RAFAELA SALGADO

Directora dunha escola primaria de párvulos establecido en O Carballiño no ano 1906. O local, duns 42 metros cadrados estaba organizado e amoblado por zonas de actividade: bancos de lectura, mesas-bancos para a escritura, cadeiras para os labores e o ensino e unha plataforma para a mestra.

Vid: BENSO CALVO, C., CID GALANTE, R.M., "A ensinanza privada en Ourense a principios do século XX, Sarmiento, nº 8, p. 77.

TERESA ROQUETA VILA

Fundadora, xunto co seu home Sinforiano Luengo, da Escola Laica Neutral de Ourense en 1909. Foi esta unha experiencia educativa, seguidora da pedagoxía de Ferrer i Guardia que se desenvolveu ata 1936. Se ben o proxecto foi rexeitado pola Igrexa e as clases dominantes ourensás. A Escola foi financiada pola Agrupación Librepensadora de Ourense e desde a Unión Provincial Ourensana de Buenos Aires e a Unión Orensana de Cuba, sociedades de instrución de alén o mar. Apoiada pola masonaría ourensá, constituíuse na cidade a Sociedade Protectora da ENLO.

Vid: VALÍN FERNÁNDEZ, A., Laicismo, educación y represión en la España del siglo XX. Ourense 1900-1936/39, Sada, 1993, A Coruña, Edicións do Castro, 205-212.

CID FERNÁNDEZ, J.M., Educación e ideoloxía en Ourense na II República. Organización e acción socioeducativa do Maxisterio primario, Santiago, Universidade de SAntiago, 1989, pp. 51.

MARÍA RODRÍGUEZ VÁZQUEZ

En 1939 era directora dun colexio de ensino medio en Carballiño.
Vid: MENDEZ LOIS, Mª José, Mulleres na Educación en Galicia, MUPEGA, 2009, p. 235.

OBDULIA RODRÍGUEZ

Mestra que estableceu en Celanova unha escola privada da Inmaculada Concepción en 1904. O local estaba distribuído en catro zonas destinadas á lectura, labores e ximnasia.
Vid: Benso Calvo, C., Cid Galante, R.M, "A ensinanza privada en Ourense a principios do século XX", Sarmiento, nº 8, p77.

CONCEPCIÓN RAMÓN AMAT

Foi alumna da Escola de Estudos Superiores de Maxisterio e exerceu como directora da Escola Normal de Ourense entre 1932 e 1934. Estivo casada con Manuel Maceda, xefe de inspección por aquela época. Entre ambos desenvolveron un proxecto de colaboración entre as dúas institucións coa finalidade de construír un proxecto serio de formación do profesorado, pois a política educativa republicana confiáralles a dirección do proxecto "Novo Mestre". Inspección e Escola Normal asumiron a organización de cursos, encontros e semanas pedagóxicas de perfeccionamento do profesorado e de extensión cultural, ademais do proceso de selección comezado para emendar as deficiencias das oposicións de 1928. Concha, na Escola Normal, correspondeulle experimentar o Plan profesional de 1931. Considerarase que o Ensino Privado viviu moitos anos coas rendas deste labor intensivo.

Concepción Ramón foi, ata a súa xubilación, profesora da Escola Normal de Ourense, aínda que sen volver a optar a cargos directivos.

Vid: Cid Fernández, J.M., Educación e ideoloxía en Ourense na II República. Organización e acción socioeducativa do Maxisterio primario, Santiago, 1989, Servicio de Publicacións e Intercambio Científico, pp.53-54

PILAR PEREIRA SANTOS

Mestra que se estableceu en Ourense e foi directora dunha escola privada de nenas en 1902 situada no número 4 da rúa da Libertad da capital ourensá. Contaba cun salón-clase con dúas ventás e un pequeno cuarto de biblioteca.
Vid: Benso Calvo, C. e Cid Galante, Rosa María, "A ensinanza privada en Ourense a principios do século XX", Sarmiento, 2004, nº 8, 43-77.

CARMEN PARDO LOSADA

Naceu en Ourense en 1890 e faleceu en Madrid en 1983. Ocupará na Escola Normal de Mestras de Lugo a Cátedra de Pedagoxía e a súa Historia con rudimentos de Dereito e Lexislación Escolar, procedente da Escola de Estudos Superiores de Maxisterio de Madrid. Na escola de Lugo desempeñou o cargo de directora dende o 3 de setembro de 1916 ata o 8 de xuño de 1931, ano no que a distituíron do claustro coa chegada da República. A partir de 1939 foi nomeada directora novamente, cargo que ocupará ata a súa xubilación en 1959.

O 20 de maio de 1919 foi nomeada socio do Instituto de Estudios Gallegos de A Coruña. O 20 de xuño de 1928 entrou a formar parte da Xunta creada para a Institución da Gota de Leche. Dous anos máis tarde, o 13 de novembro, nomeárona Vogal da Xunta Especial de Autoridades de Primeira Ensinanza.

Foi alumna bolseira da Universidade Internacional de Santander no curso de verán de 1933 e 1935 e da Universidade Católica de Santander no curso de verán do ano 1934.

O 9 de abril de 1935 foi nomeada directora da Escola Elemental do Traballo, cargo que ocupou ata o mes de abril de 1936. Foi, ademais , vogal da Xunta Provincial de Ensinanza.

Foi obra súa a organización e funcionamento das escolas graduadas anexas ás Escolas de Maxiterio de Lugo e formaba parte do Padroado de Cantinas e Colonias, tendo contribuído á súa organización.

Foille concedida a Gran Cruz da Orde de Alfonso X o Sabio e o nomeamento de Directora Honoraria da Escola de Maxisterio Feminina.

Vid: De Abel Villela, Adolfo, Cincuenta años de Formación de Formación Profesional en Lugo (1932-1981), Lugo, Xunto de Galicia, Consellería de Educación e Cultura, 1985, páx. 90-92.

Méndez Lois, Mª José (Coord.), Mulleres na educación en Galicia, MUPEGA, Xunta de Galicia, 2009, p. 199-200.

AURORA MACEDA LÓPEZ

Inspectora de Ensino Primario na provincia de Ourense en 1933. En xaneiro de 1934 solicitou unha pensión co fin de cursar estudos pedagóxicos en Xenebra, París e Bruselas, perfeccionar os coñecementos en Psicoloxía Experimental e conseguir un maior rendemento na súa función inspectora. En 1936 recibiu unha pensión da Junta para a Ampliación de Estudos e Investigaciones científicas para realizar estudos nunha viaxe cun grupo de inspectores e inspectoras por Francia, Bélxica, Holanda, Suíza e Italia durante dous meses.

Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, Vigo, A Nosa Terra, 2007, p. 255.

Méndez Lois, Jª José (Coord.) Mulleres na Educación en Galicia, MUPEGA, Xunta de Galicia, 2009, p. 157.

MARÍA LAGE

En 1778 rexentaba unha escola de nenas no lugar de Rioboó, no centro do Ribeiro (Ribadavia) onde as nenas aprendían lectura, escritura e cálculo. A escola era dependente da Fundación da Escola da Doctrina Cristiana.
Vid: Marco, A., Diccionario de mulleres galegas, Vigo, A Nosa Terra, 2007, p. 229
Méndez Lois, Mª J. (coord..) Mulleres na educación en Galicia, MUPEGA, Xunta de Galicia, 2007, p. 137-138.

SOR MARÍA ALMUDENA GONZÁLEZ SÁMANO

En 1926 era directora do colexio La Divina Pastora de Celanova, na rúa Alfonso XIII, nº 11, rexentado pola Comunidade de Relixiosas Terciarias Franciscanas.
Vid: F.U. Colexios Privados, S.H. 466, Exp. 7
Méndez Lois, Mª J. (coord..) Mulleres na educación en Galicia, MUPEGA, Xunta de Galicia, 2007, p. 122-123.

NIEVES FARIZA

Mestra de Cambados pero moi afincada en Ourense. Era sobriña do deputado Antón Alonso Ríos, foi docente en Xaceváns (Celanova), onde foi recriminada polo crego por non impartir aulas de relixión, medida que fora aprobada polo Ministerio no goberno republicano.

Ao finalizar a guerra civil, morreu o seu home e Nieves quedou sen dereito á pensión de viuvedade xa que o seu marido, que fora empregado nas obras de ferrocarril no sur de Ourense, non estaba asegurado. Iniciou entón un proceso no que se enfrontou á empresa construtora. Xunto co avogado, Luís Pérez Colemán, promoveu o consultorio social Adelante, na defensa dos dereitos das mulleres que ficaban viúvas polas mortes dos traballadores nas obras da vía. Tras a súa loita, conseguiu a tramitación de pensións de viuvedade para oito mulleres.

Exhortou ás autoridades á exhumación dos cadáveres co obxectivo de practicarlles a autopsia e demostrar así a causa da súa morte como accidente laboral, e conseguiu que a empresa construtora aboase 30 céntimos por quilómetro, desde o domicilio do traballador ata o lugar de traballo. Foi denunicada por exercer de avogada laboralista sen ter o título.

Vid: Marco, A., Diccionario de mulleres galegas, Vigo, A Nosa Terra, 2007, p. 153.

Méndez Lois, Mª J. (coord..) Mulleres na educación en Galicia, MUPEGA, Xunta de Galicia, 2007, p. 100.

OTILIA DÓNIZ ÁLVAREZ

Naceu en Ponte Grande (Celanova) en 1915 e estivo casada con Hermógenes González Blanco, que traballaba como perito avícola. As primeiras leccións recibiunas na escola que había no fondo da eira da súa casa. Non fixo o bacharelato e ingresou directamente na Escola Normal. Opositou ao grado Profesional (4º promoción) e unha vez opositado foi de mestra para Viveiro. Traballou como docente na Escola unitaria mixta de Olás (A Merca) entre 1938 e 1943, Escola de Formiche Bajo (Teruel) entre 1944 e 1946, Escola de Orga (Celanova) entre 1946 e 1950, Escola unitaria de Viveiro entre 1950 e e 1953 e na Escola unitaria de Xunqueira de Espadañedo entre 1953 e 1983.
Mostrou interese por arranxar as escolas polas que pasou, sobre todo como chegou a reunir ao pobo para que se renovasen os bancos da escola de Orga, na escola de Xunqueira xunto co seu home, instalaron o comedor escolar. Unha vez xubilada, impartiralle clases a unmozo diminuído físico.
Solicitou a dirección do Colexio Curros Enríquez de Ourense pero o Inspector Xefe vetouna, pois tras unha operación de cataratas non recuperou a vista. Aínda así foi aprender Braille á ONCE para poder seguir coa súa paixón, a lectura. Manifestou, sempre, gusto pola Literatura e a Historia.
Vid: MUPEGA, Educadores gallegos: historias de vida profesional: Otilia Dóniz Álvarez, Gravación en DVD (Fondo MUPEGA), Santiago, Xunta de Galicia, 2005.
MÉNDEZ LOIS, Mª José, (Coord.), Mulleres na educación en Galicia, MUPEGA, Xunta de Galicia, 2009, p. 94-95.

Del Río Anta, Lía

En 1935 traballaba na Delegación ourensá do Ministerio de Instrucción Pública y Bellas Artes.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, Vigo, A Nosa Terra, 2007, p. 500.
Benso Calvo, C. e Cid Galante, R.Mª, "A incorporación das mulleres ao ensino secundario en Ourense", Sarmiento, 2007.

MARÍA CURROS

Mestra que estableceu en Xunqueira de Ambía unha escola primaria privada en 1910. A escola ocupaba un local de 37 metros cadrados no baixo da vivenca da profesorar e tiña un patio para o tempo de lecer.
Vid: Benso Calvo, C. e Cid Galante, R.Mª, A ensinanza privada en Ourense a principios do século XX, Sarmiento, nº 8, 2004, p. 76.
Méndez Lois, Mª J., Mulleres na educación en Galicia, MUPEGA, 2009, 83.

MARÍA BOUZAS PÉREZ

Mestra que naceu en Allariz en 1908 e foi membro do Partido Comunista. En 1939 exiliouse a México cos seus dous fillos. Ata alí chegou o seu marido, o pediatra Antonio Fernández Carnicero, procedente dun campo de refuxio francés. Tras a morte de Franco, María máis a súa familia retornaron a España.
Vid: Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, Vigo, A Nosa Terra, 2007, p. 62.
Méndez lois, Mª José (Coord.), Mulleres na Educación en Galicia, MUPEGA, Xunta de Galicia, 2009, p. 64.

MARÍA LUZ ÁLVAREZ VÁZQUEZ

Naceu en Ourense en 1934 e licenciouse en Filosofía e Letras pola Universidade de Santiago de Compostela en 1958. Na Escola Normal de Ourense obtivo o título de Mestra de Primeiro Ensino.

Foi docente no Instituto de Santiago Rosalía de Castro entre 1963 e 1967. Desde 1969 exerceu como profesora da Escola de Maxisterio compostelá. No verán de 1970 asistiu a un curso de perfeccionamento do francés como bolseira, organizado pola Facultade de Letras de Niza. No curso 1972-73 fixo un cursiño de especialización para mestres nacionais en exercicio na Escola de Formación do Profesorado.

Desempeñou o cargo de directora da Escola de Maxisterio de Santiago de Compostela desde maio de 1991 ata decembro dese mesmo ano.

Vid: Marco, A e Porto Ucha, A.S., A Escola Normal de Santiago de Compostela. Da Escola Normal Superior a Escola Universitaria (1849-1996), Santiago: Servicio de Publicacións da Universidade, 244.

Méndez Lois, Mª José (Coord.), Mulleres na Educación en Galicia, MUPEGA, Xunta de Galicia, 2009, 42.

NIEVES ÁLVAREZ GONZÁLEZ

Naceu en Maceda (Ourense) en 1095 e cursou estudos de bacharelato no Instituto Provincial, actual Otero Pedrayo, ingresando no ano 1917 á idade de 12 anos. No Instituo realizaría tres cursos por oficial para logo trasladarse á Escola Normal de Mestras de Ourense. Afiliouse ao Partido Comunista en 1931. Durante a guerra civil traballou en Barcelona nunha gardería. Posteriormente, trasladouse á Unión Soviética e seguiu co labor docente en Pirobors Karga, na fábrica "Lijachova" en Kokand, Crimen e Dnepropetrevsk. En 1985 retornou a España.

Vid: Benso Calvo, Carmen e Cid Galante, Rosa María, "Los expedientes de las estudiantes de bachillerato: una fuente básica para el estudio del alumnado femenino de los institutos. Ourense como ejemplo (1900-1930)" en Revista Interuniversitaria Historia de la Educación, 26,2007, pp. 437-470.

Marco, A., Dicionario de mulleres galegas, Vigo, A Nosa Terra, 2007, p. 26.

Méndez Lois, Mª José, Mulleres na educación en Galicia, MUPEGA, Xunta de Galicia, 2009, p. 42.