en Ourense e unha vez concluídos os estudos de bacharelato instálase coa súa familia en Madrid, atraída polo mundo do espectáculo. Debido a esa vocación innata, compaxina as clases de canto e baile co curso de interpretación no Instituto de Investigacións e Experiencias Cinematográficas. Afiánzase como atriz, cantante e bailarina e gaña o concurso "caras novas" de Radiocinema. Debuta en 1956 cun papel secundario na versión de Fedra de Manuel Mur Oti e logo fai papeis de reparto en Embajadores en el infierno; Tremolina; El genio alegre; Un abrigo a cuadros; Un americano en Toledo. Obtén un papel de certa relevancia en El azar se divierte e a continuación asume o seu papel protagonista en El ángel está en la cumbre. Deixa de lado a faceta de atriz cando é elexida Miss España en 1959. Logo adícase á súa faceta de cantante e actúa en Francia e Portugal enactuacións televisivas e programas musicais. Nos anos sesenta regresa ao cine xa só de forma esporádica en películas como Una bruja sin escoba e Carola de día, Carola de noche.  e polos anos cincuenta e sesenta tivo éxito no cine español. Tamén chegou a ser Miss España.

Vid: Diccionario de cine en Galicia (1986-2000), Xunta de Galicia, 2001.

MÓNICA LÓPEZ VISO

Compartin algún ano de bacharelato con Mónica no Instituto Otero Pedrayo e considero que debo incluíla no blog pois posúe un grande e interesente currículo sendo tan nova como é. Naceu en Ourense e é doutora en Ciencias Políticas e Sociología na especialidade de Relacións Internacionais pola Universidade Complutense de Madrid.
Exerce como docente na Universidade de Vigo desde o ano 1995, actualmente en calidade de Profesora Contratada Doutora na área de Ciencia Política e da Administración no Campus Universitario de Ourense. É ademais profesora titora no Departamento de Ciencia Política e da Administración da Universidade Nacional de Educación a Distancia (UNED) actividade que compaxina, na mesma institución, coa coordinación do Centro de Orientación, Información e Emprego (COIE) do Centro Asociado da UNED en Ourense.
Desde o ano 2005 é titular do módulo Jean Monnet The European Union and the Social Policy e membro docente do Centro de Excelencia Jean Monnet da Universidade de Vigo, ambos os dous aprobados e cofinanciados pola Comisión Europea. Compaxina as súas actividades docentes coa súa actividade investigadora ao redor da política social e a política social comunitaria, e máis recentemente a perspectiva de xénero.
Publicou, entre outros: La construcción de la Europa social en su periferia: El Fondo Social Europeo: su aplicación en Galicia, Cátedra Jean Monnet, Universidade de Santiago de Compostela, 2005; “El Fondo Social Europeo: escenarios y nuevos retos en el marco de la actual Unión Europea”, en Revista de Estudios Europeos, 43, 2006; “Políticas de igualdad: Galicia en la gobernanza europea”, en Revista de Pensamento do Eixo Atlántico, 8, 2005; “Una perspectiva social del Tratado que establece una Constitución para Europa”, en Revista de Estudios Políticos, 130, 2005; “Reflexiones sobre género y el proyecto de Estatuto de Autonomía de Galicia” en O Terceiro Estatuto Galego. Propostas desde a Ciencia Política, Tórculo Edicións, 2006; “El nuevo espacio social europeo: ciudadanía y bienestar en la gobernanza europea” en Multiconstitucionalismo e multigoberno. Estados e rexións na Unión Europea, Cátedra Jean Monnet, Universidade de Santiago de Compostela, 2005; “La ampliación comunitaria hacia los países del Este: incertidumbres y expectativas para los Fondos Estructurales” en Ampliación e Convención: Galicia na encrucillada europea, Tórculo Edicións, 2004; Fundamentos, evolución y configuración del Fondo Social Europeo: su aplicación en Galicia, Servicio de Publicaciones de la Universidad Complutense de Madrid, 2004; “La Política Social y de Empleo en la Unión Europea” en España e Europa. Do Franquismo ao euro, Xerais, 2002.
Vid: webs.uvigo.es/mviso/

REBECA MONTERO

Rebeca Montero Martínez (n. 10 de abril do 1967 en Ourense) é unha actriz galega formada na Real Escola Superior de Arte Dramática de Madrid, que desenvolveu a maior parte da súa carreira en Galicia.No mundo da televisión o seu primeiro traballo foi como co-presentadora dun magazine estival chamado "Verán, Verán" para a televisión autonómica galega (TVG). No mesmo medio traballou en numerosas series como Mareas Vivas, "A vida por diante" (a vida por diante), ou actualmente na serie "Matalobos", tamén na televisión autonómica galega. Actriz de teatro actuou en numerosas obras do Centro Dramático Galego e con compañías privadas como Caritel ou Sarabela. O 24 de marzo de 2009 recibiu o premio de Teatro Maria Casares á actriz secundaria pola obra A boa persoa de Shezuan. Premio que volvería recibir no 2010 pola obra "Ou segredo dúas Hoffman".Actualmente atópase traballando no Centro Dramático Nacional en Madrid.
Vid: http://es.wikipedia.org/wiki/Rebeca_Montero

16 junio 2012

MARÍA CARBALLAL

Mariana Fernández Pérez, coñecida como Mariana Carballal, é unha actriz española nada en Albarellos, Monterrey, (Ourense) en 1962. Ten unha ampla formación como intérprete: é Licenciada pola Real Escola Superior de Arte Dramática e Danza (1983) e titulada como actriz de dobraxe, ademais de realizar multitude de cursos de ortofonía e dicción ou dirección para actores de cinema entre outros. Ademais de traballar en multitude de series de televisión e películas, tamén fixo traballos como directora, destacando esa faceta na serie de TVG Libro de familia. En teatro traballou con Teatro de Cámara (Madrid) e co Centro Dramático Galego. Tamén exerceu como profesora de interpretación.
Vid: http://es.wikipedia.org/wiki/Mariana_Carballal

25 mayo 2012

RAQUEL ÁLVAREZ DELGADO

Naceu en 1894 en Ourense. En 1912, aos 18 anos,  ingresou no Instituto Provincial de Ourense onde estudará por libre durante tres cursos. Posteriormente solicita traslado á Escola Normal de Ourense.
Vid: Cid Galante, Rosa María, Muller e educación en Ourense (1900-1930) Tese de Doutoramento, versión CD, publicada polo Servizo de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo.

18 mayo 2012

ELIDIA ENRÍQUEZ Y CRESPO

Naceu en terras valdeorresas. Estudou Maxisterio na Escola Normal de Lugo rematando os estudos con brillantes cualificacións polo ano 1919. Foi a madriña de voda do pedagogo e poeta de Petín Don Rogelio Rodríguez.
Vid: Vida Gallega, nº 137, Novembro, 1919.

14 mayo 2012

CARMEN CONDE ABELLÁN

Neste blog sempre facemos un guiño a aquelas mulleres que, sen nacer en Ourense, si teñen raíces ourensás aínda que non viviran polas nosas terras, non coa intención de apropiarnos da súa vida, senón para saber que as respectamos e as temos en conta. Neste caso estamos a falar de Carmen Conde Abellán. A poetisa española coñecida tamén polo pseudónimo de Florentina do Mar, Carmen Conde Abellán, vén ao mundo na cidade de Cartaxena como ela mesma lembra, o xoves 15 de agosto de 1907, día da Asunción da Virxe, ao dez e cuarto da noite, no número 4 da rúa da Palma, edificio lamentablemente derruido na década dos 80.
En canto á súa ascendencia, por parte paterna, é galega, de Ourense máis concretamente e por parte materna é murciana e lorquina. Os seus pais chamábanse Luís Conde Parreño e María da Paz Abellán.
Carmen é filla única e a súa infancia transcorrerá entre a Cidade Departamental e Melilla. A esta cidade, porta de África para moitos, trasladarase a súa familia desde 1914 até 1920. Serán seis anos de permanencia e que deixan na súa memoria un recordo especial, tal e como se pode comprobar lendo a súa obra Empezando a vida (Memorias dunha infancia en Marrocos, 1914-1920). Un recordo moi detallado e á vez colorista e luminoso, que fai lembrar algunhas veces á prosa mironiana.
Tras esa estancia, a familia retorna a Cartaxena. Carmen retorna tamén un pouco distinta: afeccionouse á lectura aos poucos nestes primeiros anos. Entre os títulos que escolleu, atópanse A Biblia, O Quixote, O mil e unhas noites e a obra de Lamartine, Rafael.
Tres anos máis tarde, en 1923 e tras a correspondente preparación, Carmen aproba as oposicións para Auxiliar da Sala de Delineación da Sociedade Española de Construción Naval (SECN), coñecida hoxe como IZAR, empezando o seu traballo de inmediato.
O traballo na empresa de construción naval non vai ser obstáculo para que Carmen desenvolver a súa vea literaria, iniciada con pequenas colaboracións na prensa local de Cartaxena e que aparecen na mesma desde o ano 1925, aínda que algunhas son anteriores, correspondendo á época de cando contaba 15 anos.
Preocupada polos temas referentes á educación e á infancia, consegue en 1926 ingresar na Escola Normal de Mestras de Murcia, onde comeza os estudos de maxisterio.
Un ano despois de iniciar os estudos de maxisterio, vai coñecer ao tamén poeta e cartagenero Antonio Oliver Belmás. Ao pouco, formalizan as súas relacións. Mentres, Carmen publica en Lei (entregas de capricho) e pouco despois (1928) en Obra en marcha: diario poético.
Un ano despois, exactamente en 1930, Carmen xa é mestra nacional ao finalizar os seus estudos na Escola Normal de Mestras de Albacete, esperando un ano para fundar as que posiblemente sexan as súas dúas obras máis grandes: por unha banda, casa con Oliver en Cartaxena o 5 de decembro de 1931 e por outro, xuntos crean en xuño a Primeira Universidade Popular de Cartaxena, no seu afán de loitar polo desenvolvemento educativo, social e económico da súa terra, de Cartaxena e traballando na utópica (entón) idea de estender a educación a todas as capas sociais.
En 1932 iníciase a amizade de Carmen Conde e Antonio Oliver co poeta oriolano Miguel Hernández.
Coa guerra civil, poderíase dicir que se pecha un primeiro período de produción poética de Carmen Conde. Aos mencionados Brocal e Xúbilos, habería que engadir Empezando a vida, que aparece en datas posteriores xunto con poemas da época da súa estancia en Marrocos (1914-20) e sobre todo o tres libros de poemas en prosa, de guerra: Sostido ilusión (1938), Mentres os homes dormen (1938-1939) e O Arcanxo (1939), aos que se une Meu (1941), que escribiría nel Escorial ao iniciarse a posguerra.
Toda esta poesía dos seus primeiros momentos ten, como destacou no seu momento Gabriela Mistral, dúas grandes virtudes: por unha banda Carmen é a poetisa da metáfora que descobre tesouros e deixa voar a fantasía, e por outro, Carmen é tamén unha gran comunicadora de sensacións, da noite do silencio, do medo...
Co estalido da guerra civil, falabamos do estremecimiento que supuxo para Carmen ver todo sementado de destrución e morte, un sentimento ao que con todo debe de facer fronte rapidamente. O seu marido, únese ao exército republicano e é destinado á Emisora Radio Fronte Popular nº 2. Carmen seguiralle por distintas cidades de Andalucía, ata que a súa nai empeore de saúde, momento no cal volve a Cartaxena a coidala. Esta situación, levaralle tamén a abandonar o proxecto de visitar a Gabriela Mistral, entón Cónsul Xeral de Chile en Lisboa.
Con todo, e a pesar da confusa e perigosa situación do momento, segue diferentes cursos na Facultade de Letras de Valencia, chegando mesmo a aprobar unhas oposicións a Bibliotecas, aínda que non chegará a exercer.
Finalmente, a guerra acaba en 1939. Antonio é recluído primeiro no cárcere de Baza, e logo en Murcia en casa da súa irmá. Mentres, Carmen é acollida nel Escorial en casa dun matrimonio amigo, o Alcázar.
Por sorte, o inicio da década do corenta traerá unha gran produtividade para ambos: imparten cursos para estranxeiros, pronuncian conferencias, Carmen é a asesora literaria da Editorial Alhambra, colabora co CSIC, coa Sección de Publicacións da Universidade de Madrid, utiliza distintos pseudónimos, como Magdalena Noguera ou Florentina do Mar.
En 1945 publica Ansia da Graza e en 1947 Muller sen Edén. Constitúen estes o arranque da nova poesía de Carmen Conde, unha nova poesía en verso, cun mundo poético máis rigoroso, cun rico uso das metáforas, moi descritivo e concreto, e que esperta sensacións de todo tipo.
Xunto a Muller sen Edén, aparecen tamén Sexa a luz e O meu fin no vento, estendendo ese afán juanramoniano de eternidade pola beleza, afirmando a súa condición de muller e poetisa fronte á natureza, a realidade. Chegando Concha Zardoya a falar de misticismo e ascetismo mesmo.
En 1949 permíteselle por fin saír ao estranxeiro, a Londres máis concretamente, pero non será até 1963 que lles autoricen aos dous a viaxar a Hispanoamérica. Os destinos serán entón Nicaragua, Panamá e Porto Rico, quedando como testemuño dese encontro co mundo americano Jaguar puro inmarchito (1963), poesía social que recolle as experiencias en Nicaragua sobre todo e a fonda impresión que lle causaron os indíxenas e a miseria que rodeaba á maior parte da súa poboación. Europa e outros países de América serán percorridos tamén por Carmen Conde. As invitacións, os congresos e as conferencias sucédense, do mesmo xeito que os premios.
En 1951 e da man de Iluminada terra, a poesía de Carmen Conde inicia un xiro cara ao intimismo, que terá continuación en Viventes dos séculos (1954) e Os monólogos da filla (1959), caracterizado por unha gran sinceridade.
Carmen recibe en 1953 o Premio Elisenda de Montcada polas escuras raíces (1953) e o Premio Nacional Simón Bolívar de Siena por Viventes dos séculos (1954).
O inicio da década do sesenta é tamén moi importante na vida de Carmen Conde. Por unha banda, 1960 será un ano que ve aparecer catro libros: Nun mundo de fugitivos, Derrubado Arcanxo, Na terra de ninguén e Os poemas do Mar Menor. Destaca o primeiro por marcar a intensidade do proceso existencial que se iniciaba, denunciando a morte, o odio universal..., e que se resolve nun queixume. Pola contra, Os poemas do Mar Menor, serán a modo dun remanso de paz e descanso.
En 1968, e tras unha longa enfermidade, falece o seu marido, Antonio Oliver Belmás, establecendo un período de illamento de todo e todos de tres anos e que ao final traería a publicación das Obras Completas de Antonio Oliver (1971). En 1975 aparece Corrosión, cuxa segunda parte é dunha gran riqueza de sentimentos, unha das máis grandes elexías da poesía contemporánea española. A esta séguenlle Cita coa vida (1976), Días pola terra (1977) e O tempo é un río lentísimo de lume (1978), obra onde se recolle a normal preocupación polo paso do tempo, e que a xuízo do propio Leopoldo de Luís non chega nunca a asfixiar o vitalismo que se desprende. En canto ao estilo, continúa como sempre foi normal nela: adxectivos enriquecedores, revitalizacións de palabras, verbos xurdidos do substantivo...
A noite escura do corpo (1980) será a seguinte obra en xurdir da súa pluma, sendo por demais nova. Aquí, danse cita os temas do tempo e o soño, a través do cal se chega á meditación evangélica: o recordo da resurrección, e que leva, lembrando a Aleixandre e os seus Poemas da consumación, ao recordo de San Juan da Cruz, ao recordo da noite escura do corpo.
Outros títulos xorden da súa incansable vitalidade: Desde nunca (1982), Derramen o seu sangue as sombras (1983), Da obrigada dor (1984), Cráter (1985) e Fermosos días de China. Deste conxunto de títulos, destaca en primeiro lugar Derramen o seu sangue as sombras, obra que se xestou 50 anos antes e volve sobre o tema da espera e posterior perda do fillo, cun ton de sinxeleza, pureza e moitas e puras emocións. En cambio, Cráter, devólvenos aspectos das nosas vivencias pasadas pero que hoxe seguen actuando no home, destacando a súa terceira parte, "Cántico ao amor".
Como se pode comprobar, a traxectoria lírica de Carmen Conde é toda unha lección de humanidade. Inseparable da súa traxectoria vital, ten como centros de interese o amor, a morte, a guerra, a súa rebeldía ante a fraxilidade que supón o mundo moderno para a persoa... Todas esas vivencias levaron tamén anejas unha serie de distincións, como foron o Premio Doncel de Teatro Infantil, recibido en 1961, o Premio Nacional de Poesía por Obra poética en 1967, o Benito Pérez Galdós de Xornalismo en 1979 tampouco se lle resiste, tendo que engadirlle en 1987 o Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil.
Foi académica electa desde o 9 de febreiro de 1978 da Real Academia Española. A súa toma de posesión da cadeira de brazos que ocuparía, o "K", produciuse o 28 de xaneiro de 1979 co discurso "Poesía ante o tempo e a inmortalidade", e que sería contestado por Guillermo Díaz Plaja. A mediados da década dos 80, Carmen Conde segue desbordante de enerxía. Participa en programas de radio, concede multitude de entrevistas pero desgraciadamente detéctaselle a enfermidade de Alzheimer. O 8 de xaneiro de 1996, morre Carmen Conde en Madrid.

Vid: http://www.miguelhernandezvirtual.com/biblioteca%20virtual/coetaneos/index.php?ident=12